De Navo-top in Washington probeerde een krachtig signaal te sturen aan Poetin. Maar de onzekerheid die boven de alliantie hangt, valt met geen retorisch kanon weg te schieten.
‘Vladimir Poetin wil niets minder dan Oekraïnes totale onderwerping. Maar Oekraïne kan en zal Poetin stoppen.’ De Navo-top in Washington begon deze week met een krachtige speech van president Biden, het begin van een politieke krachttoer om binnen een paar dagen zijn eigen positie als presidentskandidaat te redden en tegelijk de blijvende relevantie van de jarige alliantie aan te tonen, ook voor de VS zelf.
Op papier zou dat niet moeilijk moeten zijn: er woedt een grote oorlog in Europa die de Navo in het centrum van de aandacht heeft teruggebracht en waarin haar lidstaten een cruciale rol spelen om het slachtoffer van Russische agressie zoveel mogelijk bij te staan in haar recht op zelfverdediging. Want als die steun, met alle gebreken en beperkingen, wegvalt, duwt dat Oekraïne richting zwartste scenario’s. En daarna heel Europa.
Over de auteur
Arnout Brouwers schrijft voor de Volkskrant over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid.
Vooral de VS (en Duitsland) willen nu niet spreken over concrete plannen voor Oekraïense toetreding tot de Navo. Maar de alliantie deed er op de top alles aan om Vladimir Poetin ervan te doordringen dat het geen winnende strategie is om te wachten op het verkruimelen van de westerse steun. Tegelijkertijd kreeg China de scherpste waarschuwing tot nu toe: dat het een prijs zal betalen als zijn ‘grootscheepse steun’ aan de Russische oorlogsmachine voortduurt.
Om het signaal aan Rusland zo overtuigend mogelijk te maken, zijn op tal van gebieden afspraken gemaakt. Er komt niet alleen meer steun voor Oekraïne, de alliantie gaat die versnipperde en verlaat geleverde steun zelf coördineren. Daarnaast is een serie maatregelen afgesproken waarmee landen zich verplichten aan het opkrikken en stroomlijnen van de defensie-industrie.
President Zelensky kon in Washington weinig anders dan dank uitspreken, ook voor ‘de brug naar lidmaatschap’ en woorden over het ‘onomkeerbare’ pad voor Oekraïne. Maar hij stak niet onder stoelen of banken dat de restricties die vooral de VS hebben opgelegd aan het gebruik van westerse wapens tegen militaire doelen in Rusland, niet deugt en veel mensenlevens kost. ‘Als we willen winnen, moeten we alle restricties opheffen.’ Maar dat gebeurde (nog) niet, al zei president Biden wel dat de huidige restricties van dag tot dag bekeken worden.
Het ‘Oekraïne-pakket’ dat de Navo afkondigde was ook bedoeld Oekraïne – en Europese bondgenoten – zoveel mogelijk zekerheid te geven dat Kyiv bijstand blijft krijgen, ook als Donald Trump de Amerikaanse presidentsverkiezingen wint. Maar het ‘Trump-proof’ maken van de alliantie is niet echt mogelijk – zo is afgesproken dat de bondgenoten komend jaar 40 miljard zullen uitgeven aan steun, maar uiteindelijk gaan parlementen van landen daarover, zoals het Amerikaanse Congres.
Ondertussen neemt de druk op Canada en de acht Europese bondgenoten die nog niet voldoen aan de Navo-norm om minimaal 2 procent van het nationaal inkomen aan defensie uit te geven, toe. ‘Als er verklaringen worden afgelegd, zie je dat landen (die niet de 2 procent halen, red.) zich excuseren en het groeipad aangeven richting die 2 procent’, zei minister van Defensie Ruben Brekelmans.
Zo werd tijdens de top bekend dat Canada zijn huidige vier onderzeeboten gaat vervangen door twaalf nieuwe. Het land kwam ook met een tijdpad naar 2 procent. Maar de afzwaaiende Belgische premier Alexander De Croo, die zijn land tot 2035 naar die 2 procent liet kruipen, hield het erbij dat ‘vrijheid en veiligheid een prijs hebben’ en dat België ‘meer zal bijdragen’.
Toch hopen de bondgenoten dat de sterke groei van defensie-uitgaven in Europese landen een belangrijk signaal is naar sceptici in het Trump-kamp. Een andere reden waarom ook de sceptici nog nut in de Navo kunnen blijven zien, is dat – ook vanwege de Chinese hybride aanvallen op Europese bondgenoten – de Europese regeringen in Amerikaanse richting opschuiven als het gaat om China.
Na een ontmoeting met Amerikaanse Congresleden zei minister van Buitenlandse Zaken Caspar Veldkamp, verwijzend naar de Amerikaanse handelsmaatregelen tegen China: ‘Zij willen heel graag dat Europa langszij komt daarin. Congresleden hebben heel sterk de indruk dat de dreiging die zij voelen over China, in Europa onvoldoende wordt gevoeld.’ Maar staan de trans-Atlantische economieën niet sterker als ze meer Chinabeleid afstemmen? Gevraagd of de Navo nog wel relevant was voor de VS, zei secretaris-generaal Jens Stoltenberg dat Amerika goed is voor een kwart van de wereldeconomie, ‘maar samen met Europa is dat de helft.’ Hij zei ook dat Amerikaanse critici de pijlen niet zozeer richten op de Navo, maar op lidstaten die er te weinig aan bijdragen.
President Biden introduceerde zijn collega Zelensky als ‘president Poetin’ (‘Ik ben beter’, antwoordde Zelensky), maar hij eindigde de Navo-top zoals hij hem begon: met een inhoudelijk sterk verhaal tijdens een persconferentie. Hij herinnerde eraan dat Trump de dag na het begin van de Russische invasie Poetin ‘een genie’ noemde. ‘Ik zal niet buigen voor Poetin. Ik zal niet weglopen van Oekraïne en de Navo sterk houden.’
Ondertussen beleefde de top ook een side-show met de Hongaarse premier Orban, die na bezoeken aan Moskou en Beijing ook Donald Trump in Mar-a-Lago te Florida bezocht. Afkeuring was zijn deel in de wandelgangen van de Navo-top, maar afhankelijk van wie de Amerikaanse presidentsverkiezingen wint, kan dit het centrale verhaal worden – een versterking voor de nationalistische en populistische krachten aan beide zijden van de oceaan. Dan staat er achter de hele boodschap van deze top plots toch een groot vraagteken.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant