Meer huizen, meer windmolens en de spoorwegen in handen van de staat. Dat waren woensdag de hoofdlijnen van de Britse troonrede die koning Charles namens de nieuwe Labour-regering van Keir Starmer voordroeg.
Voor het eerst sinds het najaar van 2009, toen Gordon Brown premier was, sprak de Britse monarch de plannen van een sociaaldemocratische regering uit. Dat er slechts dertien dagen zaten tussen de grote verkiezingszege van Labour en de King’s Speech zegt iets over het gevoel van urgentie bij het linkse kabinet. De ambitie uitte zich ook in het aantal woorden. In dertien minuten sprak Charles 1.421 woorden uit, de langste troonrede sinds 2003. Het kernthema van de tekst was de terugkeer van de sterke overheid.
Om de woningnood te bestrijden wil Labour de komende jaren liefst 1,5 miljoen nieuwe huizen bouwen. Dat zal deels gebeuren in groengebieden rond de grote steden. Het zal voor de overheid makkelijker worden om bezwaren van omwonenden en milieuactivisten naast zich neer te leggen. De verminderde mogelijkheden tot inspraak zal waarschijnlijk slecht vallen bij afgevaardigden van alle partijen. De helft van de Labour-ministers blijkt in het eigen kiesdistrict protesten tegen woningbouw te hebben gesteund, ook de staatssecretaris voor huisvesting zelf.
Over de auteur
Patrick van IJzendoorn is correspondent Groot-Brittannië en Ierland voor de Volkskrant. Hij woont in Londen.
Naast huizen komen er ook meer windmolens. In de zeeën rond Groot-Brittannië bestaan al grote windmolenparken, maar het plaatsen van windturbines op het vasteland was door de Conservatieve regering praktisch onmogelijk gemaakt. Met het Bob Dylan-nummer Blowin’ in the Wind in het achterhoofd was de nieuwe milieuminister Ed Miliband, een voormalig partijleider, alvast begonnen met de selectie van winderige gebieden, die vooral in het noorden van Engeland liggen. Net als bij woningbouw zullen ook hier de mogelijkheden tot protest aan banden worden gelegd.
Om ‘schone energie’ te stimuleren, wordt Great British Energy opgericht, een staatsenergiebedrijf dat gevestigd zal zijn in Schotland, een grootmacht op het gebied van wind- en waterkracht. Ook het spoor staat een nationaliseringsgolf te wachten. Doordat licenties van spoorwegondernemingen niet worden verlengd, zal het treinverkeer stapsgewijs in staatshanden komen. Dit zal gevolgen hebben voor de NS, die zeven Britse spoorbedrijven geheel of gedeeltelijk bezit. Vrijwel al het treinverkeer op het eiland is in handen van Europese (staats)bedrijven.
De Labour-regering zal de vakbonden meer macht geven. Zo wordt staken gemakkelijker en wordt het recht om thuis te werken, een populaire gewoonte sinds de lockdowns, wettelijk verankerd. Volgens critici staat laatstgenoemde maatregel haaks op plannen om de arbeidsproductiviteit, die chronisch laag is in het land, te verhogen. Een van de weinige plannen die Labour heeft overgenomen uit de laatste troonrede van Rishi Sunak, acht maanden geleden, is de praktisch lastig uitvoerbare ambitie om de tabaksverkoop geleidelijk te verbieden.
Wat opviel bij de King’s Speech, die zoals altijd gepaard ging met veel pracht en praal, was de goede sfeer tussen de partijen. De vorige premier Sunak en zijn opvolger Starmer liepen lachend en babbelend naast elkaar naar het Hogerhuis om de 75-jarige vorst te horen spreken. Ondertussen liet oud-premier Liz Truss vanuit de Verenigde Staten, waar ze de Republikeinse Conventie van haar geestverwant Donald Trump bijwoont, weten dat de plannen van Labour haaks staan op de libertaire filosofie van een kleine overheid die ze in 2022 vergeefs had proberen in te voeren.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant