De kafferboom en de kafferbraam krijgen een andere naam. In een historische beslissing hebben plantkundigen besloten dat de namen van honderden planten niet meer mogen verwijzen naar ‘kaffers’, in Zuid-Afrika de beledigende aanduiding voor zwarte mensen.
De wijziging is opmerkelijk, omdat biologen er tot dusver niet voor voelden om eenmaal gegeven namen te veranderen. ‘Het is erg ongelukkig dat veel namen beledigend zijn’, zoals de Ecuadoriaanse botanicus Alina Freire-Fierro zegt tegen vakblad Nature. ‘Maar namen veranderen die al zijn gepubliceerd, zou veel verwarring geven.’
Een ander voorstel, om ook planten die zijn vernoemd naar bijvoorbeeld slavenhouders een andere naam te geven, haalde geen meerderheid. Wel komt er een sensitiviteitscommissie, die vanaf 2026 gaat meekijken of nieuwe plantennamen geen culturele gevoeligheden aanroeren.
Over de auteur
Maarten Keulemans is wetenschapsredacteur bij de Volkskrant, met als specialismen microleven, klimaat, archeologie en gentech.
Dat is de uitkomst van een reeks stemrondes op het Internationaal Botanisch Congres in Madrid, waar de heikele kwestie deze week op de agenda stond. In totaal 218 planten en algen met in hun Latijnse naam een aanduiding als ‘caffra’, ‘caffrorum’ en ‘caffrum’, gaan vanaf 2026 ‘affra’, ‘affrorum’ of ‘affrum’ heten. Zo verandert het scheldwoord in een verwijzing naar Afrika.
De naam ‘kaffer’ is van oorsprong Arabisch voor ‘ongelovige’. Maar vooral in Zuid-Afrika kreeg de aanduiding al snel een racistische bijklank. Tegenwoordig is het woord vergelijkbaar met het n-woord in westerse landen.
In Madrid kon de naamswijziging van de ruim tweehonderd soorten op een zeer krappe meerderheid rekenen: 63 procent van de stemmen, terwijl 60 procent voor de wijziging vereist was.
De beslissing betekent een ommekeer in een al jaren slepend debat. Biologen is het al langer een doorn in het oog dat veel van hun soortnamen zijn vernoemd naar dubieuze personen of woorden die inmiddels gelden als racistisch.
Zo hebben entomologen de Hitlerkever in hun midden, en klagen Australische botanici over de bloeiende struik Hibbertia, vernoemd naar George Hibbert. Dat was een slavenhouder die in de 18de eeuw als parlementslid het verzet tegen de afschaffing van de slavernij leidde.
Maar om ook zulke namen nu nog te veranderen, zou te ver gaan, vond in Madrid een meerderheid van de botanici. De meeste omstreden planten hebben toch al een gebruiksnaam die minder gevoelig ligt. Zo noemen Australiërs de Hibbertia ‘guineebloem’. De kafferboom (Erythrina caffra), die wél een minder gevoelige naam krijgt, gaat doorgaans overigens door het leven als ‘koraalboom’.
De laatste jaren besloten diverse laboratoria, prijzen en onderzoeksinstituten al van naam te veranderen, uit ongemak over het verleden. Zo heeft het vakblad ‘Copeia’ voor reptielen- en visbiologen sinds drie jaar een neutralere naam, vanwege het racistische verleden van naamgever Edward Cope. En diverse universiteiten haalden de naam van Clarence Cook Little van hun gevels. Little was behalve invloedrijk geneticus ook pleitbezorger van eugenetica, het genetisch ‘verbeteren’ van de mens.
In Nederland besloot de Universiteit Maastricht geen Debye-prijzen meer uit te reiken, vanwege de rol die de naamgever – chemicus en Nobelprijswinnaar Peter Debye (1884-1966) – speelde bij het wegwerken van Joodse collegawetenschappers. Een naar Debye vernoemd onderzoeksinstituut in Utrecht hield wél zijn naam, na onderzoek door een commissie.
Niet dat alle problemen nu voorbij zijn. Zo dragen talloze soorten de naam ‘hottentot’, een neerbuigende verwijzing naar de Zuid-Afrikaanse Khoikhoi. En de gevlekte leguaan heet in het Latijn ‘Uta stansburiana’, naar Howard Stansbury, een majoor betrokken bij de afslachting van de Timpanogos-indianen van Utah.
De plantkundigen die de voorstellen voor de andere naamgeving hadden ingediend, zeggen tegen Nature te begrijpen dat de uitkomst het hoogst haalbare was. ‘Het is in elk geval een stukje erkenning van deze kwestie’, aldus een van hen, de Australiër Kevin Thiele.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant