Het kabinet stopt met het financieren van vreemdelingenopvang, maar in Amsterdam blijven de deuren open. De gemeente gaat zelf de kosten ophoesten, tot opluchting van ongedocumenteerden. ‘Op straat werd ik mager en radeloos.’
Met politiek houdt Bryan zich nauwelijks bezig. Maar het is de 25-jarige Oegandees niet ontgaan dat het nieuwe kabinet weinig op heeft met mensen zoals hij: uitgeprocedeerde asielzoekers die illegaal in het land verblijven.
Toch is er dinsdag goed nieuws voor Bryan en andere ongedocumenteerden die in de Amsterdamse opvang wonen. Het Rijk stopt per 1 januari 2025 weliswaar met de financiering voor deze Landelijke Vreemdelingen Voorziening (LVV), maar Amsterdam houdt de opvang op eigen kosten open.
Over de auteur
Marjolein van de Water is verslaggever van de Volkskrant en schrijft over asiel, migratie, religie en de multiculturele samenleving. Eerder was ze correspondent in Latijns-Amerika.
De gemeente wil ongedocumenteerden ‘een zo menswaardig mogelijk bestaan’ bieden, zo staat in de brief die wethouder Rutger Groot Wassink (GroenLinks) dinsdag naar de gemeenteraad heeft gestuurd. ‘Ongedocumenteerden zijn ook Amsterdammers.’
Voordat de homoseksuele Bryan ‘Amsterdammer’ werd, heeft hij een lange weg afgelegd. Hij ontvluchtte twee jaar geleden halsoverkop zijn dorp in Oeganda, een van de gevaarlijkste landen ter wereld voor lhbti-personen. ‘Ik betaalde een tussenpersoon om een vliegticket en een visum te regelen’, aldus Bryan, die om veiligheidsredenen alleen met zijn voornaam in de krant wil. ‘Zo belandde ik in Polen.’
Over de korte tijd in Polen wil Bryan (zachte stem, netjes gekapte baard, kraakwit shirt) niets kwijt, behalve dat hij professionele hulp krijgt om de gebeurtenissen te verwerken. Hij verliet het land en meldde zich in Ter Apel. Na negen maanden hoorde hij dat hij terug moest naar Polen, want vluchtelingen moeten volgens de zogeheten Dublinverordening asiel aanvragen in het land waar ze Europa binnenkomen.
Omdat Bryan absoluut niet terug wil naar Polen, vertrok hij op de bonnefooi naar Amsterdam. Hij klopte aan bij een lhbti-organisatie en mocht bij iemand op de bank slapen. Rond het moment dat Geert Wilders de grootste werd bij de Tweede Kamerverkiezingen, belandde Bryan op straat. ‘Ik werd magerder en radelozer. In mijn hoofd bleven de gedachten maar razen.’
Uiteindelijk werd hij doorverwezen naar een LVV-locatie op een steenworp afstand van Artis, gerund door HVO-Querido. Hier, in een voormalig schoolgebouw, kwam Bryan tot rust. ‘En dat is precies het idee van de LVV’, vertelt Renate Bos, die de afdeling leidt. ‘Zolang ongedocumenteerden in de overlevingsstand zitten, kunnen ze niet nadenken over de toekomst.’
Amsterdam telt acht LVV’s, met in totaal 500 ongedocumenteerden. Ze slapen met z’n tweeën op een kamer en hebben ieder een eigen koelkastje in de gemeenschappelijke keuken. ‘Sommigen hebben veertig jaar onder de radar geleefd voordat ze hier kwamen’, vertelt Bos. Amsterdam telt naar een voorzichtige schatting 15 duizend ongedocumenteerden. ‘Ze komen pas in beeld als ze niet meer in hun eigen onderhoud kunnen voorzien.’
De LVV’s zijn ontstaan na een jarenlange politieke strijd over wat toen nog de bed-bad-broodregeling heette. De VVD wilde een einde maken aan de hulp van gemeenten aan ongedocumenteerden, coalitiepartner PvdA vreesde dat dit tot een grote toename van daklozen zou leiden. De kwestie bracht het kabinet in 2015 bijna ten val, maar er werd een compromis bereikt: Amsterdam, Groningen, Utrecht, Eindhoven en Rotterdam mogen nog opvang bieden, op voorwaarde dat de ongedocumenteerden meewerken aan terugkeer, of een andere ‘structurele oplossing’.
In de praktijk is het aantal terugkeerders klein. Nog geen 7 procent van de 2.700 mensen die aan het LVV-traject zijn begonnen, heeft Nederland verlaten. Een veel groter deel blijkt alsnog recht te hebben op een verblijfsvergunning. Ze krijgen tijdens hun verblijf in de LVV hulp van ngo’s bij het indienen van een nieuwe asielaanvraag. Ook Bryan bereidt zich voor op een nieuwe aanvraag. ‘Een Dublinclaim verloopt na anderhalf jaar’, vertelt hij met glinsterende ogen.
Het is een doorn in het oog van de nieuwe rechtse regering, die juridische hulp aan asielzoekers en hun mogelijkheden om aanvragen te stapelen drastisch wil inperken. In dat licht bezien is het niet verwonderlijk dat het kabinet de financiering voor LVV’s stopzet.
Maar de deelnemende gemeenten schreven vorige week in een brandbrief aan minister Marjolein Faber (Asiel en Migratie, PVV) dat LVV’s ook een ander doel dienen. Ze waarschuwen voor ‘een toename van (ongedocumenteerde) migranten op straat, wat een risico vormt voor de leefbaarheid en de openbare orde en veiligheid’. Ook wijzen de gemeenten op het feit dat een deel van de ongedocumenteerden zorg nodig heeft of kwetsbaar is.
Zoals Eugene Marhan, een 62-jarige Ghanees die op dezelfde afdeling verblijft als Bryan. Hij bleef in Nederland hangen nadat zijn studievisum was verlopen, kon vanwege corona zijn onderhuur niet meer betalen en belandde op straat. Marhan moet eigenlijk terug naar het veilige Ghana. Maar zijn rechterbeen is er na een verkeersongeluk slecht aan toe, en gedwongen uitzetten mag niet zomaar als iemand in medische behandeling is.
Ook Utrecht en Eindhoven willen opvang blijven bieden, maar in tegenstelling tot Amsterdam kunnen zij het gat in de LVV-begroting slechts deels dichten. Rotterdam stopt helemaal met de LVV als de rijksbijdrage wegvalt. ‘We gaan wel in gesprek met de minister over de gevolgen voor de stad’, aldus een woordvoerder.
De Amsterdamse wethouder Groot Wassink vindt dat het kabinet de problemen afschuift op de gemeenten. ‘Je kunt wel zeggen dat ze het land uit moeten, maar in de praktijk verdwijnen ze uit zicht’, zegt hij. ‘Juist door mensen perspectief te bieden, vergroot je de kans dat ze uiteindelijk terugkeren.’ Minister Faber wil nog niet reageren op deze zorgen. Een woordvoerder laat weten dat het hoofdlijnenakkoord eerst moet worden uitgewerkt.
In de Amsterdamse LVV verandert voorlopig niets, tot opluchting van de bewoners. Bryan heeft zich onlangs aangesloten bij een voetbalteam, en is de medicatie voor zijn psychische problemen aan het afbouwen. Hij fantaseert voorzichtig over studeren. ‘Maar ik kan pas echt over de toekomst nadenken als ik papieren heb.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant