Op NU.nl noemen we sommige partijen 'radicaal-rechts'. Denk aan de PVV en het Franse Rassemblement National van Marine Le Pen. Dat levert veel vragen van lezers op. Bestaat radicaal-links ook? En hoe ziet dat er dan uit?
Wie wil begrijpen wat radicaal-links is, moet eerst weten hoe radicaal-rechts er precies uitziet. NU.nl houdt wat Rassemblement National (RN) betreft de term 'radicaal-rechts' aan omdat de partij niet antidemocratisch is, zoals bij extreemrechts wel het geval is. Ook de PVV wordt radicaal-rechts genoemd.
"Radicaal-rechts kenmerkt zich door drie zaken", zei Rik Peels, hoogleraar Theologie en Filosofie van Radicalisering aan de Vrije Universiteit Amsterdam, eerder tegen NU.nl.
"Ten eerste: autoritarisme. Dat wil zeggen, een centrale plek voor gezag, regels en harde straffen. Ten tweede: nativisme. Oftewel nationalisme en xenofobie (vreemdelingenhaat). Ten derde: populisme. En dan vooral de harde scheiding tussen de gewone hardwerkende burger en de 'elite'."
Wat is dan radicaal-links? Peels benadrukt dat we duidelijk verschil moeten maken tussen radicaal-links en extreemlinks. "Radicaal-links bevindt zich helemaal links binnen het politieke spectrum. De stroming gebruikt soms radicale methodes, maar die zijn niet ondermijnend voor de democratie."
Radicaal-links heeft verschillende kenmerken. Zo steunen aanhangers een samenleving met veel culturen en hebben ze liberale ideeën over hoe mensen zich moeten gedragen. Daarnaast zijn ze tegen het kapitalisme en willen ze in plaats daarvan een samenleving die meer gebaseerd is op delen. "Radicaal-links deelt opvallend genoeg vaak ook sommige kenmerken met radicaal-rechts, zoals populisme", merkt Peels op.
De hoogleraar noemt een paar concrete voorbeelden. "Je kunt denken aan verschillende organisaties aan de linkerkant van het politieke spectrum", zegt hij. Een deel daarvan laat zich inspireren door het communisme, bijvoorbeeld de communistische krant De Rode Morgen. "Bepaalde groepen die actief zijn voor het klimaat, zoals Extinction Rebellion, worden ook vaak als radicaal-links gezien."
Maar hoe zit dat met politieke partijen, zoals GroenLinks en PvdA? Peels wil daar voorzichtig mee zijn. "Er zijn eigenlijk geen harde antwoorden te geven op die vragen", zegt hij. "Wat ik wel kan zeggen: partijen als GroenLinks zitten aan de linkerkant van het politieke spectrum. Maar voor de kwalificatie radicaal-links heb je nog wel wat extra's nodig, zoals populisme of het gebruik van radicale methodes." Dan gaat het om dingen die bijvoorbeeld Extinction Rebellion doet, zoals snelwegen bezetten of schilderijen bekladden.
De hoogleraar merkt daarnaast op dat radicaal-rechts duidelijker aanwijsbaar is. "Radicaal-rechts is helder omlijnd door de drie eerdere punten die ik noemde." Radicaal-links laat zich minder concreet vatten. Extreem-links is ook duidelijker aan te wijzen."
En extremisme gaat natuurlijk een stap verder, zegt Kees van den Bos. Als hoogleraar Sociale Psychologie bij Universiteit Utrecht doet hij onder meer onderzoek naar de democratische rechtsstaat en radicalisering. "Iemand denkt: het moet anders in dit land. En diegene richt vervolgens een politieke partij op om dat te bereiken, gaat zich activistisch gedragen of organiseert een demonstratie. Die persoon probeert het randje op te zoeken om iets te veranderen."
Dat hoeft zeker niet erg te zijn. Sterker nog: een democratie bestaat bij de gratie van betrokkenheid bij de samenleving. Juist doordat mensen zich uitspreken, kan een maatschappij zich democratisch vormen. "Activistisch gedrag is alleen maar goed en een democratie moet dat aankunnen en zelfs aanmoedigen", legt Van den Bos uit.
"Maar het wordt gevaarlijk als iemand, in zijn vernieuwingsdrang, de wet niet meer respecteert en de regels aan zijn laars lapt. Dan begint het radicaliseringsproces waarbij er sprake is van extremisme." En dat kan, als het omslaat in gewelddadig gedrag, weer uitmonden in gewelddadig extremisme, en soms zelfs terrorisme.
Dit onderscheid wordt duidelijk door een politiek voorbeeld dat Peels aanvoert. "In 2020 werden vijf SP-leden geroyeerd omdat ze betrokken zouden zijn bij het Communistisch Platform en een gewapende burgeroorlog zouden nastreven. Als die beschuldiging terecht was, dan is dit een duidelijk geval van de overgang van radicaal-links naar extreemlinks."
Source: Nu.nl algemeen