Sinds het neerschieten van vlucht MH17 doet Nederland veel moeite de verantwoordelijken te straffen. Drie verdachten zijn inmiddels veroordeeld, klachten tegen Rusland zijn ingediend bij internationale tribunalen. Een overzicht van alle procedures.
Na uitgebreid onderzoek identificeerde het Openbaar Ministerie in 2019 vier personen die direct betrokken waren bij het voorbereiden en plegen van de raketaanval op het burgervliegtuig boven Oekraïne. Het ging om drie Russen en een Oekraïner die in 2014 als militair actief waren in de burgeroorlog tussen Oekraïne en de met Rusland heulende separatisten in het oosten van het land.
De verdachten vochten aan de kant van de separatisten. Hoewel het motief voor de aanslag op MH17 nooit met zekerheid is vastgesteld, dachten de aanslagplegers vermoedelijk dat MH17 een militair vliegtuig van de Oekraïense luchtmacht was.
Over de auteur
Yvonne Hofs is politiek verslaggever van de Volkskrant.
Het strafrechtelijk proces tegen de vier begon in 2020. Een jaar later eiste het Openbaar Ministerie levenslange gevangenisstraffen tegen het viertal. De rechtbank veroordeelde drie verdachten in november 2022 inderdaad tot levenslang. De vierde verdachte werd vrijgesproken, omdat niet bewezen kon worden dat hij vooraf wist dat de aanslag zou plaatsvinden en die had kunnen verhinderen.
De veroordeelden zijn de Rus Igor Girkin, de Rus Sergej Doebinski en de Oekraïner Leonid Chartsjenko. Girkin was ten tijde van de ramp opperbevelhebber van het separatistenleger. Hij was daardoor eindverantwoordelijk voor alle militaire operaties, inclusief de raketaanval op MH17. Na het neerstorten van MH17 liet Girkin de Buk-raketinstallatie die het projectiel afvuurde zo snel mogelijk naar Rusland terugbrengen om te verdoezelen wie de schuldige was.
Sergej Doebinski was de legercommandant die de Buk-raketinstallatie, die specifiek dient om vliegtuigen neer te halen, vanuit Rusland naar de regio Donetsk haalde. De Oekraïense separatist Leonid Chartsjenko had de leiding over het transport van de raketinstallatie en was vermoedelijk in de buurt tijdens de lancering van de raket.
De rechtbank veroordeelde de schuldigen tot het betalen van meer dan 16 miljoen euro schadevergoeding aan de nabestaanden van de 298 inzittenden van het ramptoestel. Het drietal is niet in hoger beroep gegaan tegen hun veroordelingen, dus het vonnis is definitief. Zolang ze Rusland niet verlaten, zullen ze hun gevangenisstraf ontlopen. Rusland zal hen niet uitleveren.
Nederland heeft in 2020 een klacht tegen Rusland ingediend bij het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM). Nederland stelt de Russische regering verantwoordelijk voor de ramp, omdat het rebellenleger dat het vliegtuig neerschoot in nauwe verbinding met het Kremlin stond. Zo hebben Girkin en Doebinski een verleden bij de Russische militaire inlichtingendienst GRU.
Nederland vindt dat Rusland mensenrechten heeft geschonden door zijn betrokkenheid bij de ramp. Een belangrijk argument daarvoor is dat het gebied van waaruit de separatisten de Buk-raket afvuurden op dat moment door Rusland werd beheerst. De raketinstallatie kwam bovendien uit Rusland.
Nederland betoogt dat Rusland verschillende rechten uit het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens heeft geschonden, waaronder het recht op leven, het verbod op onmenselijke behandeling en foltering. Het EHRM verklaarde de klacht van Nederland in januari 2023 ontvankelijk. Dat wil zeggen dat het Hof voldoende reden ziet om de klacht in behandeling te nemen. De uitspraak komt op zijn vroegst volgend jaar.
Nederland heeft de procedure bij het EHRM mede aangespannen om een soortgelijke aanklacht van de nabestaanden te ondersteunen. Familieleden van de slachtoffers stapten al in 2018 naar het EHRM om Rusland ter verantwoording te roepen.
Datzelfde jaar stelden Nederland (193 doden) en Australië (27 doden) Rusland al formeel aansprakelijk voor de ramp. In eerste instantie probeerden beide landen Rusland via onderhandelingen tot schulderkenning en het betalen van een schadevergoeding te bewegen, maar die diplomatieke pogingen liepen op niets uit. Daarop volgde de stap naar het EHRM.
Ter ondersteuning van de aanklacht bij het EHRM heeft het Nederlandse kabinet de Algemene Rekenkamer gevraagd te berekenen hoeveel financiële schade Nederland heeft geleden als gevolg van de ramp. De Rekenkamer kwam in februari uit op een voorlopige schadepost van 166 miljoen euro. Die kosten maakte het rijk onder meer voor het onderzoek naar de oorzaak van de ramp en het repatriëren van de dodelijke slachtoffers.
Rusland heeft nooit enige verantwoordelijkheid genomen voor de ramp, en zal dat vermoedelijk ook niet doen als het EHRM Rusland veroordeelt. Het EHRM ziet erop toe dat landen die deel uitmaken van de Raad van Europa zich aan de mensenrechten houden, maar Rusland is in 2022 na de invasie van Oekraïne uit de Raad van Europa gezet.
In 2022 begonnen Nederland en Australië een nieuwe procedure om Rusland ter verantwoording te roepen voor het neerschieten van MH17. Dit keer stapten ze naar de internationale burgerluchtvaartorganisatie ICAO, een onderdeel van de Verenigde Naties.
Nederland en Australië stellen dat Rusland het Verdrag van Chicago heeft geschonden. Dat verdrag uit 1944 moet garanderen dat het luchtruim van de VN veilig is voor burgervliegtuigen. Het Nederlandse kabinet schrijft in zijn aanklacht voor de ICAO dat Rusland het verdrag heeft geschonden ‘door het onrechtmatig gebruik van een wapen tegen een burgertoestel’.
De ICAO verwierp in maart 2023 de Russische bezwaren tegen het in behandeling nemen van de klacht van Nederland en Australië. De ICAO heeft Rusland en de twee eisers uitgenodigd om te onderhandelen over het geschil, maar Rusland trok zich vorige maand terug. Rusland schort nu alle medewerking aan deze procedure stop en zegt de bevoegdheid van de ICAO-Raad om over het geschil te oordelen niet langer te erkennen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant