Jeugdliteratuur
Dit is het dagelijkse commentaar van NRC. Het bevatmeningen, interpretaties en keuzes. Ze worden geschreven door een groepredacteuren, geselecteerd door de hoofdredacteur. In de commentaren laat NRC zien waar het voor staat. Commentaren bieden de lezer eenhandvat, een invalshoek, het is ‘eerste hulp’ bij het nieuws van de dag.
‘In Gods naam, doe de deur open.’ Met deze woorden uit De brief voor de koning nam Tonke Dragt vanaf de jaren zestig vele generaties mee in het rijk der verbeelding. Uit alle verhalen rondom haar overlijden blijkt hoe belangrijk haar boeken waren en zijn voor veel lezers. Tijdloos is haar thematiek waarin er geen onderscheid is tussen fantasie en werkelijkheid. Dragts boeken zijn als „spoorzoeken zonder dat je precies weet wat je zoekt”, vatte NRC haar werk in 1999 samen.
Dat ‘spoorzoeken’ zat er vroeg in, zo ook in haar beroemdste roman De brief voor de koning uit 1962. Het was pas haar tweede boek, maar het werd een klassieker in de jeugdliteratuur waarvoor ze in 2004 de ‘Griffel der Griffels’ in ontvangst mocht nemen, een eenmalige prijs ter ere van het vijftigjarige bestaan van de Kinderboekenweek. Het boek werd vertaald opdat internationale lezers die van Tolkien houden er kennis van konden nemen en werd door Netflix omgezet tot serie.
De fantasiewereld waarin lezers konden verdwalen is in vrijwel al haar boeken aanwezig, wat ze tijdloos en actueel tegelijk maakt, zoals sprookjes dat kunnen zijn. Dragts stem was uniek omdat ze thema’s behandelde die weliswaar pasten in haar tijd – zoals het heilige geloof in vooruitgang, technologie en commercie, autoritaire regimes – maar zonder een nadrukkelijk politieke lading. Daardoor zijn de boeken nauwelijks belerend of moralistisch, en daarmee zijn ze ook niet verouderd geraakt. De lezer wordt uitgenodigd zich in te leven in een wereld ver weg. Dat kan in tijd zijn (de Middeleeuwen), in plaats (een zevensprong of Venus) of in fantasie (een parallelle wereld of een ongrijpbaar bouwwerk). Je krijgt ideeën mee over goed en fout, trouw en ontrouw, lef en angst, en over de waarde van vriendschap.
Die tijdloosheid van haar vertellingen deelt ze met haar generatiegenoot en kinderboekenschrijver Paul Biegel: tegen de keer in hadden ze beiden niets met ‘realistische probleemboeken’ die de tijdgeest van dat moment weergaven. Ze schreef tegen de mode in en hield vast aan de verbeelding. De queeste naar de zin van het bestaan kon je beter in een fantasiewereld laten zien dan in de echte, toont Dragt.
Schrijvers die zich wel vastklampten aan actuele problemen, daar keek ze zelfs een beetje op neer: „Het is niet zo dat je alle dingen die je beschrijft letterlijk meegemaakt hoeft te hebben. Stel je voor dat je alleen over een moord zou kunnen schrijven als je iemand vermoord hebt. Dat is onzinnig. Wat van belang is dat je het je kunt voorstellen, dat je je in kan leven in andere mensen en situaties”, zei ze in een interview.
Zelf had Dragt niet altijd evenveel vertrouwen in de tijdloosheid van haar boeken, ze kon er amper van bestaan, stelde ze dan vast. Haar boeken waren elke vijf jaar dan weer in en dan weer uit de mode. Dat uitgeverijen met populaire kinderboeken aan de haal gingen door er producten buiten de boeken om aan te koppelen, dat vond ze ook niks. De verbeelding was haar alles, en daar moest de commercie vanaf blijven. Je hoeft geen toverwereld met toverspullen te verkopen als die betoverde wereld al op papier staat.
Tonke Dragt was een schrijver pur sang, die haar lezers op reis stuurde naar rijken ver weg of lang geleden, en inderdaad in staat was de lezer mee te nemen naar situaties die je je kon voorstellen zonder dat ze om de hoek lagen. Wars van actuele lessen en moraliteit, is dat de belangrijkste ‘les’ die Dragt hopelijk ook toekomstige generaties meegeeft: leef je in, dan word je vanzelf meegenomen in een onvergetelijke reis.
Source: NRC