In de nacht van 10 op 11 juli werd Hamza El Baghdadi doodgeschoten door zijn buurman Gerben van V. Nadat hij twee keer in zijn rug was geschoten, kon hij nog net zijn vrouw met baby waarschuwen de deur dicht te houden. Daarna schoot Van V. De 25-jarige vader met een derde kogel door het hoofd.
Twee verslaggevers van De Telegraaf, Marcel Vink en Gerda Frankenhuis, schreven een dag later een uitgebreid verslag van de moord en portretteerden de moord als een ‘burenruzie’ en ‘parkeerruzie’. Dader Van V. werd door buren ‘vriendelijk’ genoemd, had een passie voor Mercedessen, cassettebandjes en katten, en was door zijn arbeidsongeschiktheid en overgewicht toch ook een beetje zielig. Hamza zou door zijn parkeergedrag Van V. tot het uiterste getergd hebben, waarna er ‘iets geknapt moet zijn’.
Omdat De Telegraaf nu eenmaal toonaangevend is op het gebied van de misdaadverslaggeving, namen andere media de verhaallijn al snel over: Hamza had het er vooral zelf naar gemaakt. Wie zou er nu niet zijn buurman doodschieten als hij voortdurend zijn auto op de plek van jouw gepoetste Mercedes uit 1999 zet?
Social mediagebruikers roken onraad, en ontdekten al snel dat Van V. helemaal niet zo ‘vriendelijk’ was, maar er een obsessie voor wapens en de Tweede Wereldoorlog op nahield. Bovendien bleek hij een fanatiek twitteraar, met een tijdlijn vol moslimhaat. Zijn favoriete twitteraars? Geert Wilders en Telegraaf-propagandist Wierd Duk.
Op de listig geformuleerde voorzetjes van laatstgenoemde reageert Van V. tientallen keren in de afgelopen jaren, meer dan op enig ander. Zijn reacties bestaan altijd uit grote instemming, waarna Van V. zich geregeld bezondigt aan beledigingen en racisme.
Dat maakt Duk niet uit. Onder zijn tweets staan vrijwel uitsluitend instemmende reacties van racisten, moslimhaters en complotdenkers, die zich schuldig maken aan laster, opruiing en geweldsfantasieën. Duk blockt dergelijke vuilspuiters niet, maar geeft ze af en toe een hartje, en neemt ze serieus door op hen te reageren. Op subtiele wijze laat hij zijn volgers weten dat hij ze steunt, waarop zij grenzen overschrijden, die hij zelf niet kan overschrijden. Zij zeggen wat hij hen laat denken.
Het eerste dat een journalist doet na zo’n verschrikkelijke moord, is het checken van het sociale mediaprofiel van de dader. Dat heeft Marcel Vink, een notoire loopjongen van Duk, natuurlijk ook gedaan. Maar toen hij daar de moslimhaat en adoratie voor Wilders en Duk zag, besloot Vink dat motief maar gewoon te verzwijgen. Een journalistieke schande; cruciale informatie over de dader weglaten, omdat dat een collega in verlegenheid zou kunnen brengen.
Met de corrupte verslaggeving over de moord op Hamza laat De Telegraaf zien dat je die krant de misdaadverslaggeving niet meer kan toevertrouwen in een tijd van opkomend rechts-extremisme. Andere media zullen moeten investeren in misdaadverslaggeving nu blijkt dat De Telegraaf haar eigen domrechtse propaganda belangrijker vindt dan de feiten.
Hoewel mensen als Wilders of Duk geen directe verantwoordelijkheid hebben voor de daden van hun fanatieke volgers, kunnen en moeten zij wel degelijk worden aangesproken op de manier waarop zij online extremisme aanjagen. Zij weten of zouden moeten weten dat een aanzienlijk deel van hun volgers bestaat uit instabiele en beïnvloedbare lieden, die mensen intimideren, belasteren en bedreigen.
Zolang iedereen in het laffe Nederland doet alsof de online wereld ‘niet echt’ is, zullen Wilders of Duk zich geen seconde schuldig voelen over het gedrag van hun fans. En zal de moord op Hamza niet de laatste extreem-rechtse moordpartij zijn.
Over de auteur
Sander Schimmelpenninck is journalist, ondernemer en columnist van de Volkskrant. Eerder was hij hoofdredacteur van Quote. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier de richtlijnen van de Volkskrant.