De MH17-ramp zal veel mensen altijd bijblijven. Zo ook de journalisten die daar verslag van deden. Kees van Dam en Olaf Koens delen in gesprek met NU.nl herinneringen en vertellen wat hen helpt om de heftige beelden en verhalen te verwerken.
Het is 17 juli 2014 als vlucht MH17 kort na het middaguur vanaf Schiphol vertrekt naar de Maleisische hoofdstad Kuala Lumpur. In het toestel zitten 298 passagiers en crewleden. 196 van hen hebben de Nederlandse identiteit. Rond 17.00 uur bereikt ons land het nieuws dat het vliegtuig is neergestort in Oost-Oekraïne. Niet lang daarna melden Oekraïense bronnen dat er geen overlevenden zijn.
Olaf Koens is dan net thuis met zijn gezin in Moskou, nadat hij verslag heeft gedaan van een heftige gebeurtenis: het begin van de oorlog in Oost-Oekraïne. De verslaggever is van plan om in de zomer rust te nemen in zijn datsja (buitenhuis). Tijdens het inslaan van boodschappen voor de vakantie wordt hij gebeld door een redacteur met de vraag of hij 'het' al heeft gehoord. "Toen duidelijk werd wat er was gebeurd, heb ik meteen besloten met bevriend fotograaf Petr Shelomovskiy naar de rampplek af te reizen", vertelt Koens.
Dat wordt een lange en levensgevaarlijke reis. Het laatste stuk gaat door het gebied dat op dat moment wordt gecontroleerd door pro-Russische separatisten. "Het was een gebied waar ik eerder niet doorheen durfde. Zonder ramp was ik nooit die kant opgegaan", zegt Koens. Onderweg ziet de verslaggever vanuit zijn taxi raketten die worden gelanceerd, ontploft er vlakbij een mortiergranaat en wordt het voertuig omsingeld door zwaarbewapende Russische rebellen.
Als Koens op de rampplek arriveert, is het ongeveer 24 uur geleden dat het MH17-toestel neerstortte. Het is donker en de omvang van de ramp is dan nog niet duidelijk. Oekraïense reddingswerkers hebben tenten opgezet, waarin ze de nacht doorbrengen. Ook Koens en de fotograaf overnachten op de rampplek. "Niet omdat we dat wilden, maar omdat we geen keus hadden. De taxichauffeur die we bereid hadden gevonden om ons vanuit Kharkiv naar de rampplek te vervoeren, was hem bij aankomst meteen gesmeerd."
De volgende ochtend doet Koens vlak bij het staartstuk van de Boeing 777 van Malaysia Airlines verslag voor RTL Nieuws. De lichamen van de slachtoffers en hun bezittingen liggen over het rampgebied verspreid. Het zijn zeer heftige beelden. Daar als een soort oorlogsverslaggever verslag van doen, is volgens Koens niet makkelijk. "Maar het is mijn werk. Ik heb veel ellende gezien. Met steun van mijn familie en vrienden lukt het om een bepaalde afstand te bewaren", zegt de Ruslandcorrespondent.
Voor Koens, die in 2015 en 2022 boeken schreef over de oorlog in Oekraïne, werkt schrijven therapeutisch. "Schrijven is voor mij essentieel. Het helpt mij heel erg in het verwerkingsproces. Als je iets opschrijft, kun je er een punt achter zetten."
De verslaggever besluit vrij kort na de gebeurtenis bewust geen verslag meer te doen van de ramp. "Waar ik mee zat, is dat de context verdween. De MH17-ramp werd een op zichzelf staande gebeurtenis, terwijl het onderdeel was van de oorlog. Dat vond ik ingewikkeld", zegt Koens, die veel oorlogsleed van dichtbij heeft meegemaakt.
NOS-verslaggever Kees van Dam heeft op verschillende momenten verslag gedaan van de MH17-ramp en de gebeurtenissen die daarop volgden, zoals het onderzoek naar de verdachten. Als hij op de dag van de ramp onderweg is naar Amsterdam voor protesten vanwege de strijd in Gaza, wordt hij gebeld. "Omdat alles erop wees dat er Nederlanders aan boord waren, ging ik naar Schiphol. Daar heb ik tot laat in de avond verslag gedaan. Ondertussen arriveerden de nabestaanden om geïnformeerd te worden. Ontzettend pijnlijk om die mensen in hun vrolijke, zomerse kleren te zien, op weg naar het allerslechtste nieuws."
Een jaar na de ramp wordt een herdenkingsbijeenkomst georganiseerd voor ongeveer vijftienhonderd nabestaanden. Van Dam is als een van de weinige journalisten aanwezig bij die besloten bijeenkomst. "Wat me is bijgebleven, zijn de foto's van de slachtoffers die vertoond werden terwijl hun namen en leeftijden werden voorgelezen. Ook indrukwekkend: de toespraak van de vrouw van de Maleisische copiloot. Zij had haar echtgenoot gesmeekt te stoppen met vliegen, nadat in maart 2014 een ander toestel van Malaysia Airlines van de radar was verdwenen."
Een andere gebeurtenis die Van Dam nooit zal vergeten, is het moment waarop de eerste veertig kisten met stoffelijke resten van de slachtoffers arriveren in Eindhoven. "Er was in een kort tijdsbestek een prachtige ceremonie georganiseerd voor de nabestaanden. De familieleden waren met doeken afgeschermd, dus ik kon ze niet zien. Maar ik hoorde ze huilen. In het achtuurjournaal heb ik beschreven hoe de nabestaanden na de ceremonie in groepjes de toestellen binnenliepen waarin de kisten zijn vervoerd. Het livegesprek voor het journaal heb ik in de auto zitten oefenen. Op dat moment hield ik het niet droog."
Van Dam noemt ook het moment waarop nabestaanden het woord mogen voeren in de rechtszaak tegen de vier verdachten. "De familieleden beschreven op een gegeven moment de camerabeelden van Schiphol die zij mochten bekijken. Daarop zag een vrouw haar ouders nog in beeld lopen. Een opa zag zijn kleinkind met het rugtasje dat hij hem cadeau had gedaan. Dat soort details maken, ook jaren later, grote indruk."
De NOS-verslaggever, die eerder ook verslag deed van andere heftige gebeurtenissen, zoals de rechtszaak die nabestaanden van de Srebrenica-slachtoffers aanspanden, hield door de jaren heen contact met nabestaanden van de MH17-ramp. Met hen en met anderen over de gebeurtenissen praten, helpt hem bij de verwerking ervan. "Je moet het doorleven en emoties toelaten. Ik heb meerdere keren een traantje weggepinkt. Maar dat hoort erbij. Je proberen in te leven is belangrijk als je je werk als verslaggever goed wil doen."
Source: Nu.nl algemeen