Zaterdag is het vijftig jaar sinds de Turkse invasie van Cyprus. Dat ingrijpen volgde op een poging tot staatsgreep van de Grieken. Onderlinge ruzies hebben ervoor gezorgd dat Cyprus in tweeën is gedeeld. Er lijkt weinig hoop op een oplossing.
Sinds de val van de Berlijnse Muur in 1989 is de Cypriotische stad Nicosia de laatst overgebleven opgedeelde Europese hoofdstad.
In Nicosia kom je nog steeds barrières of andere afzettingen in straten tegen om de Grieks-Cyprioten van de Turks-Cyprioten te scheiden. Dat zijn de twee belangrijkste bevolkingsgroepen in Cyprus, een eiland in de Middellandse zee bij Turkije en Syrië.
Die opdeling stamt uit 1964. Zo lang is de VN-vredesmacht UNFICYP ook al actief in Cyprus. De situatie op het eiland, dat net iets groter is dan de provincies Gelderland en Overijssel samen, is dan ook een bijzondere.
De vlag van de Republiek Cyprus toont het silhouet van het eiland. Op basis van de grondwet heeft de Cypriotische regering inderdaad zeggenschap over het hele eiland. Maar langs de kust heeft het Verenigd Koninkrijk nog overzeese gebieden.
De bovenste helft van het eiland bestaat uit de zelfbenoemde Turkse Republiek Noord-Cyprus, dat internationaal alleen door Turkije wordt erkend. Cyprus is daarmee niet alleen fysiek maar ook bestuurlijk in tweeën gedeeld. En toch is het hele eiland lid van de Europese Unie.
"Dit is zo'n langslepend internationaal conflict waarbij de onenigheid inmiddels zó vastgeroest zit, dat het nauwelijks meer op te lossen is", zegt de Turkse oud-diplomaat Sinan Ülgen tegen NU.nl.
In een notendop ontstond die onenigheid bij extremistische groepen aan beide zijden. De Grieks-Cypriotische groep verzette zich tegen het Britse gezag en wilde aansluiting bij Griekenland. Daardoor ging de Turks-Cypriotische groep zich juist inzetten voor een opdeling van het eiland.
Na de onafhankelijkheid van het Verenigd Koninkrijk in 1960 kwam er weliswaar een grondwet en was er op papier overeenstemming over het bestuur in Cyprus, maar al snel ontstond er ruzie. Die ruzies draaiden op meerdere momenten in de jaren zestig uit op geweld.
Volgens Ülgen heeft vooral de EU "ernstig gefaald" in het slepende conflict tussen de Grieks-Cyprioten en de Turks-Cyprioten, door het eiland in 2004 toe te laten tot de unie.
"Toen bestond het interne conflict gewoon nog. Daardoor deed de EU precies het tegenovergestelde van wat het belooft bij uitbreiding: politieke stabiliteit brengen", zegt Ülgen.
"En doordat Cyprus nu bij de EU zit, is er voor de Grieks-Cyprioten geen reden meer om concessies te doen aan de Turks-Cyprioten of hun tegemoet te komen in het delen van de macht", vult analist Nigar Göksel aan.
Het inwoneraantal van Cyprus is bijna 1.27 miljoen. Zo'n 69 procent van de bevolking is Grieks-Cypriotisch. Maar de verhoudingen zijn ook op een ander punt scheef, zegt Ülgen. "De Turks-Cyprioten zijn veel afhankelijker van Ankara dan de Grieks-Cyprioten van Athene. Zij worden namelijk erkend door de internationale gemeenschap en hebben daarmee soevereiniteit."
De Turks-Cyprioten worden volgens Ülgen achtergesteld. "Ze hebben te maken met een handelsembargo, reisbeperkingen, kunnen geen internationale sportteams afvaardigen en ga zo maar door. Dat is geen normale gang van zaken en geen manier van leven."
Dat Cyprus een opgedeeld eiland is, betekent niet dat er helemaal geen contact tussen de Grieks-Cyprioten en de Turks-Cyprioten is. In 2003 werd na een uitspraak van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens voor het eerst in dertig jaar een grensovergang geopend. In de jaren erna volgden er meer.
"Dit zorgde voor interactie tussen de bevolkingsgroepen, wat meer onderling begrip kweekte", zegt Göksel, die veel op Cyprus komt. "Tegelijkertijd merk je dat de twee kampen uit elkaar groeien. Hele generaties zijn inmiddels opgegroeid met de opdeling. Die kennen de oude situatie niet."
Göksel en Ülgen zijn niet heel positief over de vooruitzichten op een oplossing voor het slepende conflict. "We slaapwandelen naar permanente opdeling en misschien zelfs annexatie van het noorden van Cyprus door Turkije", zegt Ülgen. "Dat is niet iets waar ik voorstander van ben of zelfs maar zou adviseren. Maar hoe langer de EU en de Grieks-Cyprioten de legitieme belangen van de Turks-Cyprioten terzijde schuiven en negeren in onderhandelingen, hoe meer de je radicale krachten in Turkije in de hand speelt die annexatie willen."
Göksel ziet het zo'n vaart niet lopen, maar stelt tevens dat er ook met een eventuele hereniging problemen zullen blijven bestaan. "De Grieks-Cyprioten zitten al twintig jaar op de lijn van de EU. De Turks-Cyprioten hebben weer andere belangen. De één is niet automatisch overtuigd van de koers van de ander, ook al leven ze op hetzelfde eiland."
In het derde kwartaal van dit jaar wordt een rapport van de in januari aangestelde VN-gezant voor Cyprus verwacht. Daaruit moet blijken of er een weg naar voren is gevonden.
Source: Nu.nl algemeen