Rini Hurkmans ontwierp op het Leidseplein in Amsterdam twee armen die samen een poort vormen. Het gebaar symboliseert waar Peter R. de Vries voor stond: opkomen voor je medemens.
‘Ik was heel verbaasd’, zegt kunstenaar Rini Hurkmans. Ze blikt terug op het moment dat de gemeente Amsterdam haar uitnodigde om een plan te maken voor het monument ter nagedachtenis aan Peter R. de Vries. ‘Ik sta niet graag in de publieke belangstelling. Maar ik wist ook gelijk: dit past bij mij. Ik kan met dit onderwerp en de heftige lading ervan uit de voeten.’
Op maandag 15 juli, precies drie jaar nadat Peter R. de Vries is overleden, onthult burgemeester Halsema het herdenkingsmonument Tegen alle stromen in op het Leidseplein. De misdaadverslaggever werd op 6 juli 2021 neergeschoten in de Lange Leidsedwarsstraat, vlakbij het Leidseplein. Negen dagen later stief hij aan de verwondingen. Al snel na zijn dood ontstond de wens voor een herdenkingsmonument. Een commissie waar ook De Vries’ dochter Kelly, zoon Royce en ex-vrouw Jacqueline in zaten, nodigde vijf kunstenaars uit om een ontwerp te presenteren. Dat van Hurkmans werd unaniem gekozen.
Het was het begin van een avontuur, vertelt Hurkmans (69) daags voor de onthulling in haar atelier in Amsterdam. Ze maakte eerder kunst in de openbare ruimte, onder meer een herdenkingsmonument voor de Vlaardingse Daniel van Cotthem, slachtoffer van zinloos geweld. Maar deze opdracht was uitzonderlijk ingewikkeld: ‘Je hebt te maken met een heel verdrietige gebeurtenis en met een publiek figuur. Bovendien moest het in de binnenstad van Amsterdam komen. Je moet met zoveel facetten rekening houden.’
Twee jaar na de uitnodiging van de gemeente is het beeld er. Daar waar het Leidseplein en het Kleine-Gartmanplantsoen elkaar ontmoeten, tussen het Internationaal Theater Amsterdam, de Apple Store en hotel The Diamond, lijken twee armen van groen gepatineerd brons uit de grond te komen. De handen, duidelijk van verschillende eigenaars, raken elkaar licht aan. De ene hand ondersteunt de andere. Samen vormen ze een boog waar je onderdoor kunt lopen, van 5,25 meter breed en 2,85 meter hoog. Over de buitenkant van de handen en onderarmen loopt een witte tekst in verschillende talen.
Het handgebaar symboliseert waar Peter R. de Vries voor stond, namelijk opkomen voor je medemens. ‘Hij sprong in de bres voor mensen die in de knel zaten tussen recht en onrecht en heeft ontzettend veel mensen geholpen.’ Het kunstwerk laat ook zien dat hij dit met respect deed: ‘Dit zijn twee gelijkwaardige handen, dus niet een hele sterke en een zwakkere.’
Wat maakte de opdracht zo complex? ‘Allereerst heb je te maken met het grote verlies van een familie. Daarnaast was De Vries een publiek figuur met enorme maatschappelijke invloed. Aan beide kanten moet je recht doen.’ De gemeente wilde het beeld graag op het Leidseplein. ‘Dat is een ingewikkelde plek, want er komt veel samen: wonen, cultuur, uitgaan, winkels. Er lopen ook veel toeristen rond, die weten niet wie Peter R. de Vries was. Ook voor hen en volgende generaties moet het beeld begrijpelijk zijn.’
De locatie bracht nog een extra uitdaging met zich mee, want onder het Leidseplein stroomde lange tijd een gracht. Die is gedempt, maar twee smalle verbindingen, zogenoemde duikers, bleven open om het water door te laten stromen. Die moesten het beeld kunnen dragen. ‘Toen ik dat allemaal bij elkaar optelde, dacht ik: dit is pas een uitdaging!’
Hurkmans besloot dicht bij het gedachtegoed van Peter R. de Vries te blijven, en bij haar eerdere kunstwerken. Gebaren fascineren haar al heel lang: ‘Je kunt er heel direct mee communiceren, ook als je elkaars taal niet spreekt.’ Ook het conceptuele kunstwerk Vlag van compassie,waar ze meer dan twintig jaar aan werkte, draait om een gebaar. Namelijk: het uithangen of dragen van deze vlag.
De vlag van compassie, wit met goudgele golvende baan, is er voor iedereen, ongeacht nationaliteit, religie of politieke voorkeur. Mensen en organisaties kunnen de vlag zelf dragen of aan iemand geven. Hij werd voor het eerst publiekelijk gedragen tijdens een demonstratie tegen de inval in Irak in 2003, en uitgereikt aan onder anderen de Dalai Lama en prinses Beatrix. ‘Ik wilde mensen uitnodigen om na te denken over compassie,’ aldus de kunstenaar.’
Ze hoopt dat ook het monument voor Peter R. de Vries tot denken aanzet. En tot gesprekken. De tekst die over de handen en armen loopt, komt uit de brief aan zijn kinderen, mocht hem ooit iets overkomen. Het is een soort leefregel die het rechtvaardigheidsgevoel van de lezer aanspreekt. Deze tekst is in 41 talen vertaald. ‘Mensen gaan op zoek naar hun eigen taal. Ik stel me voor dat ze dan aan de praat raken: heb jij die van jou al gevonden?’
Tegen alle stromen in is een positief kunstwerk, benadrukt ze. ‘Ik vind monumenten vaak zwaar en heftig, ze dwingen ontzag af.’ Zelf wilde ze ondanks de verdrietige aanleiding, een speels, open en uitnodigend beeld maken. Het beeld staat niet op een sokkel. ‘Net als Peter R. de Vries staat het midden in het leven, tussen de mensen.’
Juist in deze tijd hebben we behoefte aan monumenten, denkt Hurkmans, als ankerpunten in onze gejaagde levens. ‘Maar ze mogen wel wat hoopvoller. Naast vreselijke gebeurtenissen herdenken, moet je ook vooruit kunnen kijken.’ Met die gedachte voegde ze de leefregels van De Vries toe. ‘Die nodigen je uit om je een andere toekomst voor te stellen, eentje waarin mensen voor elkaar opkomen.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant