Het is één zinnetje in het hoofdlijnenakkoord van PVV, NSC, VVD en BBB, dat de grondslag vormt voor het beleid van het kabinet-Schoof. ‘Detentie wordt versoberd en moet effectief zijn.’ Versoberd? Hoe dan?
Ik kom nu zo’n acht jaar in de gevangenis waar ik als auteur een schrijfgroep van gedetineerden begeleid en als me een ding opvalt, is het de soberheid van zowel de omgeving als het dagelijks leven van de gevangenen. Niet zelden is het de reden waarom mensen willen meedoen met de schrijfgroep: gebrek aan prikkels waardoor je cognitieve vermogens achteruitgaan en je – verstandelijk en emotioneel – afstompt, als je niet uitkijkt.
‘Dom,’ word je ervan, zeggen gevangenen. ‘Detentieschade,’ noemen wetenschappers dat. Ga maar na, op een doorsneedag zit je van kwart voor vijf ’s middags tot half acht ’s ochtends ‘achter de deur’. Opgescheept met jezelf, of, als je pech hebt, met een medegevangene in een tweepersoons cel. Wel met een televisie (voor 3 euro per week, de PVV wil tv’s op cel afschaffen), een radio, geen telefoon of internet.
Over de auteur
Christine Otten is schrijver en gastcolumnist van de Volkskrant. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Arbeid is voornamelijk laaggeschoold werk zoals sponsjes of leefpakketten voor asielzoekers inpakken. Niet (meer) verplicht, maar niet-werken betekent opsluiting. Boeken mogen niet ingevoerd, wél geleend uit de gevangenisbibliotheek, vermits die er is.
Als je geen eigen geld hebt of familie die je steunt, ben je gesjochten: in detentie verdien je 4,16 euro per dag. Daar moet je – afgezien van de basis maaltijden – alles van ‘doen’: telefoonkaarten, sigaretten, aftershave, deodorant, kleding, enzovoorts. Je mag één uur luchten per dag.
Oké, je hebt uren dat je mag sporten maar hoger onderwijs volgen bijvoorbeeld is erg moeilijk door alle regels (stages en onlinelessen waaraan men niet kan meedoen). ‘Crea’, een ruimte waar gedetineerden onder professionele begeleiding konden schilderen of anderszins creatief zijn, is afgeschaft. Nederlandse gevangenissen zijn geen ‘hotel’.
Gelukkig zijn er gevangenisdirecteuren die hun opdracht ‘humaan te straffen’ serieus nemen en bijvoorbeeld een schrijfgroep of hondentraining (gevangenen domesticeren agressieve asielhonden) of een opleiding als barista (door ‘Zuivere koffie’, opgericht door een ex-gedetineerde) aanmoedigen.
Volgens het hoofdlijnenakkoord moet detentie ‘effectief zijn’. Ik neem aan dat daarmee wordt bedoeld dat de gedetineerde zijn lesje heeft geleerd en nooit meer in de fout gaat. Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat harder straffen in een versoberd leefklimaat dat niet per se oplevert. ‘Versoberen’ en ‘effectief’ in één zin gebruiken, hint in mijn ogen vooral op vergelding, wraak. Klinkt stoer. Is het niet.
Wraak is honing in de mond, maar vergif in het hart, is een Vlaams spreekwoord. Mandela had na 27 jaar (onterechte) detentie genoeg reden tot wraak, maar koos voor dialoog, vergeving en verzoening omdat hij anders zijn leven lang ‘gevangen’ zou blijven. Politiek deed hij hetzelfde, om een burgeroorlog te voorkomen. Ubuntu heet de Zuid-Afrikaanse filosofie vanwaaruit hij dacht en handelde. Ik ben omdat wij zijn. Menselijkheid tegenover anderen.
Zonder mezelf als softie te willen diskwalificeren, denk ik dat als je mensen als shit behandelt, je shit terugkrijgt. In de schrijfgroep is iedereen schrijver of aspirant-schrijver, geen gedetineerde. Ik zie wat die gelijkwaardigheid
teweegbrengt: intrinsieke motivatie omdat je voor jezelf (en elkaar) meedoet, niet omdat het moet. Met vrijwel alle oud-deelnemers – het zijn er inmiddels heel wat – gaat het goed. De meeste gedetineerden die ik tegenkom willen zich graag nuttig voelen en zich inzetten voor de samenleving.
In deze wraaklustige tijd vergt het moed om ‘tegenovergesteld’ te denken. Maar laat onze verbeelding even de vrije loop. Als een zwaarbewaakte gevangenis als Pollsmoor bij Kaapstad een eigen restaurant ‘Idlanathi’ (‘eat with us’) heeft waar gevangenen koken en serveren (bij wijze van re-integratie) en omwonenden en toeristen terechtkunnen voor een heerlijke en betaalbare lunch, waarom zouden wij zoiets niet kunnen?
Een buurtrestaurant bij een gevangenis. Of gedetineerden in de laatste fase van hun straf de mogelijkheid bieden in verzorgingshuizen laten werken (en een opleiding te volgen). Een gevangenis naast een verzorgingshuis zou helemaal handig zijn: gedetineerden begrijpen als geen ander wat hospitalisatie betekent voor je eigenwaarde en zelfbeeld. Of een naaiatelier en modelijn opzetten in samenwerking met een streetwear-merk als bijvoorbeeld Daily Paper?
Als we dan toch willen straffen, laat het zinvol zijn.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant