Sinds de aanslag op zijn leven lijkt het alsof Donald Trump de verkiezingen al heeft gewonnen. Maar de Democraten kunnen best nog winnen, zeggen politicologen.‘Het is niet de eerste keer dat de samenleving te vroeg denkt dat de uitslag binnen is.’
De sfeer in de Democratische Partij is deze week tot onder het nulpunt gezakt. ‘Ik heb geen enkele Democraat gesproken die zegt dat het goed gaat’, zei Matt Bennett, oprichter van een Democratische denktank, tegen The New York Times. ‘We hebben ons al neergelegd bij een tweede presidentschap voor Trump’, zei een Congreslid tegen Axios. Of in de woorden van een Biden-adviseur: ‘De verkiezingen zijn voorbij.’
Al drie weken is de Democratische Partij in crisis, omdat Joe Biden achterloopt in de peilingen maar weigert de race te verlaten. Alsof dat niet erg genoeg is, maakte Trump vorig weekend optimaal gebruik van de mislukte aanslag op zijn leven door zich onmiddellijk als onoverwinnelijk te presenteren. De Democraten zijn bovendien bang dat ze hun boksbal met fluwelen handschoenen moeten aanpakken, nu hij slachtoffer is geworden van een schietpartij.
Over de auteur
Maral Noshad Sharifi is correspondent Verenigde Staten voor de Volkskrant. Ze woont in New York.
Zo lijkt het alsof de uitslag van de verkiezingen al besloten is. Maar volgens een aantal Amerikaanse politicologen is de wedstrijd nog lang niet voorbij. Zij denken dat Trumps voorsprong soms wordt overdreven. Vijftien weken voor de verkiezingen stellen zij dat de Democraten nog wél kans maken op een overwinning. Maar hoe, daarover verschillen de meningen.
Video wordt geladen...
‘Trumps kansen worden gehypet’, stelt Suzanne Chod, als politicoloog verbonden aan North Central College in Illinois. ‘We hebben nog geen aanwijzingen dat de mislukte moordaanslag kiezers over de streep gaat trekken.’
De meest recente peilingen (waarin Trump 3 procentpunt voorloopt op Biden) zijn grotendeels gehouden vóór de schietpartij op Trump. En over het algemeen zijn opiniepeilers het erover eens dat de invloed van de moordaanslag pas later zichtbaar wordt – als die überhaupt effect heeft.
Wat naast de aanslag bijdraagt aan het gevoel dat de Republikeinen al hebben gewonnen, is het spectaculaire partijcongres afgelopen week in Milwaukee. Met verband op zijn oor verscheen Donald Trump op het podium. Hij presenteerde J.D. Vance, zijn nieuwe running mate. De beelden werden avond na avond live uitgezonden op de Amerikaanse televisie.
‘Alle media waren op de Republikeinen gericht’, zegt Chod. Zo gaat dat tijdens partijcongressen. ‘Maar dat kan volgende maand weer omslaan naar de Democraten, als zij hun conventie hebben in Chicago.’
‘Het is niet de eerste keer dat de samenleving te vroeg in de campagne denkt dat de uitslag al binnen is’, zegt politiek historicus Karen Sebold, die doceert aan de Universiteit van Arkansas. ‘Ik denk meteen aan de verkiezingen van 1948.’
Republikein Thomas Dewey stond tegenover Harry Truman. Media waren ervan overtuigd dat Dewey ging winnen, zegt Sebold. De Chicago Tribune had het zelfs op de voorpagina afgedrukt. Maar uiteindelijk won de Democraat.
‘Ook in 2016 dacht menigeen de uitslag zeker te weten.’ Hillary Clinton lag in de peilingen voor op Trump, toch ging hij ervandoor met de winst. ‘Je weet van tevoren nooit wat de uitkomst van verkiezingen is. Nu lijkt Trump er sterker voor te staan, maar in de Amerikaanse politiek kan er in een paar maanden tijd veel veranderen.’
Alle ontwikkelingen van de afgelopen weken, zeggen de experts, waren óók niet te voorspellen.
‘We hebben door de eeuwen heen van alles meegemaakt in campagnetijd’, zegt Matthew Green, die leidinggeeft aan de politicologiefaculteit aan de Catholic University in Washington D.C. Desastreuze tv-debatten, afzettingspogingen, boze kiezers die een kandidaat seniel vinden, moordpogingen: ‘Maar allemaal tegelijk? Wat hier gebeurt, is historisch.’
Sinds de moordaanslag op Trump schrijven veel Amerikaanse media dat de schietpartij hem aan de overwinning zal helpen. Maar het is de vraag of dat per definitie zo werkt, zeggen politicologen. Toen Theodore Roosevelt in 1912 werd beschoten, werd door sommigen hetzelfde gedacht. Hij verloor de verkiezingen.
Een moordpoging op Gerald Ford in 1975 leidde ook niet tot verkiezingswinst. Zes jaar later raakte Ronald Reagan gewond na een beschieting, waarna zijn populariteitscijfers tijdelijk omhoogschoten. Na een paar maanden daalden die weer.
Er bestaat nog steeds een mogelijkheid dat de Democraten de verkiezingen zullen winnen, stellen deze politicologen. Maar daarvoor is een aantal stevige koerswijzigingen in de campagne nodig.
De nuloptie is niets doen. Er zijn politicologen, zoals de aan de Democratische Partij gelieerde Peter Loge, oud-adviseur van Barack Obama en verbonden aan George Washington University, die menen dat de Democraten best kunnen doorgaan op de ingeslagen weg.
Volgens Loge zien Amerikanen Biden steeds meer als de ‘opa die weigert zijn autosleutels in te leveren’. Maar, zegt de politicoloog: hij kan nog steeds winnen.
‘Als Biden wil blijven zitten, moet hij de Republikeinen harder aanpakken op hun economische plannen.’ Er komen sinds kort veel onderzoeken naar buiten die beweren dat Trumps protectionistische plannen de inflatie zullen verhogen. Daar liggen kansen, zegt Loge. Maar die moet Biden wel zien te grijpen.
‘Bovendien laat Trump met zijn keuze voor J.D. Vance zien dat hij zijn radicaal-rechtse koers doorzet.’ Vance is een isolationist, die tegen hulp aan Oekraïne is. Ook daarop kunnen ze de Republikeinen nu harder aanvallen en daarmee gematigde Conservatieven bereiken, stelt de politicoloog. ‘Ze kunnen zeggen dat Trump en Vance de Amerikaanse economie beschadigen en hun Europese bondgenoten ondermijnen.’
En alle kritiek vanuit de rechtse hoek dat Bidens harde woorden aanzet hebben gegeven tot de aanval op Trump vorig weekend? Daar moeten de Democraten zich niet te veel van aantrekken, zegt Loge. ‘De Republikeinen gaan even eenheid uitstralen, maar ik verwacht dat Trump snel weer extreme dingen zal zeggen.’ Kortom, zegt hij, Democraten zijn gek als ze het niet meer hebben over de reële gevaren voor de democratie.
Andere politicologen denken dat er wel radicale veranderingen nodig zijn. Als de Democraten willen winnen, zeggen zij, kunnen ze beter met een nieuwe kandidaat komen.
Terwijl de president al weken hardnekkig vasthoudt aan zijn kandidatuur, is achter de schermen de #dumpBiden-beweging in volle gang. In Washington D.C. gaan deze week verse peilingen rond waaruit zou blijken dat andere Democraten, zoals vicepresident Kamala Harris en de gouverneurs Gretchen Whitmer (Michigan) en Josh Shapiro (Pennsylvania) hoger scoren in de allesbepalende battleground states.
‘Een tweede Trump-presidentschap zal onze democratie ondermijnen’, zei Adam Schiff woensdag tegen de Los Angeles Times. Het invloedrijke Congreslid riep Biden op om de fakkel door te geven aan een andere Democraat. Twintig Congresleden hebben inmiddels publiekelijk hun steun aan president Biden ingetrokken.
Deze week bleek dat Senaatsleider Chuck Schumer en fractievoorzitter in het parlement Hakeem Jeffries Biden persoonlijk hebben verteld dat hij zich terug moet trekken. Binnenskamers hebben ook voormalig Huis-voorzitter Nancy Pelosi en oud-president Obama zorgen geuit over Bidens kansen.
‘Ik denk dat Biden uiteindelijk de druk van zijn critici niet meer zal aankunnen’, zegt William Muck, die de politicologiefaculteit leidt aan North Central College in Illinois. Biden loopt achter op Trump in belangrijke staten als Georgia, Wisconsin en Pennsylvania.
Het zal Muck niet verbazen als Pelosi degene is die Biden, buiten zijn familie om, van gedachten kan doen veranderen. ‘Zij is de effectiefste politicus in de partij’, zegt hij. ‘Iemand als Pelosi kan veel invloed op Biden uitoefenen.’
Stel, Joe Biden zwicht inderdaad voor alle critici in zijn partij. Hoe kunnen de Democraten dan winnen?
Muck heeft de meest gewaagde oplossing: ‘Door twee vrouwen op het ticket te zetten!’ Hij noemt vicepresident Harris en gouverneur Whitmer. Volgens de politicoloog kan een verrassend duo de Democratische campagne nieuw leven inblazen met een soort wowmoment. Denk aan Obama, de jonge senator die in 2009 de eerste zwarte president werd.
‘Amerikanen zijn gek op verandering’, zegt Muck. ‘De verkiezingen zullen dan niet meer gaan over de moordpoging op Trump of de zwaktes van Biden, maar over die nieuwe strategie van de Democraten: twee vrouwen, tegenover twee mannen.’
Maar volgens politicoloog Chod, die onderzoek doet naar de rol van vrouwen in de politiek, is een vertrek van Biden geen garantie voor succes. Allereerst moet zo’n alternatieve kandidaat in enkele maanden tijd een campagne opzetten. In de VS is dat een gigantische operatie, waar veel geld, vrijwilligers en adviseurs mee gemoeid gaan.
Biden zal hoogstwaarschijnlijk inderdaad Harris naar voren schuiven als hij zich terugtrekt, zegt Chod. ‘Eerlijk gezegd weet ik niet of het land klaar is voor een vrouwelijke president.’
De verkiezingen van 2016 liggen vers in het geheugen van veel kiezers, toen Clinton tegen de verwachtingen in verloor van Trump. ‘Misogynie en racisme zijn sindsdien erger geworden in de politiek’, zegt ze. ‘Tegelijkertijd zal er natuurlijk nooit iets veranderen als je het niet probeert.’
Kamala Harris is zeker geen gedroomde kandidaat: veel Amerikaanse kiezers klaagden de afgelopen jaren dat ze onzichtbaar was. ‘Ik denk dat Harris op dit moment wordt onderschat, en kiezers positief zal verrassen’, pareert Muck.
Peilingen tonen dat Biden steun verliest onder jonge en zwarte kiezers. ‘Met Harris als nummer één kunnen ze die terugwinnen’, denkt Muck. ‘Zij zou het goed doen tegenover Trump. Als aanklager in Californië deed ze niets anders dan verdachten fileren.’
Ook maakte ze indruk als onderkoelde en scherpe ondervrager tijdens verhoren in de Senaat, van minister Jeff Sessions over Russische inmenging in de Amerikaanse verkiezingen bijvoorbeeld, of van de van aanranding verdachte rechter Brett Kavanaugh voor zijn benoeming tot het Hooggerechtshof. Harris kan Trump als geen ander aanvallen op alle rechtszaken die tegen hem lopen, aldus de politicoloog.
Al lijkt Trump zelf te denken dat de race al voorbij is. ‘We gaan toch wel winnen’, zei hij donderdagavond, nadat hij de Republikeinse nominatie had geaccepteerd op het partijcongres. Volgens Chod kan die zelfverzekerdheid de Democraten aan een overwinning helpen.
‘Republikeinen die aan Trump twijfelen, denken dat ze ook wel thuis kunnen blijven’, zegt ze. Precies zoals veel Democratische kiezers in 2016 dachten dat de buit al binnen was. ‘Als het sentiment blijft bestaan dat de Republikeinen wel gaan winnen, kan dat Democratische kiezers wakker schudden en juist de Democraten helpen.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant