Het Luther Museum Amsterdam zoekt aansluiting met de samenleving van nu. De Volkskrant bezocht de tentoonstelling Saligh weven, met werk van bekende Nederlandse kunstenaars en ontwerpers.
Om de hoek van het H’art Museum (voorheen de Hermitage) aan de Amsterdamse Amstel, waar de drukbezochte tentoonstelling over de Russisch-Franse schilder Wassily Kandinsky (1866-1944) te zien is, ligt een klein museum dat bij heel wat minder mensen bekend is, het Luther Museum in gebouw De Wittenberg. Jaarlijks bezoekersaantal: rond de zesduizend.
Daar zwaait sinds december 2023 directeur Steven van Teeseling de scepter. Van Teeseling, hiervoor algemeen directeur van Stichting Sonsbeek & State of Fashion in Arnhem, zit vol ideeën om ‘zijn’ museum uit de anonimiteit te tillen en hij weet ook heel goed hoe hij die ideeën moet verkopen: door aansluiting te zoeken met de samenleving van nu.
Karolien Knols is kunstredacteur van de Volkskrant en schrijft over fotografie en beeldende kunst.
Loop met hem door de zalen van het gebouw, en in zijn enthousiasme heeft hij de Duitse theoloog en kerkhervormer Maarten Luther (1483-1546) al in de eerste minuut een influencer avant la lettre genoemd die de boekdrukkunst gebruikte om zijn ideeën over de kerk bij een groter publiek te krijgen, en die dus, als hij in deze tijd had geleefd, ‘zeker op TikTok had gezeten’. ‘En wist je dat hij de Bijbel uit het Latijn liet vertalen, zodat die ook voor gewone mensen leesbaar was?’
Aanleiding voor het bezoek is de tentoonstelling Saligh weven. Die draait het om het textiel dat in de kerken van de gemeenschap wordt gebruikt: altaarkleden, vloer- en wandkleden, stola’s en antependia die over een kansel worden gehangen.
Meer specifiek bevat de tentoonstelling zeven textiele kunstwerken die in de 20ste en 21ste eeuw in opdracht van diverse voorgangers zijn gemaakt door bekende Nederlandse kunstenaars en ontwerpers. Zoals een avondmaalskleed van de Rotterdamse kunstenaar Koen Taselaar, voor het eerst in gebruik genomen tijdens Hemelvaart, afgelopen mei.
Maar er is ook een wollen vloerkleed te zien dat graficus Wim Crouwel in 1965 maakte voor de lutherse kerk in Groningen, en een wandkleed uit 1925 in de stijl van de Amsterdamse school, van architect Bonne Kazemier, voor dezelfde kerk.
Een minitentoonstelling zou je de presentatie schouderophalend kunnen noemen. Maar hij past in de missie die Van Teeseling heeft voor het museum heeft: met kleine thematische tentoonstellingen het museum, de collectie en het lutherse erfgoed beter zichtbaar maken voor een breed publiek. Hij bouwt daarmee voort op wat zijn voorganger Tonko Grever al had ingezet.
Zo was in 2020 de tentoonstelling Kerken en slavernij te zien, die de betrokkenheid van de Lutherse gemeente bij de slavernij bevroeg. En eerder dit jaar verbond Welkom in Nederland? het verhaal van de lutheranen die in 1732 uit het Oostenrijkse Salzburg vluchtten omdat het bisdom de regio ‘zuiver katholiek’ wilde maken aan de hedendaagse vluchtelingenproblematiek, met debatprogramma’s en al.
‘Ik wil iets toevoegen aan het ‘Amsterdamse verhaal’ dat nu nog in het museum domineert’, zegt hij. Het gebouw zelf – vroeger het Oude Mannen- en Vrouwenhuis waar armen, ouderen en wezen door de Evangelisch-Lutherse diaconie werden opgevangen – is de collectie, met de regenten- en regentessekamers, een kerkzaal, antieke meubels en oud zilver, en schilderijen van onder anderen Van Ruysdael en Breenbergh.
Meer nadruk op het gedachtegoed, en iets minder op de spullen. Op de onbevooroordeelde geest van de geloofsgemeenschap die ooit een kwart van de Amsterdamse bevolking uitmaakte. Op het feit dat in de lutherse kerk al vroeg vrouwen op de kansel stonden, en vanaf de jaren zeventig de queer gemeenschap welkom was.
‘En weinig mensen weten misschien nog dat bekende lutheranen als Thorbecke en Domela Nieuwenhuis de Nederlandse politiek mede hebben vormgegeven.’
Aan elke tentoonstelling wordt een opdracht aan een hedendaagse kunstenaar gekoppeld. Zo ontwerpt Suzie van Staaveren een namenketting voor de oude iep die in de tuin staat, en kreeg fotograaf Koos Breukel onlangs een opdracht voor een portrettenserie die, net als het kleed van Koen Taselaar, een tournee langs de diverse lutherse kerken in Nederland zal maken.
Breukel haalt niet de ‘rich and famous’ voor de camera, de nakomelingen van de regenten die hier aan de gracht in de diaconie vergaderden, maar zoals Van Teeseling zegt, de ‘gewone lutheranen’.
In de geest van Luther, en helemaal van nu.
Saligh weven, Luther Museum, Amsterdam, t/m 1/9.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant