De ‘grote coalitie’ van de vier pro-Europese partijen is nog pril, en de uitwerking van het programma leidt onvermijdelijk tot aanvaringen. Maar deze week pakte de samenwerking al goed uit. ‘De luxe voor het pro-Europese politieke centrum om te ruziën is een stuk minder geworden.’
Een maand na de Europese verkiezingen is het politieke stof neergedaald. De door menigeen gevreesde overname van het Europees Parlement door extreemrechts blijft vooralsnog uit. Sterker: de soepele herverkiezing donderdag van Ursula von der Leyen als voorzitter van de Europese Commissie toont dat het pro-Europese blok in het parlement hechter is dan lange tijd voor mogelijk werd gehouden.
Een ruime meerderheid van de christen-, sociaaldemocraten, liberalen en Groenen schaarde zich donderdagmiddag in Straatsburg achter Von der Leyen: 401 parlementariërs steunden haar, 41 meer dan het minimaal vereiste. Deze ‘grote coalitie’ is geen eendagsvlieg, als het aan GroenLinks-PvdA-Europarlementariër Bas Eickhout ligt. Dit optreden smaakt naar meer, vindt hij. Von der Leyen denkt er net zo over. ‘Ik wil zo nauw en goed mogelijk samenwerken met degenen die mij gesteund hebben’, zei ze na afloop van de stemming.
Over de auteur
Marc Peeperkorn is sinds 2008 de EU-correspondent van de Volkskrant. Hij woont en werkt in Brussel.
Tijdens de verkiezingscampagne zag het daar beslist niet naar uit. Peilingen duidden op forse winst voor de anti-Europese fracties in het parlement. Het campagneteam van Von der Leyen leek daarop voor te sorteren met hoffelijke knikjes naar de Europese Conservatieven en Hervormers (ECH), het extreemrechtse thuishonk van onder meer Fratelli d’Italia van de Italiaanse premier Giorgia Meloni en PiS uit Polen. De Groenen, zo zei het Von der Leyen-team, dat waren onbetrouwbare lieden. Ze hadden keurige Excel-sheets over het stemgedrag van Eickhout & co om dat te staven. Niet onbelangrijk in deze: de Europese christendemocraten (vooral de Duitse CDU van Von der Leyen) zijn allergisch voor de Groenen.
Met de verkiezingsuitslag van zondagavond 9 juni kwam de ommezwaai. De extreemrechtse ECH won weliswaar, maar niet veel. Het pro-Europese midden hield stand, was de conclusie. De christen-, sociaaldemocraten en liberalen haalden zo’n vierhonderd zetels, met de Groenen erbij kwam het blok op circa 450 van de in totaal 720 zetels. Daarbij versplinterde de rechterflank in het parlement met de komst van twee nieuwe, nog radicalere fracties: de Patriotten van Europa (PVV, Rassemblement National, Lega, Vox, Vlaams Belang) en het Europa voor Soevereine Naties (vooral AfD).
Von der Leyen had weinig tijd nodig om in te zien dat een meerderheid ‘over extreemrechts’ in het parlement bijzonder riskant was. Bij de Groenen daalde een ander besef in: na het gevoelige verlies bij de verkiezingen (van 71 naar 53 zetels) wilde de partij niet gereduceerd worden tot een genuanceerde maar marginale oppositiepartij tussen de rechtsextreme herrieschoppers. De twee nieuwe leiders van de Groenen – Eickhout en de Duitse Terry Reintke – staan bovendien bekend als ‘realo’s’: zij willen bestuursverantwoordelijkheid nemen.
Ondertussen drukte ook de buitenwereld de partijen met de neus op het feit dat dit niet het juiste moment is voor gekibbel. De oorlog in Oekraïne, een Russische president die voor niets terugdeinst, een Chinese president die steeds assertiever en agressiever diplomatie bedrijft, een anti-Europees Hongarije als EU-voorzitter en de mogelijke terugkeer van Donald Trump nopen tot eenheid in de EU. ‘De luxe voor het pro-Europese politieke centrum om te ruziën is een stuk minder geworden’, stelt CDA-Europarlementariër Jeroen Lenaers.
Nadat Von der Leyen eind juni door de regeringsleiders was voorgedragen als kandidaat-Commissievoorzitter, toog ze in eerste instantie naar de christen- en sociaaldemocraten en de liberalen. Ze vroeg echter ook Reintke en Eickhout om langs te komen. Wat volgde waren drie weken van zeer intensieve onderhandelingen, die Von der Leyen gebruikte als input voor haar politieke programma.
Parallel daaraan nam Eickhout het initiatief om de banden aan te halen met de christendemocratische fractieleider Manfred Weber in het parlement. De GroenLinkser wilde zijn steun aan Von der Leyens herverkiezing koppelen aan bredere en langduriger samenwerking voor alle wetgeving de komende vijf jaar. ‘It takes four to tango’, aldus Eickhout.
Zo werden hij en Reintke de kingmakers, niet Meloni. De Groenen leverden naar eigen zeggen 45 stemmen voor Von der Leyen, zonder welke ze het niet had gehaald. De Fratelli’s van Meloni stemden uiteindelijk tegen.
De ‘grote coalitie’ van de vier pro-Europese partijen is nog pril, vooral de christendemocraten moeten wennen aan het idee dat de Groenen niet meer de aartsvijand zijn. De uitwerking van Von der Leyens programma, een fruitmand aan voorstellen, rijp en groen, leidt onvermijdelijk tot aanvaringen. Maar de coalitie werkte deze week: niet alleen bij de herverkiezing van Von der Leyen, maar ook bij die van parlementsvoorzitter Roberta Metsola, én bij het cordon sanitaire om de extreemrechtse fracties uit te sluiten van belangrijke posities in het parlement.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant