Geopolitiek Politici en diplomaten herschrijven hun internationale scenario’s nu Trump glorieert en de Democraten met Biden zwaar in hun maag zitten.
Joe Biden zei het vorige week nog hoopvol: traditiegetrouw beginnen verkiezingscampagnes pas echt in september.
Maar in de afgelopen dagen werden de kaarten voor de Amerikaanse presidentsverkiezingen danig in Bidens nadeel geschud. En omdat een Amerikaanse president altijd meer is dan president van de VS alleen, werd het een week dat de scenario’s voor de internationale verhoudingen moesten worden herschreven.
De kans dat Biden de Democratische presidentskandidaat zal blijven is in de voorbije week drastisch afgenomen. Niet alleen omdat het verzet in eigen kring tegen de broze president met de dag sterker lijkt te worden, maar ook door de gebeurtenissen rond zijn rivaal Donald Trump. Die draaide afgelopen weekend een moordaanslag in de seconden nadat de schoten hadden geklonken meteen in zijn voordeel, door zich met een strijdkreet – fight, fight, fight – tot zijn aanhang te wenden.
De Republikeinse Conventie die er deze week op volgde, werd een zegetocht voor Trump. Met de keuze van de jonge J.D. Vance (39) als running mate, maakt de man die nog niet zo lang geleden als aangeklaagde zat te mokken in een New Yorkse rechtszaal, nu een dynamische indruk.
Tegenover eenheid en energie bij de Republikeinen staat momenteel verdeeldheid bij de Democraten. Ook kopstukken uit de partij als oud-president Barack Obama en de voormalige voorzitter van het Huis van Afgevaardigden, Nancy Pelosi, dringen nu volgens Amerikaanse media aan op zijn vertrek. De geplaagde president moest zich intussen met een Covidbesmetting thuis terugtrekken.
Er wordt in politieke wandelgangen uiteraard al maanden gefilosofeerd over de gevolgen van een mogelijke overwinning van Trump. Sinds deze week zijn die overpeinzingen minder vrijblijvend, ook al zijn de verkiezingen pas in november.
Het beste bewijs dat Trump serieuzer genomen wordt, leverden de financiële markten. Op de eerste handelsdag na de aanslag gingen aandelenkoersen omhoog omdat de verwachting is dat belastingen onder Trump niet zullen stijgen. Woensdag daalden de koersen van chipfabrikanten, nadat Trump zei dat Taiwan voor zijn eigen verdediging tegen China moest betalen. Taiwan is het mondiale centrum van de halfgeleiderproductie. Onrust op het eiland voor de Chinese kust heeft onmiddellijk gevolgen voor de wereldeconomie.
Ook een teken van Trumps belang: Europese diplomaten reisden naar Republikeinse Conventie om contact te leggen met mensen die mogelijk een rol spelen in het Witte Huis van Trump én om het belang van de Atlantische relatie te onderstrepen. Vakblad Foreign Policy telde wel twintig Europese gezanten in Milwaukee. In 2016 werd Trump onderschat, waardoor veel diplomaten na zijn verkiezingswinst geen goede toegang hadden tot de nieuwe machthebbers in Washington.
Ook de Oekraïense president Volodymyr Zelensky lijkt nu serieus rekening te houden met een wisseling van de wacht in het Witte Huis. Hij zou vrijdag een belafspraak hebben met Trump.
Europese politici van centrumpartijen maken zich zorgen. De keuze voor Vance is alweer een reden voor het Kremlin om de champagne te ontkurken, schreef Europarlementariër Guy Verhofstadt op X. „Zijn Europa en VK zich aan het voorbereiden of schuiven ze nog steeds met de ligstoelen over het dek van de Titanic”? Europa moet zich nú voorbereiden op een overwinning van Trump, schreef analist Guntram Wolff. Europa moet investeren in defensie en zich voorbereiden op hogere Amerikaanse importtarieven.
Het duo Trump-Vance zal ongetwijfeld Europese bondgenoten aanpakken die niet genoeg geld uitgeven voor defensie. Trump heeft de Europeanen al vaak over de knie gelegd. Vance heeft herhaaldelijk onderstreept dat de VS niet het vermogen hebben om zowel Europa te verdedigen als Israël te ondersteunen én ook nog voorbereidingen te treffen voor een mogelijk conflict in Azië. Dus de al vaker aangekondigde draai van de VS naar de IndoPacific en weg van Europa, zou nu wel eens echt gevolgen kunnen krijgen.
Zouden de twee de VS terugtrekken uit de NAVO? Die kans is niet zo groot. Nadat Trump in februari de Europese bondgenoten de gordijnen in gejaagd had met de opmerking dat Poetin mocht doen en laten wat hij wilde met landen die niet genoeg aan defensie hadden uitgegeven, probeerde Vance de gemoederen te kalmeren. De VS zouden niet snel uit de NAVO stappen, stelde hij de Europeanen op de Veiligheidsconferentie in München gerust, maar de Europeanen moesten eindelijk inzien dat ze méér zelf moeten doen.
De NAVO is zowel onder Democraten als onder Republikeinen populair en NAVO-chef Jens Stoltenberg wordt niet moe te onderstrepen dat de VS mét de NAVO mondiaal sterker staan dan zonder. De VS hebben een bondgenootschap, China en Rusland niet. Maar ook als de VS zich zouden beperken tot een kleinere Amerikaanse aanwezigheid in Europa, zou dat al enorme problemen voor de verdediging betekenen. Bovendien zou een openlijk debat daarover bij Moskou zomaar de indruk kunnen wekken dat de NAVO zwakker wordt.
Zorgen zijn er ook over de Amerikaanse steun voor Oekraïne. Biden leidt een westerse coalitie die Oekraïne politiek en militair steunt, zonder zelf mee te vechten. Trump heeft al vaker geclaimd dat hij snel een einde aan het conflict zal maken door op een staakt-het-vuren aan te dringen. Vance loopt al maanden te hoop tegen de westerse steun voor Oekraïne. De Russische minister van Buitenlandse Zaken, Sergej Lavrov, verwelkomde woensdag in de VN dan ook de keuze voor Vance. „We moeten ophouden Oekraïne vol te pompen met wapens, dan houdt ook de oorlog op.”
Kyiv en zijn westerse bondgenoten zien nog niets in onderhandelingen over een staakt-het-vuren omdat Rusland een deel van Oekraïne bezet. Wél wil Oekraïne, mogelijk dit najaar al, met de internationale gemeenschap én Rusland om tafel om afspraken te maken over andere kwesties, zoals de veiligheid van nucleaire installaties. Een staakt-het-vuren en de status van de bezette gebieden zou dan later aan de orde moeten komen.
Succes voor Trump betekent rugwind voor Trumpianen in Europa. Trumps beste vriend in Europa, Viktor Orbán, trok de afgelopen weken aandacht met twee politieke stunts. ‘Zijn’ politieke fractie Patriotten voor Europa is in het Europees Parlement de derde kracht geworden, na de christen-democraten en de sociaal-democraten. En hij werd in korte tijd ontvangen door de politieke leiders in Kyiv, Moskou, en Beijing om vervolgens, na een tussenstop op Bidens NAVO-top, Trumps verblijf in Mar-a-Lago aan te doen.
Om twee redenen zette Orbán kwaad bloed in de EU. Hij leek zich op te werpen als gezant van Europa, terwijl hij daar geen mandaat voor had. En hij leek alvast het voorwerk te doen voor een diplomatiek initiatief van president Trump en daarmee de lijn van het Oekraïne-bondgenootschap te doorkruisen. In een brief aan Europese regeringsleiders schreef Orbán dat Trump uitgewerkte plannen heeft voor een staakt-het-vuren. Trump zou daarmee ook meteen na een verkiezingswinst in november aan de slag willen en niet willen wachten tot de inauguratie in januari.
De vraag of Orbán diplomatiek gestraft moet worden voor zijn solo-optreden, leidde in de EU prompt tot onenigheid. De Europese Commissie kondigde aan geen commissarissen meer af te vaardigen naar vergaderingen die Hongarije in het kader van zijn tijdelijke EU-voorzitterschap ín Hongarije organiseert. Ze volgt daarmee de oproep van een handvol lidstaten om slechts ambtenaren naar ministerraden te sturen. Charles Michel, de voorzitter van de Europese Raad, is evenwel tegen zo’n boycot.
De kwestie leidde ook tot onenigheid in de Nederlandse regeringscoalitie. VVD en NSC voelden wél voor een boycot. Orbáns Nederlandse vrienden bij de PVV uiteraard niet. Het kabinet kwam met de formule dat van geval tot geval bekeken zal worden of het in het Nederlandse belang is om een minister af te vaardigen. Minister David Van Weel (Justitie, VVD) reist maandag voor een vergadering naar Hongarije.
Ook al tekent zich een scenario af waarbij de politieke geestverwanten op rechts – Trump, Orbán en Wilders – meer invloed krijgen, tegelijkertijd laten de Europese middenpartijen zich niet van de wijs brengen.
De nieuwe Britse Labour-premier Keir Starmer zei tijdens een bijeenkomst van de Europese Politieke Gemeenschap in Churchills geboortehuis Blenheim Palace: „Een nieuwe storm trekt samen boven ons continent. Onze eerste taak is het hier vandaag om onze steun voor Oekraïne te herbevestigen, ons nogmaals achter de waarden te scharen die we koesteren en nog eens uit te spreken dat we samen zullen optreden tegen agressie op dit continent.”
En in Straatsburg kreeg de christen-democraat Ursula von der Leyen donderdag steun van het Europees Parlement voor een tweede mandaat als voorzitter van de Europese Commissie. Von der Leyen is een hartstochtelijk pleitbezorger van steun voor Oekraïne, inclusief Oekraïens lidmaatschap van de EU. De nieuwe Commissie zal, beloofde ze, veel werk maken van het versterken van de Europese defensie-industrie en de weerbaarheid van de Europese samenleving. Het buitenlandbeleid komt hoogstwaarschijnlijk in handen van de Estse oud-premier Kaja Kallas, een van de meest uitgesproken tegenstanders van Poetin in Europa.
In haar politieke richtlijnen voor de komende jaren schreef Von der Leyen dat Europa voor de keuze staat: „Laten we de extremisten en de ‘appeasers’ winnen, of zorgen we ervoor dat onze democratische krachten sterk blijven?”
Source: NRC