Trumps nieuwe running mate J.D. Vance vertolkt met zijn zorgvuldig gecultiveerde selfmade-hillbilly-imago het trumpisme bijna beter dan Trump. Waarom wil een Silicon Valley-elitenetwerk hem zo graag in het zadel helpen?
‘MAMAW! MAMAW! MAMAW!’ Het zal woensdag de eerste keer in de geschiedenis van het Republikeinse partijcongres zijn dat toehoorders de koosnaam van een oma scanderen. ‘Mamaw’ was de oma van J.D. Vance, de 39-jarige miljonair die deze week door presidentskandidaat Donald Trump als running mate, en daarmee kroonprins van het trumpisme werd gekozen.
Het publiek, dat voorgedrukte bordjes omhooghoudt met de tekst ‘Mass Deportations Now’, is in vervoering door aandoenlijke verhalen die Vance vertelt over de vrouw die hem grotendeels opvoedde omdat zijn moeder verslaafd was aan pijnstillers. Hij vertelt hoe zij, vloekend als een bootwerker, ooit dreigde een van zijn vriendjes, een lokale drugsdealer, dood te rijden. Hoe hij nadat ze overleden was door haar spullen ging en negentien geladen pistolen vond.
Oma was aan het eind van haar leven niet meer zo goed ter been en had ervoor gezorgd dat ze de middelen om haar familie te beschermen altijd binnen handbereik had.
Mensen als Mamaw, het leven als hillbilly, zo’n zelfvoorzienende grondhouding: het ‘ware’ Amerika dat Vance woensdag voorschotelt is gebaseerd op de arme regio’s die jarenlang genegeerd werden, die hij beschreef in zijn memoires, de bestseller Hillbilly Elegy (2016). ‘De mensen die daar wonen zijn hardwerkende mensen, goede mensen. Ze houden van dit land omdat het hun thuis is, en het thuis van hun kinderen, en ze zullen vechten om het te beschermen.’ Dus niet in Irak, Afghanistan, of Oekraïne, maar alleen waar het echt nodig is.
Huis, thuis, het thuisland: het is de kern van zijn boodschap. ‘Amerika is niet alleen maar een idee’, zegt hij. Daarmee gaat hij in tegen een van de grote idealistische concepten over Amerika, het idee dat het een baken van vrijheid, democratie en kapitalisme is. Nee, zegt Vance, het draait toch echt om de grond en wie daar woont.
Natuurlijk, zegt Vance, getrouwd met een dochter van Indiase immigranten, zijn nieuwkomers welkom. ‘Maar áls we nieuwkomers toestaan in onze Amerikaanse familie, doen we dat wel op onze voorwaarden!’
Vance toont hier een eerste glimp van een nieuwe ideologische basis van de Republikeinse Partij: het nationaal conservatisme, dat zich afkeert van zowel door de Bushes als de Clintons gepropageerde waarden zoals kosmopolitisme, relatief open grenzen, vrije wereldhandel en internationale (militaire) ambities.
Terwijl Trump instinctief op een populistische boodschap uitkwam om tegen deze neoconservatieve dogma’s te trappen, vormen ze bij Vance een vrij coherente leer. Dit is de toekomst van de partij. Wat Vance in zijn toespraak niet zegt, is dat hij grove middelen wil inzetten om die toekomst aan het land op te leggen.
Waar komt deze man, die pas drie jaar in de politiek zit, vandaan? Hoe is hij hier gekomen? En wie hebben hem daarbij geholpen?
Op 23 augustus 2019 mailt J.D. Vance de Volkskrant in reactie op vragen over een grote investering die het arme oosten van Kentucky nieuwe werkgelegenheid moet brengen. Vance is dan managing partner van Rise of the Rest, een investeringsfonds van geldschieters uit Silicon Valley, die startkapitaal geven aan ondernemers met plannen om de verwaarloosde gebieden in het Amerikaanse binnenland te helpen.
De start-up in kwestie, waarbij Vance ook in de raad van toezicht gaat zitten, heet AppHarvest. Op de door mijnbouw van hun toppen ontdane heuvels van de Appalachen wil het bedrijf enorme hightechkassen bouwen waar honderden hillbilly’s tomaten kunnen gaan oogsten, in plaats van arbeiders uit Mexico.
De werkloosheid in Oost-Kentucky, waar ook zijn eigen familie vandaan komt, ligt op het hoogste niveau van het land. ‘We zijn trots om AppHarvest en hun kassen te steunen’, schrijft Vance. Een idealistische kapitalist die geld ziet als middel om anderen kansen te geven: Vance lijkt op dat moment de gedroomde Amerikaan.
Radicale politieke ambities zijn dan nog ver weg. Steve Case, oprichter van America Online, een Clinton-stemmer, haalde hem binnen bij Rise of the Rest. Hij werkt met Ron Klain, later de belangrijkste medewerker van Joe Biden in het Witte Huis. Hij veracht Donald Trump. Vance noemt hem ‘culturele heroïne’, een verslavende pijnstiller voor de armen van de Appalachen.
Vance werd bekend met zijn boek Hillbilly Elegy, een beschrijving van zijn familiegeschiedenis. Als het in 2016 uitkomt, wordt het stukgelezen door de bewoners van de oost- en westkust die het gebied alleen kennen vanuit het vliegtuig. Ah, dus dit zijn de mensen die op Trump stemmen! Kustbewoners omarmen Vance als de eerste geloofwaardige duider van het fenomeen – zo hoeven ze er zelf niet te gaan kijken.
De inwoners van Appalachia zelf, die gebukt gaan onder armoede en de door farmaceuten over het gebied uitgerolde pijnstillers, zijn minder enthousiast. Het boek bevestigt alle clichés van luie steuntrekkers die niet in beweging te krijgen zijn om hun lot te verbeteren.
Vance, een klassieke conservatief, kan zo laten zien dat de overheid daar geen geld moet investeren. En dat hij zich, als een van de weinigen, wél heeft ontworsteld aan zijn achtergrond, zeggen mensen in de oude steenkoolstadjes. ‘Hij maakt een karikatuur van ons, ter meerdere eer en glorie van zichzelf. Hij heeft ons gebruikt, net als de mijnbouwbedrijven en de farmaceutische bedrijven’, zei een inwoner van het oude mijnstadje Hazard destijds tegen deze krant.
Vance heeft zijn geboortegrond dan al lang achter zich gelaten. Na een paar jaar bij de mariniers, waarvan zes maanden in Irak, gaat hij in 2010 studeren, onder meer rechten aan de elite-universiteit Yale (met een beurs). Daarna belandt hij bij een investeringsfonds in Silicon Valley. Daar ziet hij hoe driekwart van het geld van dergelijke fondsen bij start-ups terechtkomt aan de oost- en westkust, en nauwelijks in het binnenland.
Dáár zit het probleem, is zijn analyse. Niet de overheid, maar investeerders zoals hij moeten geld in Appalachia steken.
‘Wat die gemeenschappen nodig hebben is talent, energie en toegewijde burgers die levensvatbare bedrijven kunnen opzetten’, schrijft hij in 2017 in een opiniestuk in The New York Times. ‘Maar als iedereen die daar ook maar enigszins toe in staat is de streek verlaat, komt er nooit iets van de grond.’
Dus keert hij als idealistische kapitalist met een zak geld terug naar zijn oude thuis.
Het geloof in maatschappij-veranderend ondernemerschap komt niet uit de lucht vallen. In 2011 komt Vance op Yale Peter Thiel tegen, een roemruchte investeerder uit Silicon Valley en een van de bedenkers van PayPal. Thiel heeft zeer radicale ideeën over innovatie, start-ups en de rol die mensen met ambitie in de wereld kunnen spelen. Hij houdt zijn publiek in Yale een spiegel voor. Kijk, zegt Thiel. Allemaal slimme jonge mensen die jarenlang concurreren voor die paar prestigieuze juridische banen die iedereen wil, maar waar de wereld zo weinig aan heeft. Zo zonde. Verspilde tijd. Weggegooid geld.
‘Het was het belangrijkste moment aan Yale’, schrijft Vance tien jaar later in een essay. Peter Thiel toonde hem dat het gevecht om status een doodlopende weg was. Wie echt verschil wilde maken, moest iets radicaal anders gaan doen.
Vance laat zijn juridische ambities na zijn afstuderen snel varen en belandt in 2016 in Silicon Valley bij een investeringsfonds van de enige die het in zijn ogen begrepen heeft: Peter Thiel zelf.
Thiel investeert in start-ups die op zoek zijn naar technologische doorbraken die de mensheid in zijn ogen echt verder helpen. Hij redt SpaceX, dat Elon Musks multiplanetaire ambities moet waarmaken. Hij investeert in ondernemingen die mini-samenlevingen op zee willen creëren. Hij zoekt naar biotechbedrijven die de dood willen verslaan.
‘Het lot van de wereld’, schrijft Thiel in een essay dat inmiddels een heilige tekst is voor techno-libertariërs zoals hij, ‘zou weleens kunnen afhangen van de inspanningen van één enkele persoon.’ Zo’n persoon moet ‘de machinerie van de vrijheid’ bouwen, is zijn wat vage hoop. Het is niet alleen een technische droom – hij richt ook zijn politieke hoop steeds meer op de enkele personen die de koers van het land kunnen veranderen.
Thiel introduceert Vance bij andere conservatieve leden van de zogeheten ‘PayPal-maffia’, zoals Elon Musk en David Sacks: steenrijke investeerders op zoek naar politieke invloed. Vance heeft een netwerk gevonden. En dat netwerk hem. Ze zullen elkaar niet meer loslaten.
Thiel wordt in 2016 een belangrijke financiële steunpilaar van Donald Trump. Maar Vance kiest aanvankelijk de andere kant. Hij noemt Trump een ‘morele ramp’ en sluit niet uit dat hij ‘Amerika’s Hitler’ wordt. Volgens een oud-kamergenoot uit zijn Yale-tijd ziet Vance Trump als ‘een demagoog’ die ‘het falen uitbuit van de Republikeinse Partij die de arbeidersklasse heeft verwaarloosd’.
Maar in de jaren daarna verandert er iets.
Vance waardeert Trumps xenofobie, protectionisme en isolationisme steeds meer – en vindt diens stijl steeds meer bijzaak. Vance heeft zelf de banen zien verdwijnen. Hij heeft zelf als marinier de Irak-oorlog meegemaakt. En hij ziet immigranten steeds meer als schuldigen voor de lage lonen waar ook witte Amerikanen het mee moeten doen.
Maar als hij tijdens boekpresentaties maar een klein beetje begrip toont voor Trump, levert dat ‘complete overreacties’ op, zei hij vorige maand tegen The New York Times. Hij ergert zich aan de discussie over de benoeming van Brett Kavanaugh tot rechter bij het Hooggerechtshof. Die wordt door verschillende vrouwen van verkrachting beschuldigd. Maar Vance denkt via zijn eigen vrouw, die voor Kavanaugh werkt, zeker te weten dat dit onterecht is. Ook ergert hij zich aan Black Lives Matter. ‘Je mocht niets meer zeggen. Je mocht niemand meer beledigen. Ik denk dat veel van ons zeiden: we zijn er klaar mee.’
Misschien het belangrijkst is zijn gevoel ingekapseld te worden. De ‘elites’ zien hem, tot zijn ongenoegen, sinds zijn boek als een van hen. ‘Ik zat op een trein met zijn eigen dynamiek, en ik moest van die trein af. En de enige manier om dat te doen, was door juist die mensenvan me te vervreemden en beledigen die mijn boek goed vonden.’ Vance wordt een Trumpist. Voortaan kan hij zwarte demonstranten gewoon ‘thugs’ noemen.
Wie precies wanneer op het idee komt dat hij een gooi moet doen naar een Senaatszetel voor Ohio is onduidelijk. Maar halverwege februari 2021 vliegt Vance met Peter Thiel naar Mar-a-Lago, Trump’s hoofdkwartier in Florida. De bestorming van het Capitool is dan net een maand geleden. Hoewel Republikeinen in de Senaat weigeren Trump te veroordelen voor zijn rol op 6 januari, tijdens het impeachment-proces, houden de meesten van hen dan afstand tot de oud-president.
Dan klopt Vance aan, om steun te vragen voor zijn Senaatsrace. Trump zit aan zijn bureau met een stapel prints met al het lelijks dat Vance ooit over hem heeft gezegd, aldus The New York Times eerder deze week, en zegt: ‘You said some fucking nasty things about me.’ Maar na een goed gesprek, met Thiel als bemiddelaar, geeft Trump zijn zegen. Vance begint aan zijn politieke leven.
Daarvoor is het nodig om een deel van zijn oude leven te wissen. Wie teruggaat in Vances Twittergeschiedenis, ontdekt dat hij alle tweets heeft verwijderd uit de acht jaar voordat hij Trump ontmoette. Het eerste bericht van de nieuwe J.D. Vance verschijnt op 18 februari 2021 om kwart voor vier: hij klaagt over Bidens mogelijke amnestie voor migranten zonder verblijfsvergunning. Het is meteen duidelijk wat een van zijn belangrijkste thema’s zal worden.
Thiel staat achter hem. De goeroe uit Silicon Valley vindt, zelfs na vier jaar Trump, de veranderingen in de Republikeinse partij te traag. Hij wil agressievere campagnes, rechtszaken en voorbereidingen op een machtsovername. Daarom richt hij een organisatie op, het Rockbridge Network, om ‘de Republikeinse partij te disrupten’. Hij geeft verschillende nieuwkomers geld, maar zijn belangrijkste politieke start-up het meest: J.D.Vance.
Vance ontpopt zich als een vaandeldrager in de cultuuroorlogen tussen conservatief en progressief. De atheïst heeft zich bekeerd tot het katholicisme en wordt een gearticuleerde ideoloog van het nationaal-conservatisme, dat een theoretische basis begint te leggen onder het impulsieve populisme van Trump.
De beweging probeert elite, ‘woke’, immigranten en achterstelling van de arbeiders met elkaar te verbinden. Zo houdt Vance in 2021 op de jaarlijkse conferentie van deze beweging een toespraak getiteld: ‘De Universiteiten zijn de Vijand’. De academische wereld zou een soort massale hersenspoeling zijn, met als doel de instandhouding van de status quo.
‘Als lid van de lagere klasse word je verteld dat je absoluut naar de universiteit moet om het beter te krijgen’, zegt Vance. ‘Maar alles wat je krijgt zijn leugens en bedrog! De universiteiten versterken en legitimeren de progressieve politiek. We leveren onze kinderen uit aan de vijand!’
Dat hij zelf product is van een van de meest elitaire universiteiten en zonder dat instituut nooit zo ver was gekomen, verleent hem een paradoxale geloofwaardigheid: hij heeft het systeem van binnenuit ervaren.
Vance, een van de zeldzame bewijzen dat de Amerikaanse meritocratie soms werkt en dat mensen die voor een dubbeltje geboren worden tot vicepresidentskandidaat kunnen opklimmen, is daarom een betere vertolker van het trumpisme dan Trump zelf.
In tegenstelling tot Trump, die met een zilveren lepel in zijn mond werd geboren en daarna voortdurend dankzij zijn playboy-privileges de dans zou ontspringen, is Vance wél geloofwaardig als personificatie van de witte rancune.
Daarin gaat hij ver, wederom geïnspireerd door Peter Thiel.
‘Ik geloof niet langer dat democratie en vrijheid samen kunnen gaan’, schreef Thiel al in 2009 in een libertair tijdschrift. Hij paart sindsdien zijn libertaire retoriek met ogenschijnlijk tegenstrijdige investeringen in bedrijven die de overheid helpen haar burgers en vijanden te controleren. Het surveillance-bedrijf Palantir is daarvan het grootste, met het Pentagon en het Israëlische ministerie van Defensie als klanten.
Ook Vance is door zijn reactionaire ‘anti-woke’ kruistocht op een antidemocratisch spoor gekomen. Hij vindt de staatsgreep van Trump op 6 januari 2021 gerechtvaardigd. Sterker nog: het parlementaire onderzoek dat volgde was in zijn ogen ‘de echte aanval op de democratie’, zei hij vorige maand tegen The New York Times.
De overheid is in zijn ogen een bolwerk van progressief links geworden. In een podcast uit 2022 met Jack Murphy, voorman van een mannenclub voor ‘masculiniteit, rijkdom en netwerken’, beschrijft Vance hoe de ineenstorting van Amerika alleen kan worden voorkomen als ‘we de instituties van links afpakken’.
De hele overheid moet gezuiverd worden volgens Vance: ‘We hebben een de-woke-ificering nodig’, zegt hij. ‘Als ik Trump één advies mag geven: ontsla elke bureaucraat in het middenkader, elke ambtenaar, en vervang ze door onze mensen. En als de rechtbanken je willen tegenhouden, dan zeg je: hoe denk je dat te gaan doen?’
Project 2025, blauwdruk voor een nieuwe regering-Trump, is dan nog niet geboren. Maar Vance zit midden in de netwerken die zulke ambities koesteren. Hij is lid van Teneo, een organisatie opgericht door een andere discipel van Thiel, bedoeld om op alle cruciale plekken in de samenleving conservatieven neer te zetten. ‘We gaan de progressieve dominantie vermorzelen’, zei voorzitter Leonard Leo in een filmpje, dat via ProPublica is gelekt.
Leo is ook de baas van de Federalist Society, die de afgelopen decennia de conservatieven klaarstoomde die nu het Hooggerechtshof domineren. Leo kreeg vorig jaar 1,6 miljard dollar van de 90-jarige elektronicatycoon Barre Seid, om die conservatieve operatie in de rest van de maatschappij te herhalen.
Dan is het handig om een vicepresident te hebben die dat begrijpt.
Vance, die inmiddels in een progressief voorstadje van Washington woont, is gestopt met Rise of the Rest. AppHarvest, die de hillbilly’s nieuwe werkgelegenheid moest bieden, redde het niet. In de kassen werd het zo heet dat plukkers bezweken, aan de pijnstillers gingen en er niet meer wilden werken, beschreef het online magazine Grist eind vorig jaar. De enigen die het werk nog wilden doen, waren Mexicaanse immigranten.
Geselecteerd door de redactie
Van ‘Opwaaiende zomerjurken’ tot ‘Bechamel Mucho’: waarom spelen zo veel romans zich af in de zomer?
Ripley-acteur Andrew Scott kan álles, en doet dat dan ook deze zomer
Source: Volkskrant