Dankzij de registraties van het National Theatre Live zijn er twee ijzersterke toneelrollen van de Ierse acteur Andrew Scott te zien in de Nederlandse bioscopen. In de komedie Present Laughter speelt hij een excentrieke beroemdheid uit de jaren 30 en van Tsjechovs klassieker Oom Wanja maakt hij een onemanshow.
‘Iedereen aanbidt mij. Het is verstikkend!’ Met groots gevoel voor melodrama roept steracteur Garry Essendine (Andrew Scott) uit hoe zwaar hij het wel niet heeft in zijn luxe appartement in Londen. Essendine heeft een succesvolle theatercarrière, is net de 40 gepasseerd en staat aan vooravond van een tournee door Afrika.
Van alle kanten wordt er om zijn aandacht gesmeekt. De telefoon rinkelt continu en zijn secretaresse wijst hem op vergeten afspraken. Zijn ex-vrouw loopt de deur plat en hij heeft voortdurend geliefdes op visite die in de logeerkamer worden verstopt. Wat is het zwaar om populair te zijn.
Waar acteur Andrew Scott (47) in de serie Ripley uitblinkt in introvert en mysterieus spel, is hij in de komedie Present Laughter in extraverte en komische gedaante te bewonderen. Hij gaat voluit met geaffecteerd stemgebruik en theatrale gebaren en heeft de lachers op zijn hand.
De chaos wordt vakkundig opgebouwd: Garry’s appartement blijkt een zoete inval te zijn van theatercollega’s, jonge aanbidders (zowel vrouwen als mannen), een verwarde manager en een oude dame in een rolstoel. Deze komedie van de Britse toneelschrijver Noël Coward schurkt met zijn open en dicht slaande deuren aan tegen de farce, maar zit tegelijk vol intelligente en fraai verwoorde satire over de toneelwereld.
Over de auteur
Joris Henquet schrijft voor de Volkskrant over cabaret, stand-upcomedy en musical.
De verrukkelijke rol van Garry Essendine toont een nieuwe kant van de Ierse ster Andrew Scott. Met zijn priemende bruine ogen, glanzende voorhoofd en een glimlach die zowel charmant als dreigend kan zijn, brak hij in 2010 door als superschurk Moriarty in de BBC-serie Sherlock. Hij stal harten als de ‘hot priest’ in de comedyserie Fleabag (2016) van Phoebe-Waller Bridge en scoorde in 2024 hits met de gevoelige film All Of Us Strangers en de Netflix-serie Ripley.
Tussen deze filmprojecten door is Andrew Scott dus te zien in de theaters van Londen, met originele interpretaties van klassieke toneelrollen. Dankzij de registraties van National Theatre Live zijn er deze zomer twee sterke Scott-rollen in bioscopen door heel Nederland te zien.
Een absolute aanrader is dus Present Laughter, dat in 2019 een hit was in het Old Vic Theatre. Waar je aanvankelijk denkt naar een wat gedateerde klucht uit de vorige eeuw te gaan kijken, worden die verwachtingen al snel omgebogen. Regisseur Matthew Warchus heeft in de komedie uit 1939 een tamelijk briljante ingreep gedaan door enkele genderwissels toe te passen. Daardoor ontstaat een heel andere dynamiek.
Noël Coward (1899-1973) was een schrijver die weliswaar leefde als een dandy, maar zijn homoseksuele voorkeur noodgedwongen voor zich hield in de tijd waarin hij leefde. De queer elementen zaten verscholen in zijn stukken, maar Coward schreef als gevolg van de censuur in Groot-Brittannië over heteroseksuele relaties. In hun versie uit 2019 konden regisseur Warchus en hoofdrolspeler Scott het toneelstuk ‘emanciperen’, zoals zij zelf aangaven in een interview.
In de originele tekst begint Garry een affaire met Joanna Lyppiatt, de vrouw van zijn zakenpartner Henry. In de nieuwe versie is Joanna Joe geworden, en wordt hij gespeeld door acteur Enzo Cilenti.
Ook de andere mannelijke bijrollen flirten hier veel opzichtiger met idool Garry dan voorheen. Zo plaatst bediende Fred bij het serveren van het ontbijt dubbelzinnige opmerkingen en is de jonge schrijver Roland Maule idolaat van Garry. Hij heeft zijn laatste voorstelling 47 keer gezien en probeert steeds opnieuw zijn woning binnen te komen.
Doordat vrijwel ieder personage op zijn minst biseksueel is geworden krijgt deze voorstelling een modern randje. Ook het toevoegen van popmuziek tijdens de changementen maakt Present Laughter uiterst geslaagd. Je krijgt oldskool Brits komediespel op hoog niveau, maar met een originele twist.
Andrew Scott, zelf homoseksueel, excelleert in personages met een seksuele voorkeur die ambigu is. Je ziet dat ook bij Tom Ripley, de gewiekste Amerikaanse oplichter die in de in zwart-wit gefilmde Netflix-serie Ripley naar Italië reist om daar de identiteit van de rijkeluiszoon Dickie Greenleaf over te nemen. Tom is hoogstwaarschijnlijk gay, maar in Ripley wordt dat alleen gesuggereerd en niet benoemd. Hij is, net als Garry Essendine in Present Laughter, queer in een tijd waarin dat nog niet maatschappelijk werd geaccepteerd.
Ambigu is ook een term die van toepassing is op Vanya. In deze solovoorstelling uit 2023 vertolkt Scott in zijn eentje alle acht rollen uit het toneelstuk Oom Wanja van de Russische schrijver Anton Tsjechov uit 1897. Het decor is kaal en doet denken aan een repetitielokaal. Met behulp van enkele simpele attributen en decorstukken – een keukentje, een cassetterecorder, een witte tuinstoel en een schommel – vertelt Scott het verhaal. Centraal op het toneel staat een houten deur: steeds als Scott die opent, komt hij als een nieuw personage op, soepel schakelend tussen mannen en vrouwen.
In deze setting herkennen we het beroemde Tsjechov-verhaal dat zich afspeelt op een afgelegen Russisch landgoed, waar oom Wanja en zijn nichtje Sonja hun voortkabbelende, eentonige leven leiden.
Het komt op zijn kop te staan met de komst van de wereldwijze professor Serebrjakov en zijn knappe jonge vrouw Helena. Niet alleen wil de professor het familiehuis overnemen, ook beseffen Wanja en Sonja dat zij een onvolmaakt leven leiden. Onbeantwoorde gevoelens van Wanja voor Helena, en van Sonja voor de dorpsdokter Astrov, maken dit besef nog een tandje heviger.
Oom Wanja staat bekend als de toneelklassieker vol melancholie en wrange humor, waar de nodige flessen wodka aan te pas komen. In de beroemde monoloog aan het slot zegt Sonja: ‘We moeten onze levens leven, oom Wanja. Wij zullen een lange reeks dagen doorkomen, en een lange reeks nachten.’
Dit complexe verhaal door één acteur laten vertellen is een gewaagd en ook wel vergezocht concept. Naast veel lof kon Vanya dan ook op kritiek rekenen in de Britse pers. Want wat was nou de functie van alle rollen door één acteur te laten spelen? Ook al wordt die niet helemaal duidelijk, toch is Vanya een interessante, vaak ook humoristische onemanshow, waarin Andrew Scott nog maar eens zijn brede palet als acteur tentoonspreidt.
Door Old Vic Theatre. Tekst Noel Coward. Regie Matthew Warchus. Vanaf 18/7 in Nederlandse bioscopen.
Door Andrew Scott. Naar Anton Tsjechov. Regie Sam Yates. Bewerking Simon Stephens. Vanaf 18/7 in Nederlandse bioscopen.
Geselecteerd door de redactie
Van ‘Opwaaiende zomerjurken’ tot ‘Bechamel Mucho’: waarom spelen zo veel romans zich af in de zomer?
J.D. Vance: de personificatie van de witte rancune
Source: Volkskrant