Je kunt nog beter op een lijk stemmen dan op Trump. Die gedachte bekroop me laatst even. Om direct daarna – hup, even met het hoofd schudden – in te zien dat zulke rare gedachten alleen maar worden ingegeven door de surrealistische nachtmerrie waarin de Verenigde Staten, en dus wij in het veel te afhankelijke Europa, terecht zijn gekomen.
Er waren de afgelopen dagen verslagen van president Bidens optreden na de Navo-top in Washington die een halfvol glas beschreven. Oké, Biden had de Oekraïense president Zelensky geïntroduceerd met: ‘Dames en heren, president Poetin!’ En vooruit, tijdens een persconferentie, die was bedoeld om zijn scherpte te demonstreren, had hij Kamala Harris in antwoord op de allereerste vraag ‘vicepresident Trump’ genoemd. Maar, zo klonk het, hij had toch ook met kennis van zaken gesproken over met name buitenlandbeleid?
Mwah.
Over de auteur
Kustaw Bessems is columnist van de Volkskrant en host van de podcast Stuurloos. Hij heeft een bijzondere belangstelling voor openbaar bestuur. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Die observatie is alleen maar een teken van veranderde maatstaven. Dat een Amerikaanse president met enige samenhang tien vragen van journalisten kan beantwoorden, zou niet eens moeten opvallen. Het is slechts bijzonder om twee redenen. De eerste: Biden is oud en afgetakeld en niemand durft – zeker sinds het ontluisterende debat van een paar weken geleden – bij voorbaat op die samenhang te rekenen. De tweede: zijn niet veel jongere tegenstander is een zelfzuchtige leugenaar en een autocraat van wie publieke optredens steevast uitmonden in verbale diarree, zij het met meer verve gebracht.
Qua conditie lijkt Biden me een heel gewone oudere. Iemand met goede en slechte dagen, van wie het aandeel slechte dagen toeneemt. Het enige uitzonderlijke aan deze oudere is dat hij nog wil beginnen aan een termijn in een van de zwaarste posities op aarde. En dat zou bizar zijn, al was hij de fitste 81-jarige ooit.
Het valt me moeilijk om in de Amerikaanse president geen symbool te zien van de staat waarin de liberale wereldorde verkeert: broos, verward en in ontkenning. Te veel westerse aanhangers van vrijheid en democratie blijven hardnekkig met een roze bril op naar de wereld kijken. Je merkt het aan de verhalen die over verkiezingsuitslagen worden verteld.
Het grootste nieuws van de Europese parlementsverkiezingen vorige maand leek in Nederland wel dat GroenLinks-PvdA de grootste was en niet de PVV. Een werkelijk belangrijke ontwikkeling was de Europese winst van radicaal-rechts en nationaal-conservatieven. Óók, ondanks een lage opkomst, van de PVV. Werkelijk belangrijk was ook de Europese neergang van de liberalen, die in grootte werden gereduceerd tot vierde fractie.
Iets later ging na de verkiezingen in het Verenigd Koninkrijk veel aandacht uit naar de enorme zetelwinst van Labour. Maar het kiesstelsel maakt mogelijk dat die partij twee derde van de zetels won met slechts een derde van het aantal stemmen. Meer betekenis heeft de opkomst van het populistische Reform UK onder aanvoering van Nigel Farage, dat de derde partij in stemmen werd.
En toen in Frankrijk het Rassemblement National van Marine Le Pen ‘slechts’ op de derde plaats eindigde, werden zuchten van verlichting geslaakt. Maar haar winst was nog steeds groot en werd alleen beperkt doordat andere partijen, die onderling weinig met elkaar op hebben, samenwerkten en handig gebruikmaakten van – ook hier – het kiesstelsel. Daarbij kwam dat het linkse blok won onder een lijsttrekker die zelf aan donkerder kanten van de samenleving appelleert. Jean-Luc Mélenchon is populistisch, pro-Poetin, anti-EU en pro-Hamas. Het resultaat voor de liberalen van president Macron was ronduit slecht.
Intussen presenteert het alternatief voor de liberale orde zich met toenemend zelfvertrouwen. Voor wie het allemaal nog wat onduidelijk vond, maakte de fungerend EU-voorzitter en Hongaarse premier Orbán dat aanschouwelijk met een rondje vliegen langs Poetin, Xi en Trump. En vrijdag, de dag dat Orbán bij Poetin was voor een zogenaamde ‘vredesmissie’, voegde de PVV zich in het Europees Parlement bij de door Orbán opgerichte fractie. Een samenwerking van partijen die naar Wilders eigen zeggen ‘de macht van de EU van binnenuit uithollen’.
Drie dagen later liet Poetin als teken van zijn goede wil een kinderziekenhuis in Kyiv bombarderen.
Op het moment van schrijven is dit een waarschijnlijk scenario: Trump wordt weer president. De door trumpisten overgenomen Republikeinse partij krijgt een meerderheid in zowel het Huis van Afgevaardigden als de Senaat. Het Amerikaanse Hooggerechtshof wordt al gedomineerd door conservatieven en Trump-loyalisten en heeft onlangs de strafrechtelijke immuniteit voor een president uitgebreid. Trump en zijn mensen zullen beginnen met hun gedetailleerde plannen om het overheidsapparaat geheel onder zijn gezag te brengen. Met Poetin zal een deal worden gesloten ten koste van Oekraïne en zonder garanties tegen verdere Russische agressie. En Amerikaanse steun aan de Navo zal sterk worden gereduceerd.
Geschiedenis is altijd een combinatie van grote ontwikkelingen en kleine gebeurtenissen. De grote ontwikkelingen zijn al langer bezig die leiden naar een Europa dat militair zwak is, dat geïsoleerd is en waarin illiberale krachten opkomen. De kleine gebeurtenis die de doorslag kan geven, is dat een oude president zich slechts omgaf met getrouwen die hem de waarheid niet durfden te zeggen en zijn hand overspeelde. Het maakt de vraag wat Europese – ook Nederlandse – leiders doen om dit scenario af te wenden, existentieel. Zo óók de vraag wat ze doen om ons erop voor te bereiden.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant