Een aan Rusland gelinkt beïnvloedingsnetwerk was rond de Europese verkiezingen in juni online actief om Franse en Duitse radicaal-rechtse partijen te promoten. In Duitsland bleek zeker 10 procent van alle tweets over de rechtse AfD-partij afkomstig van Russische accounts.
In Frankrijk gold dit zelfs voor minimaal 20 procent van alle berichten over de radicaal-rechtse politicus Eric Zémmour. Dat blijkt uit een analyse van onderzoeksbureau Trollrensics, dat in opdracht van de sociaaldemocraten in het Europees Parlement buitenlandse beïnvloeding rond de verkiezingen onderzocht.
Trollrensics bekeek honderdduizenden berichten op X die voor en tijdens de Europese verkiezingen werden verstuurd. Het bureau ontdekte een ‘groot coördinerend netwerk’ dat er vooral op was gericht om radicaal-rechtse partijen in Frankrijk en Duitsland meer aandacht te geven. In Italië was het netwerk actief rond onderwerpen als immigratie en vaccinatie. In Nederland werd het niet waargenomen.
Over de auteur
Huib Modderkolk is onderzoeksjournalist van de Volkskrant, met als specialisatie cybersecurity en inlichtingendiensten. Hij schreef het boek Dit wil je écht niet weten – over de onvoorstelbare wereld achter je scherm.
De onderzoekers wijzen erop dat een deel van de accounts werd aangemaakt vlak vóór de Russische invasie in Oekraïne. Eerder waren die betrokken bij een online campagne om onder meer ‘Oekraïners zijn nazi’s’ onder de aandacht te brengen.
Het netwerk opereert vervolgens de onderzoekers dynamisch: het wisselt van grootte en kan zich aanpassen en uitbreiden. Trollrensics vermoedt dat de accounts werden aangestuurd door mensen. Soms gebruikt Rusland een netwerk dat functioneert via bots die automatisch reageren en berichten posten door voorgeprogrammeerde instellingen. ‘De schaal van de operatie suggereert dat er significante menselijke middelen en inspanningen nodig waren’, stelt het rapport.
De invloed van het netwerk op het Franse politieke debat op X was volgens de onderzoekers zo groot dat discussies gekaapt konden worden of eigen onderwerpen trending werden gemaakt.
Dat de Russische beïnvloeding zich voornamelijk richtte op Frankrijk en Duitsland is in overeenstemming met waarnemingen van inlichtingendienst AIVD. Deze week maakte die, onder meer met de Amerikaanse FBI, bekend een andere Russische digitale campagne te hebben verstoord. Daarbij werd, anders dan bij de online netwerken die in Frankrijk en Duitsland actief waren, kunstmatige intelligentie ingezet om fictieve sociale media-profielen te maken.
‘Wat ik in dit rapport voor het eerst zie is dat accounts die in eerste instantie werden aangemaakt om actief te zijn rond de invasie in Oekraïne, vervolgens actief werden rond de Europese verkiezingen dit jaar’, zegt Marije Arentze, docent-onderzoeker desinformatie aan de Fontys Hogeschool in Tilburg. Zij noemt de invloed van het netwerk opmerkelijk en wijst daarbij vooral het effect op de beeldvorming rond de Europese verkiezingen. Arentze: ‘Je kunt ervoor zorgen dat bepaalde onderwerpen meer onder de aandacht komen.’ Online populaire onderwerpen kunnen vervolgens via media nóg meer aandacht krijgen. ‘Denk aan artikelen die gaan over de ophef op X.’
Of de versterkte aandacht voor radicaal-rechts ook betekent dat het netwerk succesvol was in het beïnvloeden van stemgedrag, is moeilijk hard te maken, zegt Arentze. Uit wetenschappelijke literatuur blijkt telkens dat de impact van nep-accounts marginaal is en dat hun effect op gebruikers – zelfs als ze de berichten te zien krijgen – heel klein is. ‘Maar je moet ook oppassen voor te veel nuanceringen’, zegt Arentze. ‘Je hebt maar een paar procent van het electoraat nodig om verkiezingen een andere kant op te doen vallen.’
Amerikaanse wetenschappers waarschuwden eerder dit jaar in een stuk in Foreign Affairs om de impact van desinformatie op de samenleving niet groter te maken dan deze is. Door de effecten ervan te overdrijven worden buitenlandse verspreiders ervan enkel geholpen, stelden zij. De status van tegenstanders wordt daardoor mythisch en de vrees voor desinformatie bij het grotere publiek onrealistisch groot, schreven zij.
Europarlementariër Thijs Reuten (GroenLinks-PvdA), een van de opdrachtgevers voor het rapport, is zich daarvan bewust. ‘Ja, we moeten voorzichtig zijn met conclusies. Daarom verstrekken we de relevante data uit het rapport aan veiligheidsdiensten voor verder onderzoek.’ Hij vindt het belangrijk dat doordringt dát online beïnvloeding bestaat en hoe het precies werkt.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant