Het is een dinsdag, vlak voor pakjesavond, wanneer de
23-jarige Marloes Kramer te horen krijgt dat ze nog 53 weken moet wachten op een passende behandeling binnen de geestelijke gezondheidszorg (ggz). Na een diagnostisch traject in het Amsterdam UMC is ze gemotiveerd en hoopvol als ze wordt doorverwezen naar een kliniek waar ze zouden kunnen helpen.
Maar nog een heel jaar lang wachten met ontembare angsten, dwanggedachten en een ernstige depressie is ondraaglijk lang. Marloes vraagt om wachtlijstbemiddeling van haar zorgverzekeraar, maar die geeft aan niets voor haar te kunnen doen.
Twee dagen later pleegt ze zelfmoord. Niet omdat ze dood wilde, ze wilde juist heel graag leven, vertellen haar ouders, maar omdat ze het niet langer kon opbrengen om zó te leven. In de slaapkamer van Marloes staat haar sinterklaassurprise. Die was bijna af.
Marloes’ verhaal is helaas geen uitzondering. Naar schatting 80 duizend mensen wachten op behandeling binnen de ggz, waarvan ruim de helft langer dan volgens de normen verantwoord is. Vooral ernstig zieke mensen, die de behandeling het hardst nodig hebben, wachten lang. Geregeld glijden ze in de wachttijd verder de diepte in, met crisissituaties, gedwongen opnamen en zelfs suïcide tot gevolg.
Veel psychische klachten worden niet in de ggz behandeld, maar in de huisartsenpraktijken door praktijkondersteuners. De bedoeling is dat in de komende jaren nog meer patiënten in de veel goedkopere eerstelijn worden opgevangen.
Uit onderzoek van de Consumentenbond blijkt ondertussen dat duizenden psychologen en psychiaters geen contract krijgen met één of meerdere zorgverzekeraars. En dat als ze al een contract krijgen, dit vaak zo klein is dat het behandelplafond, het maximumbedrag dat een zorgaanbieder mag declareren bij een zorgverzekeraar, halverwege het jaar al is bereikt.
De vergoede behandelcapaciteit in de ggz is dus niet vanzelf kleiner geworden, maar actief met een kwart kleiner gemaakt. Het gevolg is dat behandelcapaciteit ongebruikt blijft en wachtlijsten onnodig en onaanvaardbaar lang zijn geworden.
Dit kan niet langer zo, besloot een groep psychiatrisch patiënten, naasten en zorgverleners. Als stichting ‘Recht op GGZ’ bereiden zij nu een rechtszaak voor tegen de staat en de zorgverzekeraars. Ze stellen dat de zorgverzekeraars onvoldoende ggz-zorg inkopen en daarmee hun wettelijke zorgplicht verzaken. De wet biedt ook de overheid meer dan genoeg mogelijkheden om dit aan te pakken, maar de overheid houdt zich afzijdig.
Ik zie als huisarts dagelijks de schrijnende tegenstelling tussen de zorg voor lichamelijk en psychisch zieken. Bij een verdacht knobbeltje in de borst kan een patiënt vaak al de volgende dag terecht in het ziekenhuis. Patiënten met psychische aandoeningen daarentegen moeten maanden, soms jaren wachten op hulp.
Psychiater Manon Kleijweg schreef vorig jaar in het Parool dat de levensverwachting van mensen met chronische psychiatrische aandoeningen vijftien tot twintig jaar korter is, overeenkomstig met inwoners van zeer arme landen zoals Burundi en Liberia. Vermoedelijk is de slechte toegang tot zorg in Nederland daar een belangrijke oorzaak van.
Uit onderzoek blijkt namelijk dat behandelingen van psychiatrische aandoeningen heel goed werken. Ze zijn zelfs even effectief als die voor lichamelijke aandoeningen. Zijn ze altijd te genezen? Zeker niet, maar dat geldt ook voor patiënten met diverse chronische lichamelijke ziekten, die zonder de juiste zorg en begeleiding ook een zeer beperkte levensverwachting zouden hebben.
Tijdige psychische hulp is niet alleen goed voor de patiënt, maar ook voor de samenleving. Inkorten van wachtlijsten met slechts één maand, zo blijkt uit onderzoek van de Vrije Universiteit, levert de maatschappij 300 miljoen euro per jaar op. Het knijpen op ggz-capaciteit door onderbestedingen en te kleine contracten is dus een typisch voorbeeld van penny wise, pound foolish-zorgbeleid.
De tragedie van Marloes Kramer toont hoe in ons zorgsysteem juist de meest kwetsbaren in de steek worden gelaten. Het is tijd dat de rechter onze overheid en zorgverzekeraars eraan herinnert dat ook voor deze groep burgers toegang tot zorg een mensenrecht is.
Praten over gedachten aan zelfdoding kan bij 113 Zelfmoordpreventie. Bel 0800-0113 of 113 voor een gesprek. U kunt ook chatten op 113.nl.
Over de auteur
Danka Stuijver is huisarts en columnist van de Volkskrant. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns