Een wissel in blessuretijd Iets meer dan honderd dagen voor de verkiezingen moeten de Democraten op zoek naar een nieuwe presidentskandidaat nu Joe Biden gezwicht is voor de interne druk om geen tweede termijn te ambiëren. Vijf vragen en antwoorden over de gang van zaken nu hij uit de race is gestapt.
‘Geef de fakkel door.’ Het was de terugkerende mantra waarmee een groeiend leger aan Democraten de afgelopen weken de druk op president Joe Biden almaar hoger opvoerde om zijn herverkiezingscampagne te staken. Na Bidens desastreuze debatoptreden tegen Donald Trump, eind juni, brak in in de regeringspartij grote paniek uit. Miljoenen tv-kijkers konden die avond de conclusie trekken dat de 81-jarige president nu echt te oud was geworden om nog vier jaar door te gaan. Zondagmiddag was dat besef ook bij Biden zelf ingedaald: iets voor 14 uur Amerikaanse tijd maakte hij in een brief op X bekend niet langer een tweede termijn te ambiëren.
Met nog iets meer dan honderd dagen tot de stembusgang (op 5 november) dringt de tijd voor een late wissel niet alleen electoraal, maar ook procedureel. Voor Bidens partij staat daarbij veel op het spel: top-Democraten en donateurs praatten de afgelopen weken zo massaal op Biden in omdat ze inmiddels vrezen niet alleen het Witte Huis, maar ook beide kamers van het Congres aan de Republikeinen te kunnen verliezen.
Vijf vragen en antwoorden over de onvoorspelbare wissel in blessuretijd die de Democraten nu wacht.
Biden won dit voorjaar inderdaad met grote overmacht de voorverkiezingen die de Democraten – zoals elke vier jaar – organiseerden om hun presidentskandidaat aan te wijzen. Maar als incumbent had hij daarbij geen serieuze concurrentie te vrezen: het uitdagen van een zittende president geldt binnen partijen als politieke harakiri – einde carrière. Er meldden zich daarom alleen enkele kansloze buitenstaanders en Biden stelde al kort na ‘Super Tuesday’, half maart, de nominatie veilig.
Technisch gezien won Biden echter niet de nominatie, maar alleen voldoende ‘gedelegeerden’. Deze bijna vierduizend Democraten (lagere partijleden of -bobo’s, dat verschilt per staat) zouden hem pas tijdens de Democratische Conventie, in de derde week van augustus in Chicago, formeel tot kandidaat verheffen. Volgens de Democratische statuten is deze meerdaagse bijeenkomst ‘de hoogste autoriteit’ binnen de partij.
Bij de primaries zijn deze gedelegeerden nagenoeg allemaal aan Biden toegezegd (pledged). Zijn rivalen wonnen er samen slechts zeven, en dan zijn er nog drie dozijn ‘niet-gecommitteerd’ – het resultaat van de blanco proteststem die honderdduizenden Democratische kiezers uitbrachten, vooral tegen Bidens pro-Israël-koers. Nu de president heeft besloten toch niet op te gaan voor een tweede termijn, zijn al zijn 3.905 gedelegeerden in één klap vrijgekomen om te steunen wie ze maar willen. Zij zijn niet gebonden aan Bidens running mate Kamala Harris.
Het is te kort dag om in alle staten en overzeese territoria van de VS nog nieuwe voorverkiezingen te organiseren. Dat betekent dat de keuze bij de gedelegeerden komt te liggen. Elk partijlid kan zich in theorie kandideren om Biden te vervangen. Om op het stembiljet van de conventie te komen, moet zij of hij wel de getekende steunbetuigingen van minstens driehonderd gedelegeerden verzamelen.
Als zich meer dan één kandidaat meldt, worden er op de conventie net zolang stemrondes gehouden totdat een gegadigde een absolute meerderheid (de helft plus één) achter zich heeft. Als dat niet al in de eerste ronde het geval is, krijgen ook 739 zogenoemde ‘supergedelegeerden’ stemrecht: dit zijn partijprominenten, zoals Congresleden, gouverneurs en partijbonzen uit de staten.
Tot ver halverwege de vorige eeuw werden presidentskandidaten altijd tijdens de conventie aangewezen. Dat ging er weinig transparant aan toe: de winnaar kwam bovendrijven na dagen van schimmige koehandel in rokerige achterkamertjes tussen afgevaardigden uit verschillende staten en politieke bloedgroepen. De huidige generatie Democraten heeft er geen ervaring mee: hun laatste open, of ‘brokered’, conventie was in 1968. Die bijeenkomst, dat jaar óók in Chicago, mondde uit in een veldslag. Dit is nog altijd een diep trauma en de partij wil een herhaling koste wat kost vermijden.
De meeste staten beginnen vanaf eind augustus, begin september met het drukken van hun stembiljetten. Dit gebeurt zo lang van tevoren omdat miljoenen Amerikanen gewend zijn om al weken voor de echt verkiezingsdag een vroege (post)stem uit te brengen.
Zelfs als Biden pas na de partijconventie had besloten om terug te treden, had de partij nog een week speling gehad. In dat geval was de keuze voor een nieuwe kandidaat echter niet langer aan de gedelegeerden geweest, maar aan het landelijke partijbestuur, de Democratic National Committee (DNC). Dat scenario vermijdt Biden nu.
Mocht een presidentskandidaat in oktober of begin november trouwens nog fysiek iets overkomen, dan is de running mate de automatische ontvanger van diens stemmen.
Er is één staat (Ohio) die een afwijkend vroege deadline voor zijn stembiljetten heeft: 7 augustus. Dit werd door de DNC de afgelopen weken nog aangegrepen om Biden voor die dag alvast per virtuele videostemming formeel kandidaat te maken. Zijn tegenstanders bekritiseerden dit echter scherp: zij zagen een opzichtige manoeuvre om hun pressiecampagne te saboteren. De partijtop bond daarom in. Sowieso kunnen de Democraten het zich best veroorloven om niet met de juiste kandidaat op het stembiljet van Ohio te staan: die staat stemt toch al jaren overwegend Republikeins.
Niet alleen staatkundig is zij Bidens vervanger in geval van overlijden of ernstige ziekte; ook politiek gezien lijkt de vicepresident de eerst aangewezene haar baas om op te volgen. Bij de voorverkiezingen stond echter alleen Bidens naam op het stembiljet. Formeel-juridisch kan Harris daarom niet méér aanspraak maken op de kandidatuur dan welk willekeurig partijlid ook. Biden wees haar zondag in zijn brief ook niet aan als zijn gewenste vervanger. Hij bedankte haar alleen als „buitengewone partner in al het werk”.
Het had haar kansen mogelijk wel kunnen vergroten als Biden haar als gedroomde opvolger had aangewezen. Vóór zondag leek hij daar ook enkele malen op te hinten. Op zijn persconferentie na de NAVO-top noemde hij haar „gekwalificeerd vanaf het begin” en somde enkele prestaties op. „Anders had ik haar niet uitgekozen.” Zij heeft ook meer ervaring en naamsbekendheid dan eventuele tegenstanders.
Hiermee had hij ook niet alleen loyaliteit kunnen tonen aan een trouwe adjudant, maar ook de kiezersgroepen behagen die Harris een warm hart toedragen: vrouwen, Afro-Amerikanen en andere kiezers van kleur. Biden had er het risico op een openlijk uitgevochten richtingenstrijd binnen de partij mee kunnen beperken.
Biden lijkt echter gevoelig te zijn geweest voor het verwijt dat hij met zo’n vingerwijzing over zijn politieke graf heen had willen regeren. En daarmee de partij een unieke kans zou hebben ontnomen om haar conventie te transformeren in een spectaculaire talentenshow, waar miljoenen tv-kijkers vier avonden op rij met eigen ogen kunnen zien wat de Democraten allemaal te bieden hebben. Zo’n politiek spektakel kan zijn toekomstige vervanger ook gaan helpen om in korte tijd nog de broodnodige naamsbekendheid op te bouwen. Onder meer de nog altijd zeer invloedrijke en gerespecteerde oud-Huis-voorzitter Nancy Pelosi drong de afgelopen tijd achter de schermen aan op een open conventie.
Harris heeft genoeg mogelijke concurrenten. De namen die daarbij het vaakst rondgaan: gouverneurs Gretchen Whitmer van Michigan en Gavin Newsom van Californië. En ook Josh Shapiro (gouverneur van Pennsylvania) wordt genoemd, omdat hij een cruciale swing state zou kunnen helpen binnenslepen. Zij kunnen overigens ook hun vinger opsteken in de hoop dat ze uiteindelijk Harris’ running mate mogen worden.
Daar zijn federale regels voor. Omdat Biden nog niet formeel de kandidaat was, kan hij de circa 100 miljoen dollar in kas hieronder niet met één pennenstreek overmaken aan zijn vervanger. Dat had pas gekund ná de conventie, die hem (en Harris) officieel op het stembiljet moest zetten. Tot die tijd mocht zijn campagnekas slechts eenmalig tweeduizend dollar doneren aan andere kandidaten.
Nu Biden wél voor de conventie uit de race is gestapt, valt het geld als ‘overtollige campagnefondsen’ terug aan de DNC of een onafhankelijke campagnekas. Die kan het waarschijnlijk wel doorboeken naar Bidens vervanger. Maar dit is juridisch onbekend terrein en Republikeinse juristen zouden kunnen proberen om zo’n transfer via rechtszaken in ieder geval tijdelijk te vertragen.
De afgelopen tijd droogde de geldstroom naar Biden snel op: donateurs hielden hun portemonnee gesloten om druk te zetten op de president. Dit terwijl zijn rivaal Trump na zijn veroordeling in zijn New-Yorkse zwijggeldzaak een enorme piek in het aantal donaties zag, zo wezen de jongste cijfers van de Federale Kiescommissie (FEC) dit weekeinde nog uit. Daar waren de giften van na de mislukte moordaanslag op Trump, vorige week zaterdag, nog niet eens in meegenomen.
Nu Biden uit de race is gestapt, kan deze dynamiek weer veranderen: Democratische donateurs zullen hun wekenlang opgepotte miljoenen op een nieuwe, mogelijk kansrijkere presidentskandidaat kunnen gaan inzetten.
Source: NRC