Voor Kyiv en Brussel is het een schrikbeeld, voor Moskou en Jeruzalem iets om naar uit te kijken: een terugkeer van Donald Trump als president van de VS. Hoe zou zijn buitenlandbeleid eruitzien? In zijn partij woedt op dit terrein een stammenstrijd.
Zeker is het nog lang niet. Maar na een week van Republikeinse euforie en Democratische vertwijfeling is het wel waarschijnlijker geworden: een tweede presidentstermijn voor Donald Trump.
Kyiv en Brussel huiveren ervan. Moskou en Jeruzalem zien er reikhalzend naar uit. De Israëlische premier Netanyahu, die woensdag het Amerikaanse Congres toespreekt, hoopt dat Trump hem ‘de klus in Gaza laat afmaken’, zoals de Republikeinse presidentskandidaat tijdens zijn campagne een paar keer beloofde.
Zo worden er wereldwijd hoop- en doemscenario’s geproduceerd voor wat in de Amerikaanse volksmond ‘Trump 2.0’ is gaan heten. Maar welke concrete contouren van Trumps mogelijke buitenlandbeleid zijn er vier maanden voor de verkiezingen al zichtbaar?
Over de auteur
Sterre Lindhout is buitenlandredacteur voor de Volkskrant over Noord-Amerika, het Caribisch gebied en Suriname. Hiervoor was ze correspondent Duitsland.
‘Onze planeet balanceert op de rand van een Derde Wereldoorlog’, begon Trump de relatief korte passage over buitenlands beleid in zijn rede tijdens de Republikeinse Conventie in Milwaukee. Concreet noemde hij ‘de afschuwelijke oorlog met Rusland en Oekraïne’ en ‘de oorlog die werd veroorzaakt door de aanslag op Israël’.
Trump beloofde zijn kiezers snel ‘een einde te maken aan alle internationale crises die de huidige regering heeft veroorzaakt’. De vraag hoe hij dat wil doen, beantwoordde hij niet.
Onder Trumps grote woorden gaat een buitenlandpolitieke stammenstrijd in de Republikeinse gelederen schuil. Analisten onderscheiden drie stromingen, met gedeeltelijk onverenigbare overtuigingen.
Veel Republikeinen van het oude, pre-trumpiaanse stempel koesteren nog steeds het ideaal van Amerika als geopolitieke politieagent. Deze zogenoemde primacists onderschrijven het traditioneel Romeinse, door Ronald Reagan geadopteerde adagium van ‘peace through strength’. Het idee dat vrede kan worden afgedwongen door militaire overmacht.
Dit zijn de Republikeinen die onvoorwaardelijk achter Israël staan en in veel gevallen ook achter de steun aan Oekraïne. Ze hechten waarde aan het Amerikaanse Navo-lidmaatschap en meer algemeen aan het idee van de VS als leider van de ‘vrije’, lees democratische, wereld.
In het Congres, waar de gemiddelde leeftijd hoog ligt, is dit geluid sterk vertegenwoordigd. Maar op de conventie ontbrak het vrijwel volledig, door de afwezigheid van voormalig zwaargewichten als ex-president George Bush jr. en de met Trump gebrouilleerde oud-Senaatsvoorzitter Mitch McConnell.
De belangrijkste primacist in Trumps directe omgeving is Mike Pompeo, Trumps voormalige CIA-chef die nu met een regen aan loyaliteitsverklaringen opnieuw naar een plek in zijn regering lijkt te solliciteren.
De zogenoemde prioritizers pleiten voor een buitenlandbeleid op basis van duidelijke keuzen – wat in de praktijk lijkt neer te komen op één enkele prioriteit: namelijk het indammen van de macht van China.
Deze focus op China komt terug bij de derde buitenlandpolitieke stroming in de partij, de restrainers - begrenzers. J. D. Vance, de man die door Trump vorige week werd gekroond tot running mate en politieke erfgenaam, is de meest prominente vertolker van dit geluid, dat vooral weerklank vindt bij de nieuwe lichting aartsconservatieve Republikeinse millennials.
Zij willen af van het Amerikaanse Navo-lidmaatschap en andere (klimaat-)verdragen waarvan de VS in hun ogen nadeel ondervinden. ‘No more free rides’, waarschuwde Vance in Milwaukee tijdens zijn eerste officiële rede in functie, refererend aan de Europese defensie-uitgaven.
Ze streven naar een buitenlandbeleid dat uitsluitend gericht is op eigenbelang – vooral economisch eigenbelang. En dus pleiten ze voor het ‘naar huis halen’ van belangrijke productieprocessen, voor importtarieven en handelsoorlogen – vooral met China.
De onvoorwaardelijke steun aan Israël is voor deze groep geen heilig huisje. Ze vinden dat de verantwoordelijkheid voor het oplossen van het Palestijnse vraagstuk vooral in de regio ligt. Deze lijn zette Trump in zijn eerste regeerperiode al in door met de zogenoemde Abraham-akkoorden de band tussen Israël en Arabische buurlanden te verbeteren. President Biden zette dit beleid voort.
Gezien Trumps instinctieve focus op de beste deal voor Amerika en hemzelf, wordt Trump zelfs gezien als de geestelijk vader van het gedachtegoed van restrainers.
In ‘Platform 2024’, het partijprogramma-achtig document dat tijdens de conventie officieel werd aangenomen, lopen de invloeden uit de drie Republikeinse buitenlandstromingen door elkaar. Als bindmiddel dient een saus van algehele dreiging en de notie dat ‘Amerika beschermd moet worden tegen vijandige krachten’.
Maar wat doet Trump met de twee grote oorlogen van deze tijd? De meest concrete voorspelling daarover is te vinden in een scenario van de in Berlijn gevestigde trans-Atlantische denktank European Council of Foreign Relations (ECFR). Hierin staat dat Trump zal proberen de Oekraïense deelname aan vredesonderhandelingen met Rusland af te dwingen, door die als voorwaarde te koppelen aan nieuwe wapensteun.
Het ECFR vermoedt dat Trump pal achter Israël blijft staan en zal pleiten voor een geheel gedemilitariseerde Palestijnse staat met geringe soevereine bevoegdheden. In ruil daarvoor zou hij de Palestijnen grootschalige economische investeringen in het vooruitzicht stellen.
De denktank relativeert zijn eigen voorspellingen door erop te wijzen dat Trump in zijn eerste termijn opviel door impulsieve besluiten en plotseling opwellende liefdesgevoelens voor politieke vijanden. Geheel in die lijn prees Trump zondag de Chinese leider Xi als een ‘briljante man’ die het lukt ‘om 1,4 miljard Chinezen te controleren met ijzeren vuist’.
Een andere les uit Trumps eerste termijn is dat de uiteindelijke invulling van zijn beleid in sterke mate afhankelijk zal zijn van zijn – vaak tot het laatste moment onvoorspelbare – personele keuzen.
Geselecteerd door de redactie
Live Israël-Gaza: Israël valt opnieuw Hezbollah-stellingen aan als reactie op beschietingen
De VS moeten de kans niet laten liggen om Netanyahu te dwingen tot een staakt-het-vuren
Bezoek Netanyahu aan Biden nog meer onder druk door uitspraak gerechtshof over illegale bezetting
Russische rechtbank veroordeelt Amerikaanse journalist Evan Gershkovich tot 16 jaar cel
Extra raketafweer bij Poetins buitenverblijf, angst voor drone-aanval
Hoe verloopt de strijd in Oekraïne? Een actueel overzicht met kaarten en grafieken
Source: Volkskrant