Ursula von der Leyen wordt opnieuw de voorzitter van de Europese Commissie. Het Europees Parlement keurde haar tweede termijn (2024-2029) donderdagmiddag met een ruime meerderheid goed. Ze kreeg 401 stemmen, het minimaal vereiste aantal was 360.
Von der Leyen logenstrafte daarmee de vele doemscenario’s dat ze de stemming niet of maar net zou overleven. Bij haar eerste mandaat in 2019 kreeg de Duitse christendemocrate negen stemmen meer dan het benodigde minimum. Nu kozen de parlementariërs voor stabiliteit: het afwijzen van Von der Leyen zou tot een maandenlange politieke impasse leiden omdat er geen duidelijke andere kandidaat voorhanden is.
Hoewel de stemming geheim was, toont het grote aantal ja-stemmen aan dat Von der Leyen is gesteund door de meeste christen- en sociaaldemocraten in het parlement, alsook door een groot deel van de liberalen en Groenen. Naast deze vier pro-Europese partijen heeft vermoedelijk ook een klein aantal leden van de extreemrechtse Europese Conservatieven en Hervormers hun stem aan Von der Leyen gegeven.
Over de auteur
Marc Peeperkorn is sinds 2008 de EU-correspondent van de Volkskrant. Hij woont en werkt in Brussel.
De Commissievoorzitter kan nu aan de slag met de samenstelling van de rest van de Commissie, waarin elke lidstaat een vertegenwoordiger heeft. Het Nederlandse kabinet moet nog beslissen wie het naar voren schuift, de kans is aanwezig dat de huidige commissaris Wopke Hoekstra (CDA) gevraagd wordt te blijven. Het parlement onderwerpt de commissarissen aan een stevige verhoor en moet de voltallige nieuwe Commissie goedkeuren. Die treedt op zijn vroegst op 1 november aan.
In het debat dat donderdagochtend aan de stemming voorafging, zette Von der Leyen de hoofdlijnen van haar politieke programma voor de komende vijf jaar uiteen. De titel ervan – Europa’s keuze – onderstreept haar overkoepelende boodschap dat de EU voor cruciale keuzes staat op vele terreinen. De EU moet een speler en geen speelbal op het wereldtoneel worden, hield ze de parlementariërs voor.
Haar programma bevat voorstellen om de vier pro-Europese partijen aan zich te binden. ‘Het democratische centrum in Europa moet standhouden’, benadrukte Von der Leyen. Ze nam scherp afstand van de onlangs opgerichte extreemrechtse fracties van de Patriotten voor Europa (waarbij de PVV is aangesloten) en het Europa van Soevereine Naties (vooral het Duitse AfD).
Von der Leyen beloofde binnen honderd dagen met een Clean Industrial Deal te komen, die Europese bedrijven en burgers moet helpen bij de groene transitie. Ze beloofde vast te houden aan de Green Deal uit haar eerste periode, een belangrijke eis van de Groenen om haar te steunen. Ze wil bij wet vastleggen dat de EU 90 procent minder broeikasgassen uitstoot in 2040, om zeker te zijn dat de eerder afgesproken klimaatneutraliteit in 2050 gehaald wordt.
De EU moet goed luisteren naar de zorgen van de burgers, zei Von der Leyen. Ze komt daarom met een plan voor betaalbare huisvesting, alsook met een strategie tegen armoede, wensen van de sociaaldemocraten. Ze herhaalde dat geld uit het EU-budget alleen verstrekt wordt als het ontvangende land de rechtsstaat respecteert.
Mede op verzoek van haar eigen christendemocraten wordt Frontex (het EU-agentschap voor de bescherming van de buitengrenzen) uitgebreid tot 30 duizend werknemers, een verdrievoudiging. Frontex moet er onder meer voor zorgen dat uitgeprocedeerde asielzoekers en illegalen terugkeren naar hun thuisland. Von der Leyen hamerde op een gedegen invoering van de nieuwe migratieregels en zei na te denken over ‘nieuwe manieren’ om irreguliere migratie tegen te gaan, mits die in lijn zijn met de internationale vluchtelingenverdragen.
Von der Leyen is niet de eerste Commissievoorzitter die een tweede termijn krijgt. Onder anderen de Fransman Jacques Delors (1985-1995) en de Portugees José Manuel Barroso (2004-2024) gingen haar voor. De 65-jarige Von der Leyen was in 2019 de eerste vrouwelijke Commissievoorzitter.
Haar start in 2019 was niet makkelijk. Von der Leyen werd destijds door de regeringsleiders als ‘konijn uit de hoge hoed’ naar voren geduwd, nadat ze de namen van de beoogde kandidaten (waaronder PvdA’er Frans Timmermans) van tafel hadden geveegd. Dat verklaarde mede dat ze maar net in het parlement werd verkozen.
Inmiddels is de mening over Von der Leyen grondig veranderd. Ook partijen die destijds tegen haar stemden, zoals de Groenen, vinden dat ze het de afgelopen vijf jaar goed heeft gedaan. Haar Green Deal, mede vormgegeven door Timmermans, kreeg brede steun.
Lof is er ook omdat ze het initiatief nam voor het herstelfonds na de coronapandemie en de gezamenlijke inkoop van vaccins voor de EU-landen. Lidstaten en parlementariërs zijn eveneens te spreken over de grootschalige inkoop van lng (vloeibaar gas) nadat de import van olie en gas uit Rusland fors daalde vanwege de aanval op Oekraïne.
Von der Leyen toonde zich een uitgesproken voorstander van steun voor Kyiv. Mede door haar inspanningen kreeg Oekraïne in recordtijd de status van kandidaatlid voor de EU en zijn de toetredingsonderhandelingen met Kyiv inmiddels begonnen. Het parlement en de meeste lidstaten prijzen deze aanpak.
Wel is er kritiek op haar ‘presidentiële stijl’: zij bepaalt de koers van de Commissie en doet dat met een klein clubje naaste adviseurs. Tijdens de Europese verkiezingscampagne beklaagden de commissarissen Thierry Breton (Interne Markt) en Nicolas Schmit (Sociale Zaken) zich over hun gebrek aan inspraak. Parlementariërs daagden de Commissie voor de rechter omdat ze het niet eens zijn met het besluit eind vorig jaar om een deel van de EU-subsidies voor Hongarije vrij te geven.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant