Kabinetsleden gaan het grootste politieke experiment in decennia vormgeven: een regeerprogramma schrijven dat formeel losstaat van de coalitiepartijen in de Tweede Kamer. De vier partijleiders mogen er niet bij betrokken worden, maar moeten zich wel kunnen vinden in het eindresultaat.
Het wordt pionieren met een hoofdletter P deze zomer. In ieder geval voor Prinsjesdag (17 september) moet er een uitgewerkt plan van het nieuwe kabinet-Schoof liggen met daarin voorstellen om een reeks aan politieke problemen en twistpunten op te lossen – van stikstof tot woningbouw en van langstudeerboetes tot bezuinigingen. Alleen: niemand op de ministeries weet hoe het schrijven van het zogenoemde regeerprogramma ditmaal in zijn werk moet gaan.
Dat heeft alles te maken met het politieke gevecht dat voorafging aan de komst van dit kabinet. Om NSC-leider Pieter Omtzigt alsnog te verleiden in een kabinet met de radicaal-rechtse PVV te stappen, heeft dit kabinet het stempel extraparlementair meegekregen. De afspraak daarbij is dat de fractieleiders Omtzigt, Geert Wilders (PVV), Dilan Yesilgöz (VVD) en Caroline van der Plas (BBB) zich er niet al te veel mee bemoeien en dat de deels ‘externe kabinetsleden’ de hoofdlijnenplannen verder gaan uitwerken.
Nu het kabinet de plannen uit het hoofdlijnenakkoord daadwerkelijk moet uitwerken, wordt duidelijk dat dit geen eenvoudige klus zal worden. Normaliter is het werkplan kraakhelder: tijdens de formatie werken de coalitiepartijen de plannen gezamenlijk uit in een regeerakkoord. De ene keer is dat akkoord dikker dan de andere keer.
Over de auteur
Avinash Bhikhie is politiek verslaggever van de Volkskrant. Natalie Righton is politiek verslaggever van de Volkskrant.
Alles over politiek vindt u hier.
Ditmaal is alles anders. De politiek leiders, met het mandaat van de kiezer, laten de uitwerking van de politieke verkiezingsbeloftes over aan de premier, vijftien ministers, dertien staatssecretarissen en hun ambtenaren. Blauwdrukken zijn er niet. Tijdens een rondgang van de Volkskrant langs de ministeries verzucht een van de topambtenaren: ‘Dit is allemaal nieuw voor ons.’
Voor premier Dick Schoof biedt het eigen regeerprogramma een uitgelezen mogelijkheid om autoriteit en gezag terug te winnen. Na het chaotisch verlopen debat over de regeringsverklaring, waarin hij werd aangevallen door PVV-leider Geert Wilders en vice-premier Fleur Agema (PVV) hem ondermijnde met haar hoofddoekentweet, hoopt Schoof dat het regeerprogramma de Kamer ervan kan overtuigen dat zijn kabinetsploeg inderdaad ‘geen kleuterklas’ is.
De nieuwe premier wil met het nog te schrijven regeerakkoord ook zijn stempel drukken op de kabinetsploeg: ‘Met het programma willen wij laten zien waar we voor staan en wat we gaan doen.’
Valkuilen zijn er zeker ook. Voor de betrokkenen op de ministeries is het bijvoorbeeld volstrekt onduidelijk hoe zij een regeerprogramma moeten smeden waar de vier gekozen leiders het grotendeels mee eens zijn, terwijl zij formeel geen bemoeienis mogen hebben met het schrijfproces.
Zelfs Omtzigt, de geestelijk vader van dit experiment, lijkt niet goed te weten hoe dit schrijfproces de komende weken zal uitpakken. ‘Er is geen structuur opgetuigd in de partij om dit te volgen’, laat hij de Volkskrant weten.
Maar dit betekent niet dat de nieuwe bewindspersonen de partijleiders op geen enkele manier zullen betrekken bij het schrijven van het regeerprogramma. Schoof sprak vorige week de verwachting uit dat aan het eind van de zomer ‘politiek overleg zal plaatsvinden’ met de vier coalitiepartijen. Daar mag van hem echter niet uit geconcludeerd worden dat er zaken worden ‘voorgekookt’.
Toch lijkt het schrijfproces ruimte te laten voor input van de coalitiefracties. Zo verwacht Omtzigt dat kabinetsleden contact met hem zullen opnemen als zij bijvoorbeeld willen weten ‘wat de achtergronden zijn van een bepaalde post in de financiële bijlage’, zegt hij tegen de Volkskrant.
Ook bij de VVD sluiten ze niet helemaal uit dat Yesilgöz door bewindspersonen gepolst zal worden. De VVD-leider formuleert dat diplomatiek zo: ‘Ik kan niet op voorhand zien hoe zij dat proces van A tot Z inrichten, maar de verantwoordelijkheid daarvoor ligt bij het kabinet, niet bij mij.’
Hoewel Schoof de afspraken over het exacte verloop van het schrijfproces geheim heeft verklaard, lichtte hij vorige week al een tipje van de sluier op over zijn werkwijze. Zijn kabinetsleden zullen ‘per hoofdpunt’ uit het hoofdlijnenakkoord beschrijven ‘wat het kabinet wil bereiken, en hoe zij dit willen realiseren’, zei Schoof. Daar zal ook een tijdpad en een prijskaartje aan hangen.
Om al te grote ongelukken te voorkomen, vindt er achter de schermen nauw overleg plaats tussen de verschillende ministeries. Topambtenaren zullen waar nodig ‘onderling afstemming zoeken in de zogenoemde interdepartementale overleggen’, meldt Schoofs woordvoerder. Zowel ambtenaren van de premier als die van minister van Financiën, Eelco Heinen (VVD), zitten bij al deze interdepartementale overleggen aan tafel. Uiteindelijk zal het ministerie van Algemene Zaken de verschillende uitwerkingen van de tien hoofdpunten bundelen in een – hopelijk – coherent regeerprogramma.
Of de ministers hiermee zullen voldoen aan de verwachtingen van de partijleiders is nog maar de vraag. Een veeg teken is dat uit een eerste interne analyse van ambtenaren op alle ministeries blijkt dat een hoop wensen van Wilders, Omtzigt, Yesilgöz en Van de Plas onhaalbaar of lastig uit te voeren zijn.
Toch is de kans groot dat zij eind augustus een fors deel van hun plannen vertaald zien in het regeerprogramma. Al is het maar omdat de belangrijkste secondanten die het hoofdlijnenakkoord mede hebben vormgegeven inmiddels zijn gepromoveerd tot vicepremiers in het kabinet. ‘Ik heb de onderhandelingen vaak samen met Eddy van Hijum (vicepremier en minister van Sociale Zaken red.) gedaan’, zegt Omtzigt bijvoorbeeld. ‘Die kent onze prioriteiten heel goed.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant