Voor Israëlische universiteiten is het idee van een boycot door het Westen een gruwel. ‘In Europa denken jullie dat het een kwestie van goed en kwaad is, maar de situatie is helaas eindeloos gecompliceerd.’
Siwar schudt ferm met haar hoofd als Yasmin aan het woord is. De twee studentes zitten in de hal van de Hebrew University in Jeruzalem, en hebben het over de demonstraties in Europa en de VS: moeten Israëlische universiteiten nu wel of niet worden geboycot vanwege de oorlog in Gaza?
Yasmin (18) is vóór. ‘Alle steun is welkom’, zegt ze. ‘Vrijwel iedereen in dit land staat achter de moord op onschuldige Palestijnen, en het is hartverwarmend om te zien dat mensen in het Westen zich daar net zoveel zorgen over maken als wij.’
Over de auteur Sacha Kester is buitenlandredacteur van de Volkskrant en schrijft over België, Israël en de Palestijnse gebieden het Midden-Oosten.
‘Maar de universiteit heeft daar toch niets mee te maken?’, vraagt Siwar (19) bezorgd. ‘Dit is juist een plek waar ik me als Palestijn welkom voel, en waar ik aan mijn toekomst werk. Als deze universiteit haar internationale netwerk verliest, is dat in ons nadeel.’
Een paar maanden nadat de oorlog in Gaza was uitgebroken, begonnen studenten en universiteitsmedewerkers in het Westen zich te roeren. Voor hen was het onaanvaardbaar dat in Gaza zoveel onschuldige slachtoffers vielen, terwijl de wereld besluiteloos toekeek. Er verrezen tentenkampen op universiteitsterreinen, en tijdens demonstraties ging het er soms hard aan toe.
Zowel in de VS als in Europa eisen studenten dat hun universiteit de banden met alle Israëlische kennisinstellingen verbreekt. Deze zijn volgens hen verweven met het Israëlische leger en de overheid, en daardoor medeplichtig aan de oorlog in Gaza en de militaire bezetting van de Westelijke Jordaanoever.
Enkele Vlaamse en Spaanse universiteiten gaven aan gehoor aan de oproep. Zij annuleerden de samenwerking met hun Israëlische partners. In Nederland lieten universiteiten in een open brief weten dit niet te zullen doen. ‘Het bieden van academische vrijheid is een van onze belangrijkste kernwaarden’, schreven zij.
Voor Tamir Sheafer, rector van de Hebrew University, is dat laatste een hele opluchting. ‘Bij een boycot heb je alleen maar verliezers’, zegt hij in zijn werkkamer, enkele verdiepingen boven de hal waar Siwar en Yasmin koffie zitten te drinken. ‘Samenwerking is juist de basis van wetenschap: door samen kennis te vergaren en deze met elkaar te delen, proberen we deze wereld een klein beetje beter te maken.’
Natuurlijk maakt de universiteit deel uit van de Israëlische samenleving, zegt Sheafer. Mensen werken in dit land, betalen belasting aan de staat en dienen, net als iedereen, een paar jaar in het leger. ‘Maar ons onderwijs en ons onderzoek zijn totaal onafhankelijk, en 17 procent van onze 23 duizend studenten is Palestijns. Bovendien zijn het vaak academici die zich inzetten voor vrede in de regio, en die kritiek leveren op de regering.’
Door universiteiten te isoleren, schaadt je juist een tegenkracht die het land hard nodig heeft, wil hij maar zeggen. Bovendien gelooft Sheafer niet dat het iets oplevert. ‘Premier Netanyahu zal zich niet achter de oren krabben en van gedachten veranderen. Het zou hem juist goed uitkomen als die lastige academici in de hoek worden gedreven.’
Daar doet de regering op dit moment al haar best voor. Sheafer is zeer bezorgd over een wetsvoorstel dat onlangs is ingediend en universiteiten zou verplichten personeel op staande voet te ontslaan als iemand zich negatief over de staat uitlaat, of terrorisme lijkt te steunen.
‘Dergelijke wetten horen niet thuis in een democratie’, zegt Sheafer. ‘Juist op een universiteit moet alles openlijk besproken en bestudeerd kunnen worden. Ik weet dat deze regering ons ziet als linkse bolwerken die monddood moeten worden gemaakt, maar hier zullen we nooit aan meewerken.’
Maar die oorlog in Gaza? Geen enkele universiteit staat daar nog overeind, geen student die in het gebied nog kan studeren – daarover zouden Israëlische universiteiten zich toch op zijn minst kunnen uitspreken? En dat hebben zij niet gedaan. Het is een moeilijk onderwerp, want de oorlog veroordelen, nee, dat ligt erg gevoelig.
‘We zijn voorstander van een bestand, en we willen dat de Israëlische gijzelaars naar huis komen’, zegt Sheafer. ‘Maar de situatie in Gaza is uitermate complex. Zo weten we bijvoorbeeld niet om welke reden die universiteiten zijn gebombardeerd. Wellicht gebruikte Hamas de gebouwen om wapens op te slaan, of bevonden zich tunnels onder het terrein. Zolang dergelijke details niet bekend zijn, kunnen wij het ook niet veroordelen.’
Die dubbelzinnigheid is precies waarom Yara wél voor een boycot is. De 18-jarige Palestijnse studente is net klaar met college en loopt naar de mensa om even iets te eten. ‘Ook deze universiteit werkt mee aan de onderdrukking van mijn volk’, zegt ze stellig. ‘Veel studenten en docenten dienen als reservist in het leger, en in de kantine krijgen ze daarom zelfs gratis koffie en korting op sandwiches.’
Bij Joodse studenten hoor je weer een heel ander geluid. ‘Ik geloof dat de meeste demonstranten in het Westen goede bedoelingen hebben, maar zij wonen niet in dit gebied, en hun familie is niet vermoord op 7 oktober (de dag van de grote Hamas-aanval op Israël in 2023, red.)’, zegt de 26-jarige Ariël. ‘In Europa denken jullie dat het een kwestie van goed en kwaad is, maar de situatie is helaas eindeloos gecompliceerd.’
Mona Khoury-Kassabri begrijpt dat juist Palestijnse studenten een boycot wel zouden toejuichen. Zij is de eerste Arabische vrouwelijke decaan van de Hebrew University, en haar portefeuille omvat precies dat wat sinds de oorlog nog verder onder druk staat in Israël: diversiteit en gelijkwaardigheid voor minderheden. ‘Palestijnen zijn terecht boos, en sommigen zien een boycot als een instrument om de regering onder druk te zetten. Maar het zou helaas geen enkel verschil maken.’
Ook zij vreest dat het een cadeau zou zijn aan de rechtse regering, waardoor academici die zich uitspreken alleen komen te staan. ‘Laat mensen rationeel nadenken over wat ze eisen’, zegt ze. ‘Wij hebben in deze tijd juist de steun van anderen nodig.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant