In Nederlandse filmproducties is steeds meer aandacht voor diversiteit en inclusiviteit. Maar is er voor neurodivergente acteurs, zoals die met autisme, voldoende werk te vinden? En hoe is het voor hen én voor de makers op een filmset vol prikkels?
De filmwereld is ingericht op neurotypische acteurs en makers. Dat zijn personen met een gemiddeld ofwel neurotypisch brein. Bij neurodivergente personen zit het brein anders in elkaar. Denk aan mensen met autisme, ADHD, ADD, dyslexie of dyscalculie. Zij hebben daardoor met bepaalde uitdagingen te maken in hun werk.
De 44-jarige Daniël Gellvoet werd op zijn 28e gediagnosticeerd met het syndroom van Asperger, een vorm van autisme. Acteren, wat hij niet beschouwt als werken, is zijn lust en zijn leven. "Ik zou willen dat mijn leven zich altijd bevond tussen 'actie' en 'cut'. Als ik niet aan het acteren ben, weet ik niet wat ik met mijn leven aan moet", zegt Gellvoet tegen NU.nl.
Maar de rollen liggen niet voor het oprapen voor de acteur. Zestien jaar geleden stond hij voor het laatst voor een camera, toen hij een rol speelde in de film Oorlogswinter van regisseur Martin Koolhoven. "Ik heb vaak gebeld naar castingbureaus. Zelfs Britse. Maar die hielden me voor dat ik daar vandaan moest komen, terwijl ik de taal accentloos spreek", zegt Gellvoet. De paar keer dat de acteur was uitgenodigd voor een auditie, werd hij afgewezen. "Wat ze eigenlijk van me willen is dat ik normaal doe. Maar wat is normaal of sociaal wenselijk? Daar is geen handleiding voor."
Gellvoet besloot daarom een rol voor zichzelf te creëren. Hij bedacht in samenwerking met regisseur Gabriel Bauer het verhaal voor de film KAIN, een tragikomedie over autisme, waarin hij zelf de hoofdrol speelt. De opnames van de film, waarin onder anderen Barbara Sloesen, Malou Gorter, Peter Blok en André Dongelmans te zien zijn, zijn zojuist afgerond. De film verschijnt volgend jaar in de bioscopen.
Gellvoet is niet de enige acteur met autisme die meespeelt. "Ze hebben allemaal hun eigen manier waarop ze omgaan met hun neurodivergentie. Er zit herkenning bij elkaar, maar de groep is heel divers", zegt Bauer, de regisseur van de film. "De een heeft smetvrees en geeft geen hand, de ander wil liever helemaal niet aangeraakt worden. Sommigen kunnen makkelijker aansluiting vinden met de grote groep dan anderen. Maar de meesten hebben hun eigen manier gevonden om om te gaan met de sociaal wenselijke omgangsvormen die wij als neurotypische mensen hebben. Ze geven goed hun grenzen aan."
De crew werd zich er steeds bewuster van hoe ze de acteurs moesten benaderen en dat het belangrijk was om heel duidelijke instructies te geven, stelt Bauer. "Alle scènes werden vooraf goed besproken en gerepeteerd. Bij bepaalde acteurs hebben we het scenario een beetje losgelaten. Voor hen werkt het beter als ze de tekst in hun eigen woorden vertellen."
Op de filmset hebben de makers geprobeerd "geen stress te creëren, een beetje gekte toe te laten en ruimte te geven om fouten te maken". Ook werd de set minder prikkelgevoelig gemaakt: alleen de noodzakelijke mensen mochten aanwezig zijn en iedereen werd aangespoord zo stil mogelijk te zijn. "Dit ging niet altijd goed: we stonden soms op hele kleine sets met veel figuranten. Maar de crewleden raakten al snel gewend aan het fluisteren met elkaar", vertelt Bauer. Iets wat ook voor de regisseur fijn bleek te zijn. "Ik kon me veel beter concentreren."
Filmsets staan vol met crewleden, acteurs, lampen en andere apparatuur. Ook met de nodige maatregelen zijn er veel prikkels en dat kan een uitdaging zijn voor mensen met autisme. "Ik heb weinig filters, alles komt bij mij binnen", zegt Gellvoet. Op lange opnamedagen kan dat nog weleens zijn tol eisen. "Toen ik laatst thuiskwam, was ik uitgeput. Ik dacht: ik maak dit af en daarna nooit meer. Het voelde alsof ik het niet kon", zegt de acteur, die toegeeft soms te streng te zijn voor zichzelf.
Tijdens de opnamen heeft de acteur soms de behoefte zich terug te trekken. Op de set werd daarom een aparte ruimte beschikbaar gesteld om te ontprikkelen. "Om even alleen te zijn, met mijn eigen rituelen en gedachten", zegt Gellvoet, die op de filmset een begeleider had. De acteur vindt het lastig te om te vragen naar wat hij nodig heeft op een set. "Ik voel me al vies bij het idee. Ik word ook vreemd aangekeken als ik bijvoorbeeld vraag om een specifieke chocolade of koffie. Maar voor mij is dat heel belangrijk, omdat ik daardoor beter presteer."
Regisseur Bauer noemt de aanpassingen op de filmset "klein". "Een neurodivergent persoon past zich iedere dag aan om ons, als dominante groep, tegemoet te komen. De beweging naar ons toe is voor hen veel groter dan andersom. Voor ons zijn vaak slechts kleine aanpassingen nodig, zoals zachter praten op de set of duidelijker communiceren, luisteren en goed grenzen aangeven", zegt Bauer, die de acteurs met autisme prijst om hun "natuurlijke" acteerspel. "Maar alleen het feit dat je weet hoe iemand anders in elkaar zit, zorgt voor veel meer begrip en toenadering tot elkaar."
Gellvoet hoopt nog heel vaak te mogen acteren. Hij vindt het belangrijk dat bepaalde rollen worden gespeeld door acteurs die zich vanwege hun eigen ervaringen beter kunnen verplaatsen in een personage. "Niet make believe, maar believe. Neurotypische mensen hebben de filmindustrie lang gedomineerd. Het wordt tijd om dat om te draaien."
Source: Nu.nl algemeen