De droom om uitgestorven prehistorische dieren weer tot leven te wekken is een belangrijke stap dichterbij gekomen. Dat schrijven wetenschappers die uitzonderlijk goed bewaard gebleven DNA uit de huidcellen van een mammoet wisten op te diepen.
Tot dusver wordt mammoet-DNA in de vorm van losse stukjes genetische code uit bevroren oerdieren gehaald, waarna men het gehele ‘bouwplan’ aan elkaar puzzelt. Zo kan men het DNA uitlezen van allerlei uitgestorven wezens, uiteenlopend van de mammoet tot de Neanderthaler.
Maar Amerikaanse en Europese genetici zijn erin geslaagd om voor het eerst ook te achterhalen hoe dat DNA driedimensionaal in de cel zit. Cruciale informatie, waaruit valt op te maken welke stukjes DNA precies actief waren in de cel, zegt paleobioloog Frido Welker (Universiteit van Kopenhagen), na inzage in het onderzoek. ‘We weten bijvoorbeeld dat mammoets hariger zijn. Met alleen het DNA kun je niet zien welke genen daarbij zijn betrokken. Maar op basis van de 3D-structuur lukt dat nu wél.’
Over de auteur
Maarten Keulemans is wetenschapsredacteur bij de Volkskrant, met als specialismen microleven, klimaat, archeologie en gentech.
Het onderzoeksteam zelf speculeert er nadrukkelijk op dat de ontdekking ‘duidelijke consequenties heeft voor hedendaagse pogingen gericht op de-extinctie van de mammoet’. Onderzoeksleider Erez Aiden is dan ook verbonden aan Colossal Biosciences, een Texaans bedrijf dat in 2028 een levende mammoet wil maken. Het idee daarbij is om, net als in de Jurassic Park-films, cellen van een moderne olifant te vullen met mammoet-DNA en er een Aziatische olifantendraagmoeder mee te bevruchten.
Aiden en collega’s testten tientallen monsters, totdat ze de perfecte mammoet vonden: een vrouwtje van 52 duizend jaar oud, dat in 2018 werd opgegraven in Siberië. Het dier werd na haar dood op natuurlijke wijze gevriesdroogd, door de ijzige kou en de droogte. Daardoor was de inhoud van haar cellen verglaasd, schrijft Aiden in vakblad Cell.
Details honderd keer fijner dan de dikte van een mensenhaar zijn daardoor bewaard gebleven. De wetenschappers vonden onder meer lusjes in het DNA waaraan is te zien welke genen actief waren toen de slurfdrager stierf, en ‘lichaampjes van Barr’, opgerolde chromosomen. ‘Dit is een geheel nieuw type fossiel’, aldus Aiden in een toelichting.
En daarmee is Welker het eens. ‘Het is lang geleden dat ik zoiets heb gezien. Heel erg cutting-edge, een technologische tour de force’, vindt hij. ‘Ik denk dat dit een toonaangevende publicatie wordt in dit vakgebied.’ Niet alleen mammoets, maar ook recenter uitgestorven dieren zoals de quagga zijn er wellicht mee te reconstrueren, denkt hij: Aiden acht het denkbaar dat ook in warme, droge gebieden weefsels zo snel kunnen uitdrogen dat hun inhoud in 3D bewaard blijft.
Aidens team reconstrueerdehet geheel door de celinhoud in kleine stukjes te hakken, en ze vervolgens als een enorme, driedimensionale puzzel weer aan elkaar te zetten. Zo konden de onderzoekers bepalen welk stukje DNA-streng ongeveer op welke plek zat. Daarbij gebruikten ze huidcellen: hoe het met andere weefsels zit, is nog onduidelijk.
Welker betwijfelt overigens of de mammoet ooit echt weer over de Siberische steppen zal banjeren. Best denkbaar de hedendaagse olifant biologisch helemaal niet geschikt is om een mammoetenjong te dragen en dat de vrucht wordt afgestoten, denkt hij. ‘Los daarvan vraag ik me af: waarom zou je dit eigenlijk willen?’, zegt hij. ‘De mammoet leefde in de kou van de ijstijd. Die hebben we over enkele decennia op aarde niet meer.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant