Met de Chinese controle en drie jaar van strenge covidrestricties is er van het vrije, cosmopolitische Hongkong weinig meer over. Nu reizen Hongkongers naar China om te winkelen in plaats van omgekeerd – ‘revenge spending’, maar dan over de grens.
Christina Chiu heeft er zin in. Ze zit met haar zus en zwager op de ‘Futian happy shopping free bus’, de gratis busverbinding van de grensovergang tussen Hongkong en het Chinese vasteland, naar de grote winkelcentra in Shenzhen. ‘We zijn vorige maand voor het eerst in Shenzhen geweest’, zegt Chiu, met glunderende ogen. ‘Shoppen, eten, massage, het was heerlijk. We wilden meteen terugkomen. In Hongkong is alles duur, hier is het veel goedkoper.’
Het is zondag, en Chiu doet wat veel Hongkongers dan tegenwoordig doen: een dagje naar Shenzhen, op het Chinese vasteland. De vele Hongkongers in de stad laten zich makkelijk herkennen. Ze lopen met rolkoffers door supermarkten als Sam’s Club of Costco. Ze staan in de rij voor cheesecake of melkthee, van merken die ze in Hongkong niet hebben. Ze lunchen uitgebreid, gevolgd door een manicure of massage. Ze praten Kantonees, in plaats van het in Shenzhen meer gangbare Mandarijn.
Over de auteur
Leen Vervaeke is correspondent China voor de Volkskrant. Zij woont in Beijing. Eerder was ze correspondent België.
De toename van Hongkongse bezoekers aan China begon na het einde van het zerocovidbeleid en de heropening van de Hongkongse grenzen in februari 2023. Veel Hongkongers stortten zich na drie jaar van strenge coronarestricties op ‘revenge spending’, maar dan over de grens, in het goedkopere Shenzhen. In 2023 reisden 53,3 miljoen Hongkongers naar het Chinese vasteland, volgens officiële cijfers. Omgekeerd gingen er slechts 26,5 miljoen Chinezen van het vasteland naar Hongkong.
Het is een opvallende omkering van de reisbewegingen vóór covid, toen Chinezen in grote drommen van het vasteland naar Hongkong trokken, om hun rolkoffers te vullen met melkpoeder, medicijnen en buitenlandse cosmetica. Maar na drie jaar van zerocovidbeleid, economische moeilijkheden en politieke veranderingen zijn de rollen omgedraaid: nu is Shenzhen aanlokkelijker voor Hongkongers dan omgekeerd.
De voornaamste reden: de prijzen. Shenzhen is veel goedkoper dan Hongkong, zeker nu de Hongkongse dollar in waarde is gestegen tegenover de Chinese renminbi. ‘Wij hadden een aanbieding voor een hotelovernachting én zeevruchtendiner voor 199 Hongkongse dollar (23 euro) per persoon’, zegt Lam, de zwager van Chiu. Hij pakt een folder en wijst op een hotel in Dongguan, ten noorden van Shenzhen. ‘Dat zou in Hongkong vijf keer duurder zijn.’
Veel Hongkongers trekken ook naar Shenzhen voor goedkopere medische zorg. ‘Mijn man is hier naar de tandarts gegaan’, zegt Polly Lau, die met vriendinnen in de aankomsthal van Futian staat, een van de veertien grensovergangen tussen Hongkong en het Chinese vasteland. Aan de overkant van de straat zitten meerdere tandartspraktijken. ‘In Hongkong vroegen ze 20.000 dollar (2.370 euro) voor één tand, hier 4.000 dollar. De kwaliteit is goed, en het is makkelijk om te reserveren.’
Chinese steden zijn altijd goedkoper geweest dan Hongkong, maar werden door Hongkongers lange tijd als minderwaardig gezien. Maar tegenwoordig bieden steden als Shenzhen evenveel kwaliteit als Hongkong. ‘Je hebt hier veel meer keuze’, zegt de Hongkongse dertiger Chen, die om de week naar Shenzhen reist om inkopen te doen in Sam’s Club. Die Makro-achtige hypermarkt is erg populair onder Hongkongers, die in hun dichtbevolkte stad vooral kleine buurtsupers vinden.
Ook van belang: het transport is een stuk makkelijker geworden. De Chinese overheid probeert Hongkong en de Chinese provincie Guangdong in één grote regio te integreren: de Greater Bay Area. Sinds een paar jaar rijdt er een hogesnelheidstrein tussen Hongkong en Shenzhen, en is er een autobrug tussen Hongkong en Zhuhai. Hongkongers gebruiken ook steeds vaker Alipay en WeChat, de elektronische betaalmiddelen van het Chinese vasteland.
Hongkongse reisorganisaties bieden ook rechtstreekse busverbindingen aan, bijvoorbeeld naar Sam’s Club. Van de grensovergang rijden er gratis bussen naar alle winkelcentra. Zelfs Chiu en haar zus en zwager, die amper een woord Mandarijn spreken, vinden makkelijk hun weg. Vandaag gaan ze voor het eerst naar Sam’s Club. ‘Wow, ze hebben ook meubels’, roept Chiu verrukt als ze de winkel binnenloopt. Ze begint meteen foto’s te nemen. ‘Volgende keer komen we terug om meer te kopen.’
In China zien de handelaren de Hongkongse dagjesmensen graag komen, maar in Hongkong wordt geklaagd. De economie in Hongkong heeft een flinke klap gekregen van de zerocovidjaren en de politieke inmenging van Beijing, die de stad minder interessant heeft gemaakt als brug tussen China en het Westen. Vooral de Hongkongse detailhandel en horeca hebben het zwaar, en de vele Hongkongse uitgaven op het Chinese vasteland gaan ten koste van de lokale consumptie.
De Hongkongse winkeltoeristen in Shenzhen erkennen de impact, maar zien die niet als hun verantwoordelijkheid. ‘Zo gaat het nu eenmaal in een markteconomie’, zegt Chen in Sam’s Club, met een kar vol vlees, fruit en gebak. ‘Voorheen was het makkelijk geld verdienen voor supermarkten in Hongkong. Nu is er meer concurrentie en moeten ze harder werken. Ik denk dat dit best goed is. Ik zie nu ook producten verschijnen in Hongkong die voorheen niet beschikbaar waren.’
Maar de Hongkongse koopjesjagers op het Chinese vasteland liggen ook politiek gevoelig, gezien de gespannen relatie tussen een deel van de Hongkongse bevolking en de Chinese overheid. Na de Hongkongse protesten van 2019 voerde Beijing een Nationale Veiligheidswet in, die gebruikt werd om de Hongkongse oppositie en vrije pers uit te schakelen. Sommige Hongkongers vinden dat winkelen in Shenzhen een vorm van uitverkoop is aan de Chinese Communistische Partij.
De Hongkongers die in Shenzhen hun rolkoffers komen vullen, doen dat af als onzin. Zij blijken vooral pro-Chinees of apolitiek. ‘Voor mij zijn dat twee gescheiden zaken’, zegt Chen. ‘Ik hou geen rekening met politieke factoren als ik in China kom winkelen. Misschien doen andere mensen dat wel, maar ik niet.’
‘Er zijn nog steeds mensen die hier niet willen komen’, zegt Xia, een Hongkongse veertiger, die met rolkoffer en een tas van een populair cheesecakemerk in een druk winkelcentrum staat. Zijn vrouw komt net aangelopen met een beker melkthee. Op de vraag waarom die mensen niet willen komen, antwoordt hij op fluistertoon. ‘Ze houden misschien niet van apps als Alipay, ze willen hun persoonsgegevens niet invoeren.’
De meeste Hongkongers in Shenzhen gaan politieke vragen liever uit de weg, maar veelbetekenend is hun antwoord op de vraag of ze ook in Shenzhen zouden willen wonen: ze schudden heftig van nee. Keer op keer klinkt hetzelfde antwoord: ‘In Hongkong geld verdienen, in Shenzhen geld uitgeven, dat is het beste.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant