De voorspelde zege voor Rassemblement National bij de Franse parlementsverkiezingen bleef weliswaar uit, de opmars van de radicaal-rechtse partij is geenszins gestuit. Wie dat wil begrijpen, kan niet om de ‘Franse Rupert Murdoch’ heen: miljardair en mediamagnaat Vincent Bolloré.
Het klonk als een schrale troost, zondagavond na het bekend worden van de eerste exitpolls van de Franse parlementsverkiezingen: Jordan Bardella, partijleider van Rassemblement National (RN), sprak van een ‘ongekende doorbraak in de geschiedenis van de partij’. Op voorhand was de partij alom de overwinning toegedicht. Nu eindigde het als derde, achter de linkse alliantie Nouveau Front Populaire en de coalitie rondom president Emmanuel Macron.
Toch had Bardella gelijk: de sprong van 88 naar 143 zetels in de Assemblée Nationale, de Franse Tweede Kamer, is een historische overwinning voor de radicaal-rechtse partij. Wie de verdeling van stemmen op nationaal niveau bekijkt, ziet bovendien een andere hiërarchie: 38 procent van de Franse kiezers schaarde zich achter RN, terwijl de linkse alliantie en het kamp-Macron het beide met een kwart van de stemmen moest doen. Door het districtenstelsel vertaalt het landelijke percentage stemmen zich niet direct in het zetelaantal.
Over de auteur
Eline Huisman is correspondent Frankrijk voor de Volkskrant. Ze woont in Parijs.
Cruciaal om de opmars van Rassemblement National te begrijpen is de Bretonse zakenman Vincent Bolloré, een conservatieve katholiek die in de top tien van rijkste Fransen prijkt. Bolloré verdiende miljarden met onder meer zijn ondernemingen in havens en logistiek in West-Afrika, maar staat nu vooral bekend als de Franse Rupert Murdoch, naar de Amerikaanse mediamagnaat.
In tien jaar tijd bouwde hij in razend tempo aan een media-imperium dat intussen belangrijke televisiezenders, een radiostation en de politieke weekkrant Journal du Dimanche omvat.
Kroonjuweel is tv-zender CNews, de meest bekeken nieuwszender van Frankrijk die 24 uur per dag, zeven dagen per week actualiteiten uitzendt. Opiniekanaal wellicht een betere term: CNews grossiert in politieke items waar opiniemakers met criminaliteit, onveiligheid en immigratie als lievelingsonderwerpen een welkom podium vinden.
Islam, immigranten en progressieve ‘woke’ activisten moeten het dikwijls ontgelden, en de omvolkingstheorie (Grand Remplacement in het Frans) is op de zender gemeengoed.
Éric Zemmour, de radicaal-rechtsepublicist die zich in 2022 als presidentskandidaat presenteerde, werd door Bolloré eigenhandig groot gemaakt via een dagelijkse show op CNews, waar Zemmour onder meer minderjarige migranten wegzette als ‘dieven, moordenaars en verkrachters’.
Het kwam hem op een veroordeling voor aanzetten tot rassenhaat te staan. De zender kreeg daarnaast meerdere boetes in verband met uitspraken die discriminatie op basis van religie zouden aanwakkeren.
In gesprek met Franse kiezers die anders stemmen dan radicaal-rechts, komen Bolloré en CNews geregeld bovendrijven. Wie lang genoeg blijft kijken, gaat geloven dat Frankrijk aan de vooravond staat van een burgeroorlog, klinkt het dan. Geen wonder dat een partij die zich in de eerste plaats profileert als anti-immigratie het goed doet.
Media-experts en specialisten onderschrijven dat gevoel. Door radicaal- of extreemrechtse ideeën een zo groot en divers mogelijk platform te geven, maakt Bolloré de grond rijp voor Rassemblement National.
Zijn media-imperium is een ‘metapolitiek project’ dat is gericht op het verspreiden van ideeën alvorens de macht te kunnen winnen, duidt politicoloog Jean-Yves Camus in de Franse krant Sud Ouest. Volgens mediahistoricus Alexis Lévrier is de verkiezingswinst voor het Rassemblement National van Jordan Bardella zelfs het doel waarvoor Bolloré zijn media-imperium heeft gebouwd, zei hij onlangs tegenover France 24.
Mede dankzij Bolloré’s media vinden termen als ‘wokisme’ en ‘omvolking’ hun weg naar het doorsnee-vocabulaire. Zo sprak zelfs Valérie Pécresse, de voormalige presidentskandidaat van het conservatief-rechtse Les Républicains, over omvolking. En ook Macrons voormalige onderwijsminister Jean-Michel Blanquer waarschuwde voor het gevaar van ‘woke’.
De Franse mediamagnaat werkt volgens een vaste formule, zegt Alexandra Colineau van Un Bout des Médias, dat onafhankelijkheid in de media promoot, bij France 24: een zender, krant of platform wordt opgekocht, Bolloré ontdoet de redactie van iedereen die er lang rondloopt en gebruikt de ‘lege huls’ om zijn eigen agenda door te drukken.
Het meest recente voorbeeld is de weekkrant Journal du Dimanche, dat bekendstond om politieke onthullingen en de plek waar ministers en graag hun proefballonnen oplaten. Toen Geoffroy Lejeune als hoofdredacteur werd aangewezen, ging de redactie wekenlang in staking. Lejeune kwam van het rechtse weekblad Valeurs Actuelles, dat onder zijn leiding werd veroordeeld voor aanzetten tot rassenhaat.
De redactie vreesde verrechtsing en stapte bijna in zijn geheel op. Drie van de vrijgekomen plekken gingen naar journalisten van Russia Today France, dat eerder werd verboden vanwege Russische propaganda, wat de krant de bijnaam ‘spreekbuis van het Kremlin’ opleverde in het linkse dagblad Libération.
In de aanloop naar de parlementsverkiezingen speelde Bolloré een markante rol, zo onthulde Le Monde. Een dag nadat president Macron het parlement had ontbonden, ontmoette de miljardair Eric Ciotti, leider van Les Républicains, die kort daarop een samenwerking zou aankondigen met Rassemblement National. Geen van de zwaargewichten uit zijn partij was op de hoogte, maar Bolloré wel – volgens Le Monde het brein achter de alliantie.
Ciotti kreeg daarop de partijtop over zich heen, die tevergeefs probeerde hem af te zetten. Maar op CNews kon hij rekenen op de steun van presentatoren die de samenwerking met RN verdedigden als ‘luisteren naar de kiezer’. Drie opiniemakers van de zender deden bovendien mee als kandidaat-parlementariërs op de lijst van RN. Alleen de politicoloog Guillaume Bigot werd ook daadwerkelijk verkozen.
Dat Bolloré met zijn uitdijende media-imperium steeds verder het publieke debat vult met radicaal-rechts geluid, baart zorgen. In november 2021 deed een senaatscommissie onderzoek naar de mediaconcentratie, en de rechter heeft CNews gemaand pluraliteit te respecteren. Zelf werd Bolloré meermaals verhoord in parlementaire enquêtes over de mediaconcentratie, maar vooralsnog zonder grote gevolgen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant