De roep om Bidens terugtreden werd niet louter ingegeven door zijn objectieve prestaties. Ook de negatieve beeldvorming rond ouderdom speelde een rol, betoogt Richard Ridderinkhof.
‘Hij kan niet meer helder denken’, klonk het uit de mond van uitdager Donald Trump, toen Joe Biden zijn verkiesbaarheid voor een tweede termijn in het Witte Huis aankondigde. Joe Biden, in 2024 met 81 jaar de oudste president van de Verenigde Staten ooit, kreeg dat beeld maar niet afgeschud.
Eerder dit jaar werd Trump vanwege zijn 78 jaarzelf op de korrel genomen door zijn Republikeinse uitdager Nikki Haley. Haar campagne benadrukte de overeenkomsten tussen de twee oude mannen en bespotte hun mentale fitheid. Ze hebben hun beste tijd gehad – vond ook 59 procent van de Amerikanen.
Overigens was Haley zelf met haar 52 jaar was Haley ook al een mikpunt: CNN-host Don Lemon verklaarde haar ‘past her prime’.
Voor Biden en Trump geldt, gezien hun leeftijd, een reëel toenemend risico op gezondheidsklachten die het functioneren ernstig belemmeren. Maar voor het overige is leeftijd eerder een pluspunt. Onderzoek naar het oordeel over de prestaties van 38 Amerikaanse presidenten wees uit: regeringservaring is allesbepalend, leeftijd niet. Levenservaring, gedurende decennia opgebouwde expertise, wijsheid – dát zijn factoren die tellen. ‘Ik ben meer ervaren dan wie dan ook die ooit voor dit ambt heeft gestreden. En ik denk dat ik heb bewezen zowel eervol als effectief te zijn’, zei Biden er zelf over in een interview.
Maar werd hij niet te oud?
Over de auteur
Richard Ridderinkhof is hoogleraar Verouderingswetenschappen aan de Universiteit van Amsterdam.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
De Japanse premier Yasuhiro Nakasone werd op zijn 85ste vanwege zijn leeftijd verplicht om zijn loopbaan te beëindigen. In juni 2024 bepaalde de staat North Dakota dat Congreskandidaten zich vanaf hun 80ste niet herverkiesbaar mogen stellen. Ook de druk op Biden nam toe.
Begin 2024 achtte 70 procent van de kiezers (Democraten incluis) Biden ongeschikt voor een tweede termijn, omdat zijn houdbaarheidsdatum zou zijn verstreken. Sociale én traditionele media wereldwijd maakten zich vrolijk over Biden, met zijn podium-gestuntel als gefundenes Fressen: hij stond te mompelen, te stotteren en te kuchen – als hij tenminste niet struikelde of viel.
Na een desastreus debat met Trump zwol de roep vorige maand om terugtrekken aan. Hij verwarde regeringsleiders met overleden voorgangers, of met elkaar: president Zelensky van Oekraïne kondigde hij aan als diens Russische aartsvijand Poetin, of all people.
Of Biden ze nog wel op een rijtje had? Mijn indruk was van wel, al ben ik geen expert. Of hij kans maakte tegen Trump? Mijn indruk was van niet, al ben ik geen expert. Of Biden te oud was, dat moet iedereen maar naar eer en geweten voor zichzelf bepalen.
De roep om Bidens terugtreden werd echter niet louter ingegeven door zijn objectieve prestaties, maar op zijn minst (mede) door de beeldvorming. De media lieten weinig na om het idee aan te wakkeren dat, ongeacht prestaties, Bidens hoge leeftijd hem diskwalificeert voor een tweede termijn als president.
Een heldere kijk op Bidens geschiktheid vergt een analyse van de beeldvorming, en van de mate waarin die werd gekleurd door de bril waarmee we veroudering bezien als louter verlies.
De camera’s stonden altijd aan om Bidens lichamelijk gesukkel en mentaal geschutter te registreren. Die beeldvorming is dan ook niet van vandaag of gisteren – maar toen had het betrekkelijk weinig invloed op de publieke opinie of op de verkiezingsuitslag. En zijn gestuntel belette hem geenszins om zich, volgens critici van allerlei pluimage, daadkrachtig en bekwaam van zijn taak als president te kwijten.
Niet je leeftijd, maar je medische en mentale fitheid bepalen immers of je geschikt bent voor een zware baan met stress en verantwoordelijkheid. Aan zijn fysieke gezondheid lag het niet: artsen die jaarlijks zijn gezondheid doorlichtten bestempelden hem tot een gezonde, krachtige tachtiger, lichamelijk royaal in vorm om de klus te klaren, ook in 2024.
Het zou misschien eerder een X-factor moeten zijn: op je 81ste zo fit for the job zijn, mijn hemel, dat zou ik ook wel willen. En wie niet?
Ook Bidens prestaties als president waren bepaald indrukwekkend; in zijn eenmalige termijn kreeg hij aanzienlijk meer gedaan dan zijn Democratische voorganger Barack Obama in twee termijnen samen. Zo kreeg Biden aanzienlijk meer voor elkaar in infrastructurele bestedingen en bijbehorende werkgelegenheid, in groene bestedingen, in toenemende inkomens en koopkracht, en in afnemende sociale en inkomensongelijkheid.
Seniel? Volgens Nikki Haley zouden politici boven de 75 jaar een mentale competentie-test moeten doorstaan eer ze een publiek ambt mogen bekleden. Op zich best een goed idee. Zorgen over geheugen, besluitvaardigheid en uithoudingsvermogen zijn fnuikend, dus kom maar door met die test. Maar dan voor iedereen, ongeacht leeftijd.
De beeldvorming maakte Biden boos en strijdbaar, maar na lang tegenstribbelen bezweek hij toch voor de druk: gefrustreerd en door zijn bondgenoten in de steek gelaten trok hij zijn kandidatuur voor een tweede termijn in. Tot opluchting van menig Democraat, en menig Volkskrant-lezer.
Misschien was het beter zo, we zullen het nooit echt weten. Wat de aanhoudende discussie over zijn leeftijd wel blootlegde, was dat het niet uitsluitend ging om daadwerkelijke capaciteiten, maar vooral ook om beeldvorming.
Die beeldvorming versterkt negatieve stereotypen over ouderen, ongeacht hun individuele mentale scherpte en fysieke gezondheid. En die beeldvorming bevordert bepaald niet dat ouderen blijven bijdragen en gedijen, ondanks het feit dat de wereld ouder wordt.
En daarmee laten we ons lelijk kennen, want gemiddeld genomen geldt: naarmate we ons laten leiden door negatieve stereotypen over ouderen, vertonen we later zelf versnelde cognitieve achteruitgang, leven we ongezonder en tot 7,5 jaar korter. Tel uit je winst.
Was Biden te oud? Zeg het maar. Maar denk goed na voor je oordeelt.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant