LHBTI+ Een enkel zinnetje over een verbod op het meedragen van Israëlische vlaggen leidde tot ophef over de invulling van de Pride Walk. En het bracht een al langer smeulend verschil van opvatting aan het licht over activisme en optimisme in de beweging.
„Note: no Israeli flags allowed.” Wat een feestelijke aankondiging voor de looproute van Pride Walk had moeten zijn, zorgde vorige week vrijdag door een klein zinnetje voor een boel commotie. Kritiek op de Instagrampost over de protestmars voor lhbti+-rechten volgde snel. De Amsterdamse burgemeester Femke Halsema vond het verbod op de Israëlische vlag „onacceptabel” en sprak van „censuur”.
Diezelfde dag nog bood afzender en organisator Queer Amsterdam excuses aan voor de „begrijpelijke opschudding”. Queer Amsterdam is een van de organisatoren van de Queer & Pride Amsterdam, die dit weekend begint met de mars. Daarna volgen lezingen, feestjes en optredens en op 3 augustus volgt wat voor velen het hoogtepunt van het evenement is: de botenparade waar duizenden deelnemers én toeristen op afkomen. In een statement liet de organisatie weten met het Instagrambericht haar „standpunt ten opzichte van zionistische praktijken kenbaar te maken”.
Twee dagen later besloot Queer Amsterdam zich terug te trekken uit de organisatie van de Pride Walk. Enkele Joodse queers waren een petitie begonnen. Ook gemeenteraadsleden, die gaan over de subsidie die Queer Amsterdam krijgt, lieten van zich horen. „We wilden geen vlaggen verbieden of bannen”, schreef de organisatie in een tweede verklaring. „Maar we kunnen in dit politieke klimaat niet alle vlaggen van harte verwelkomen of steunen.”
De ophef over dat ene zinnetje op Instagram ging niet alleen over de Israëlische vlag, maar bracht ook een dieper liggend verschil van inzicht aan het licht over wat Pride precies moet zijn. Moet de nadruk liggen op het feestelijke karakter ervan – als viering van de emancipatie van lhbti+’ers? Of is Pride vooral een maatschappelijk protest, waarbij ook nadruk moet liggen op racisme, de situatie in Gaza en andere vormen van onderdrukking?
Dit diepere verschil van inzicht mondde vorig jaar zelfs uit in twee aparte Pride-weken, die door twee aparte organisaties georganiseerd werden. De club die het evenement al langer organiseerde, de Stichting Pride Amsterdam (SPA), en een nieuwe, activistischer club: Queer Amsterdam (QA). Daar ging heel wat aan vooraf. Commotie over sponsoren, over of rechtse politieke partijen, grote bedrijven en organisaties als de politie wel welkom zijn. Steeds weer draaide het om de vraag: is Pride een feestje voor iedereen of vooral een protest om rechten op te eisen en onrecht aan te kaarten? Hoe zit dat?
De oorsprong van Pride heeft wel degelijk te maken met een emancipatiestrijd. De eerste Pridewandeling ter wereld ontstond om de zogenoemde Stonewall-rellen te herdenken. Stonewall Inn is een gaybar in New York. In 1969 wilde de politie de bar ontruimen, na jarenlange vernederingen en geweldplegingen door agenten. Voor het eerst bood de lhbti-gemeenschap in groten getale weerstand. Het wordt gezien als een keerpunt in de queer-emancipatie. Doordat die eerste Pridewandelingen als doel hadden om dát moment te herdenken, kregen die het karakter van een protest.
Maar de Pride in Amsterdam begon vanuit een heel ander idee dan in de rest van de wereld, zegt Siep de Haan. Hij is een van de bedenkers van de Amsterdam Pride, die sinds 1996 jaarlijks wordt gehouden. „Vergeleken met de rest van de wereld was de tolerantie en acceptatie in Nederland aardig groot. Veel gay toeristen kwamen naar Amsterdam, omdat ze zich hier vrij voelden. Wij hadden een voorsprong ten opzichte van andere plekken.” Dat gaf de organisatie minder noodzaak tot politieke acties. „Wij waren juist trots op het tolerante Amsterdam.” Dat wilde hij víéren.
Tegelijkertijd wilde De Haan de emancipatiegedachte uitventen, zegt hij. Maar daarnáást wilde hij met de Pride in Amsterdam nadrukkelijk ook de hetero’s engageren. Om draagvlak te creëren en om te laten zien hoeveel schakeringen de queergemeenschap heeft. Lezingen en filmvertoningen waren gratis. Iedereen kon komen kijken vanaf de kades naar de Canal Parade. „Dan krijg je informatiewisseling, komen mensen met elkaar in contact.” De Pride Amsterdam werd al gauw een groot succes. Jaarlijks bezoeken zo’n driehonderdduizend mensen Amsterdam op de botenparade.
Tieneke Sumter, medewerker van het COC en ambassadeur van Pride Amsterdam, keek in de jaren negentig vanuit Suriname naar de ontwikkelingen in Nederland. Ze zag voornamelijk die botenparade en vond het geweldig dat queers zich in Nederland zo konden uiten. „Op die manier hebben heel veel mensen de queers van Nederland leren kennen.”
Maar ze leerde ook een andere kant kennen van de queergemeenschap. Ze sloot zich in 1980 als achttienjarig meisje aan bij SuHo, een organisatie die opkomt voor queerrechten van Surinamers. Ze merkte dat er voor hén nog geen veilige plek was. Ze sloten zich destijds aan bij het COC, maar daar klonk kritiek. „Mensen vonden dat het COC te zwart werd. Geen idee wat hun probleem was.”
Wat Sumter destijds voelde bij de belangenorganisatie, dat er weinig ruimte werd gemaakt voor haar als zwarte vrouw, voelden anderen bij Pride in het algemeen en bij de Canal Parade in het bijzonder. Ja, de Pride was een enorm succes. Maar dan vooral voor de witte homoman. En al die grote bedrijven die meedoen: is dat niet vooral om punten te scoren en, uiteindelijk, meer geld te kunnen verdienen en hun mindere kanten met roze en glitters te maskeren?
De jongere generaties, waar Queer Amsterdam ook bij hoort, proberen nu aandacht te vragen voor andere groepen, zegt Sumter. „Zij kijken veel intersectioneler naar Pride. Ze zien kruisverbanden tussen verschillende gemarginaliseerde groepen en willen voor ál die groepen opkomen.” Ze willen hun eigen vrijheid niet vieren, als anderen onderdrukt worden en noemen zichzelf daarom ook antikapitalistisch, antiracistisch en antikoloniaal.
Dit gaat gepaard met striktere voorwaarden. Bedrijven als Shell en ING zijn wat Queer Amsterdam betreft niet welkom op hun Pridewandeling. En in 2022 spraken voorlopers van QA zich al fel uit over allerlei onderwerpen. Van het Nederlandse asielbeleid tot de financiering van het Israëlische leger. Daarbij verwezen ze vaak naar Stonewall en de eerste Pridewalk. Dát was protest.
Hoe dat zich precies verhoudt tot het vlaggenverbod blijft onduidelijk, want naast de officiële verklaringen wil de organisatie aan NRC geen uitleg geven. Evenmin als de andere Pride-organisatie overigens. Volgens een convenant mogen de beide organisaties niet negatief over elkaar praten, schrijft Het Parool.
Rocher Koendjbiharie kijkt ook intersectioneel naar Pride. Intersectionaliteit gaat uit van het idee dat verschillende vormen van discriminatie en onderdrukking in samenhang moeten worden bestudeerd, begrepen en bestreden. Anders zal de oorzaak niet volledig worden begrepen en kan de onderdrukking niet volledig worden opgelost. Volgens de schrijver en publicist kun je de onderdrukking van queer personen en bijvoorbeeld vrouwen of mensen van kleur, maar ook Palestijnen moeilijk los van elkaar zien. „Ik kan goed inzien dat daardoor groepen als Queers voor Palestine zeggen: als je voor alle lhbti+-personen staat, dan moet je ook voor queer Palestijnen staan. En die ervaren nu al maandenlang enorme honger in Gaza.”
Niet dat protest daarmee de enige functie is van Pride, zegt Koendjbiharie. „‘Vieren, voelen en verzetten’, is mijn mantra.” Maar soms is van je laten horen wel degelijk belangrijk, vindt hij. Koendjbiharie deelt bijvoorbeeld de kritiek die begin dit jaar in de vorm van een brief geuit werd op een van de grote sponsors van Stichting Pride Amsterdam: Booking.com. De briefschrijvers wilden aan de kaak stellen dat de organisatie mooie sier maakt met de Pride, maar ondertussen de verhuur van woningen in illegale nederzettingen faciliteert in de Westelijke Jordaanoever. „Zo werkt het mee aan de onderdrukking van Palestijnen.” Dit is hoe pinkwashing werkt, zegt hij.
Waarom juist lhbti+’ers dit zouden moeten aankaarten? „Als queer en trans mensen weten wij als geen ander hoe wezenlijk het is dat anderen solidair zijn”, schreven de critici destijds in een brief aan het bestuur van Stichting Pride Amsterdam. Ze vroegen SPA daarom de samenwerking met Booking te heroverwegen.
In een reactie aan de briefschrijvers zegt Stichting Pride Amsterdam naar aanleiding van de brief in gesprek te zijn gegaan met Booking.com. Daarop n meldt SPA vertrouwen te hebben „dat Booking.com zijn beleid ethisch verantwoord toepast en uitvoert”.
Met de roep om een meer intersectionele en inclusieve blik, ontstonden organisaties als Black Pride en Queer Amsterdam. Zij vonden dat er te weinig ruimte was voor hen en hun geluid tijdens Pride en kregen ruimte en geld van het Amsterdamse stadsbestuur om mee te organiseren.
De Stichting Pride Amsterdam en de voorlopers van de stichting hebben steeds weersproken dat ze niet inclusief genoeg zouden zijn. Dat herhaalt De Haan nu. „We hebben altijd diversiteitsvoorwaarden gesteld aan bedrijven. En wij hadden ook programmering die zich richtte op anderen dan de witte homoman, en op gemarginaliseerde mensen.”
Na mediation tussen de oude organisatie en de nieuwe, is vorig jaar besloten dat de twee allebei een eigen week krijgen. Ze opereerden onafhankelijk van elkaar. De nieuwe naam van Pride: Queer & Pride Amsterdam. Uiteindelijk wilde de gemeente naar één organisator, maar dit jaar hielden ze vast aan hetzelfde concept.
Siep de Haan vindt het goed dat organisaties als Queer Amsterdam óók ruimte krijgen. Maar hij is tegelijkertijd bezorgd dat Pride te politiek wordt als ook geprotesteerd wordt tegen allerlei andere grote maatschappelijke problemen. „Ik ben bang dat mensen daardoor afhaken.”
En dan al die hetero’s voor wie De Haan het ook bedacht. „Ík vind het soms al lastig om alle ontwikkelingen bij te houden op het gebied van gender. Laat staan voor hén of mensen buiten Amsterdam.” Daarbij ziet hij, wiskundedocent op een middelbare school, ook de recente cijfers van de GGD’s, waaruit blijkt dat de acceptatie van lhbti+’s terugloopt. „Het kerndoel, lhbti+-emancipatie, verwatert.”
Bij sommige Joodse queers bijvoorbeeld, is de Instagrampost met het vlaggenverbod hard aangekomen. Guy Spigelman, die in maart 2023 naar Amsterdam verhuisde vanuit Israël, voelt zich sinds 7 oktober in verschillende ‘queer spaces’ niet meer welkom. Hij heeft al meegemaakt dat mensen bij hem weglopen als hij zegt dat hij in Israël is opgegroeid. Spigelman begon een petitie naar aanleiding van het vlaggenverbod.
In het manifest van Queer Amsterdam las hij dat zionisme als enige vorm van nationalisme gelijkgesteld wordt aan racisme. „Dat op zichzelf is al discriminatie. Waarom is pro-Israël zijn de enige vorm van nationalisme die als racisme wordt gezien?” Gideon Querido van Frank, ook Joods en queer, vindt dat het vlaggenverbod iets diepers blootlegt. „Joden worden door activistisch links niet meer gezien als een kwetsbare minderheid.”
Querido van Frank vindt het bovendien niet inclusief dat Queer Amsterdam hem voorschrijft wat hij wel of niet zou moeten vinden, met zo’n vlaggenverbod. Sterker nog, nu dit gespeeld heeft, wil hij zelf juist met een Israëlische vlag daar gaan lopen. „Om een punt te maken. Hopelijk kan ik hand in hand lopen met iemand met een Palestijnse vlag.”
Theatermaker Jelle Zijlstra, ook Joods en queer, vindt de commotie omtrent de Israëlische vlag vooral een storm in een glas water. „Pride is een moment waar beide kampen hun kans pakken om olie op het vuur te gooien.” Hij snapt dat er Israëlische queers zijn die aanstoot nemen aan het statement. Maar Jodenhaat? „Joden worden niet uitgesloten. Tegen de daden van de staat Israël zijn is nog geen antisemitisme.”
Zijlstra heeft zich altijd welkom gevoeld binnen de regenbooggemeenschap en vindt het goed dat er ook aandacht voor andere vormen van onderdrukking wordt gevraagd. Zelf protesteerde hij tijdens Pride tegen de deelname van fossiele bedrijven. „Dat je ‘gewoon jezelf kunt zijn’ op de werkvloer is mooi, maar het wordt nogal plat als het bedrijf zich tegelijkertijd schuldig maakt aan vervuiling van de leefomgeving.”
Toch ziet hij in het streven naar perfectie een gevaar. „Hoezeer ik me ook identificeer met de strijd, ben ik soms ook bang dat dit soort incidenten alleen maar bijdragen aan het steeds kleiner maken en marginaliseren van de beweging.”
Sumter denkt dat het goed is dat het af en toe schuurt tussen de twee Pride-organisaties. „Ik kan me voorstellen dat dat voor de buitenwereld moeilijk te begrijpen is, als wij als regenbooggemeenschap al moeite hebben om elkaar te verstaan.” Maar ze ziet het ook als een kans waardoor mensen aan het denken worden gezet. Ze merkt hoezeer het werk van Queer Amsterdam discussie losmaakt en vragen oproept. „Dan hebben zij hun doel bereikt.”
Source: NRC