Het nieuwe kabinet heeft moeite een eenduidig standpunt te bepalen inzake Viktor Orbáns bezoeken aan Poetin, Xi Jinping en Trump eerder deze maand. Het roept de vraag op in hoeverre de interne tegenstrijdigheden van dit kabinet het buitenlands beleid kunnen gaan hinderen.
Twee weken na het aantreden van het kabinet-Schoof toont zich het gespleten karakter van de nieuwe club. De Hongaarse premier Viktor Orbán, wiens land dit halfjaar voorzitter is van de EU, ging in die hoedanigheid eerder deze maand op een onaangekondigde en ongeautoriseerde ‘vredesreis’ langs Moskou, Beijing en Mar-a-Lago. Het nieuwe kabinet worstelde de afgelopen week met de prangende vraag wat het daarvan vindt.
Nog steeds is dat niet helemaal zeker, behalve dan dat het ‘volstrekt helder’ is, volgens minister van Buitenlandse Zaken Caspar Veldkamp (NSC), dat Orbán geen EU-mandaat had voor zijn reizen en dat Nederland ‘begrip’ heeft voor het standpunt van de Europese Commissie, die de vergaderingen in Hongarije gaat boycotten.
Verder zal Nederland per keer bekijken wie wordt afgevaardigd, liet premier Schoof maandag in Brussel weten. ‘Die beslissing wordt gemaakt op basis van de relevantie van het onderwerp, de agenda van de betreffende bijeenkomst en de Nederlandse belangen die daarmee samenhangen’, voegt Veldkamp eraan toe.
Over de auteur
Arnout Brouwers schrijft voor de Volkskrant over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid.
‘Vanzelfsprekend houden we hierover contact met andere lidstaten’, heet het op het departement. En dat is de rode draad van de afgelopen week: het kabinet houdt zich op de vlakte en wil graag aansluiten bij een Europese consensus. Maar die is er niet: behalve de Commissie hebben ook Polen, Zweden, Finland en de Baltische landen gezegd de bijeenkomsten in Hongarije te zullen boycotten, maar andere landen, zoals België, Bulgarije, Luxemburg en Oostenrijk, zijn er juist voor om wel te blijven gaan. Wacht Nederland af wat Duitsland en Frankrijk doen?
Volgende week vindt er een informele raad over asielzaken plaats in Boedapest. Minister van Asiel en Migratie Marjolein Faber zal daarbij niet aanwezig zijn, maar dat heeft praktische redenen. Ze is op vakantie.
Op de Navo-top in Washington vorige week worstelde het kabinet ook al opzichtig inzake Hongarije. Zowel premier Schoof als minister Veldkamp zeiden met Orbán gesproken te hebben, maar ze spraken hem niet aan op zijn solistische ‘vredesmissie’. Het betrof een kennismaking, zei Veldkamp. ‘Ik vond het niet de gelegenheid om nu meteen over alle inhoud te gaan spreken.’
Herhaaldelijk gevraagd naar de boycot, zei minister Veldkamp dat hierover verschillend wordt gedacht in Europa. ‘Er zijn ook collega’s die zeggen: je moet juist naar zo’n informele bijeenkomst en je moet dan misschien ook juist met de Hongaarse pers in gesprek gaan over de zorgen die er leven.’
Iets uitgesprokener toonde zich dinsdag minister van Defensie Ruben Brekelmans (VVD) tegen Dit is de dag op Radio 1. Hij herhaalde het kabinetsstandpunt dat wat Orbán doet, op persoonlijke titel is, maar voegde eraan toe dat het kabinet ‘daar ook kritisch over is, voor en achter de schermen hebben we daar ook opmerkingen over gemaakt’. Nederland vormt zijn standpunt nog, zei hij, net als andere Europese landen die daarover onderling overleg voeren.
Maar die afwachtende houding van het kabinet vinden sommige regeringsfracties in de Kamer maar slappe hap. ‘Goed dat de Commissie de grens trekt bij Orbáns bezoekjes aan Poetin’, stelde Thom van Campen (VVD) op X. Hij diende Kamervragen in met de expliciete vraag waarom Nederland ervoor kiest zich niet aan te sluiten ‘bij de landen die wel een grens trekken bij de provocerende acties van Orban’.
Ook NSC stelde dinsdag de vraag aan het kabinet of het bereid is ‘een duidelijk signaal’ af te geven aan premier Orbán dat hij niet namens de EU handelt. Maar Raymond de Roon (PVV) liet aan De Telegraaf weten ‘niets voor die gekkigheid van de VVD’ te voelen en Henk Vermeer (BBB) noemt Orbans reis wel onhandig, maar een bezoek brengen op persoonlijke titel ‘staat ieder soeverein land vrij’.
De gespletenheid in het Nederlandse standpunt is niet verwonderlijk en slechts een weerspiegeling van de grote verschillen in internationale oriëntatie tussen de coalitiegenoten. Zo zit de PVV in de juist door Orbán opgerichte Europese groep Patriotten voor Europa, een groep waar VVD en NSC op Europees niveau niet mee willen samenwerken, omdat die groep er puur op uit zou zijn de EU te ondermijnen.
Woensdag stemde het Europees Parlement (met 495 voor, 137 tegen en 47 onthoudingen) vóór een resolutie waarin voortgaande steun voor Oekraïne wordt uitgesproken – met de meeste tegenstemmen afkomstig uit de groep van Patriotten. De Patriotten hadden een eigen resolutie ingediend waarin Ruslands agressie ook wordt veroordeeld, vergezeld van bezorgdheid over de positie van nationale minderheden in Oekraïne, dat EU-landen zelf ‘soeverein’ besluiten of ze Oekraïne steunen en dat er ‘geen militaire oplossing’ is voor de oorlog.
Overigens liet het kabinet de afgelopen week in Washington heel duidelijk merken waar het wél voor is: de Navo en de ondersteuning van Oekraïne. Daarbij beschreef zowel premier Schoof als minister Veldkamp de Nederlandse invloed in geuren en kleuren. ‘We hebben een grotere positie dan we soms denken’, zei Schoof. ‘Nederland is niet de allerbelangrijkste speler op het wereldtoneel, maar je merkt dat we zeer gewaardeerd worden.’ Ook Veldkamp zei dat ‘Nederland misschien geen grootmacht is, maar wel een relevant land dat dingen voor elkaar krijgt’ en ‘boven zijn gewicht bokst’.
Zo oogstte het nieuwe kabinet in positieve ontmoetingen in Washington de erfenis van een internationaal activistisch kabinet-Rutte IV. Maar voorlopig gaat het kabinet-Schoof zélf behoedzaam en minimalistisch van start, laverend tussen de binnenlandse politieke klippen van coalitiepartijen met een zeer verschillende internationale oriëntatie. Dat roept de vraag op of Nederland op zo’n fundament – in Veldkamps termen – boven zijn gewicht kan blijven boksen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant