Drie dagen na de parlementsverkiezingen doorbrak de Franse president Emmanuel Macron eindelijk zijn stilzwijgen. ‘Niemand heeft gewonnen’, stelde hij vast. ‘Nu moeten we een beetje tijd laten aan de politieke krachten om een compromis te bouwen.’
‘Er moet een coalitie komen van partijen met respect voor de rechtsstaat en een Europese oriëntatie’, zo schreef president Macron woensdag in een brief aan de Fransen, die gepubliceerd werd in de regionale pers. ‘Ideeën zijn belangrijker dan personen.’ Maar een coalitie bouwen met compromissen past niet in de Franse cultuur, en zeker niet bij Jean-Luc Mélenchon, de belangrijkste leider van het linkse Nouveau Front Populair, dat zondag de grootste werd.
‘Het Nouveau Front Populaire zal zijn programma uitvoeren, niets dan zijn programma, en zijn hele programma’, zei hij zondagavond. Het was Mélenchon ten voeten uit: autoritair en compromisloos. Als bewonderaar van Robespierre, instigator van de terreur tijdens de Franse Revolutie, leek hij alvast op weg om koning Macron te onthoofden.
Mélenchon klonk strijdbaar, maar ook overmoedig. Het NFP heeft 180 van de 577 zetels in de nieuwe Assemblée Nationale. Als het wil regeren, zal het een vergelijk met andere partijen moeten vinden. Dat is nooit het sterkste punt geweest van Mélenchon, de 72-jarige stokebrand die vindt dat Frankrijk uit de Navo moet stappen en de Europese Unie niet meer moet ‘gehoorzamen’. Hij weigerde de terreuraanval van Hamas op 7 oktober te veroordelen en werd herhaaldelijk van antisemitisme beschuldigd.
Het ligt voor de hand dat de nieuwe premier van Frankrijk uit het NFP komt, al staat het president Macron constitutioneel vrij om een politicus van een andere partij aan te wijzen. Zelf heeft het NFP aangekondigd deze week of begin volgende week met een premierskandidaat te komen. Maar wie?
De NFP is een alliantie van vier partijen, Mélenchons radicaal-linkse La France Insoumise (LFI, ‘opstandig Frankrijk’), de socialisten, de groenen en de communisten.
Als leider van de grootste partij uit de alliantie zou Mélenchon een logische keuze zijn, maar ook in eigen kring is hij omstreden. Voor de verkiezingen verklaarde hij ‘klaar te zijn om het land te regeren’. Daarop zei de socialistische ex-president François Hollande, die terugkeert in de Assemblée als afgevaardigde voor de Corrèze, dat Mélenchon ‘zijn mond moest houden’ en opzij moest gaan voor het algemeen belang. Mélenchon roept afwijzing op, aldus Hollande. In een peiling uit 2019 had 72 procent van de Fransen een hekel aan hem.
Jean-Luc Mélenchon is een charismatisch spreker, maar ook een autoritaire en polariserende persoonlijkheid. Hij intimideerde journalisten en werd veroordeeld wegens verzet tegen politieagenten die zijn partijkantoor doorzochten naar bewijzen voor geknoei met de campagnekas. Voor de verkiezingen voerde hij nog een ‘zuivering’ door in zijn partij. Vijf kandidaten werden afgevoerd omdat ze de lijn-Mélenchon onvoldoende volgden.
De kans is daarom groot dat iemand anders als premierskandidaat naar voren wordt geschoven. Dinsdagavond kwamen de partijleiders van de NFP bij elkaar voor een geheim beraad, berichtte nieuwszender France Info. Tot de belangrijkste kandidaten behoorden de socialistische partijleider Olivier Faure en Clémence Guetté, vicevoorzitter van de LFI-fractie in de Assemblée, aldus France Info.
De discussie gaat niet alleen over personen, maar ook over de koers van links. De vier partijen hebben inderhaast het NFP gevormd om het Rassemblement National van Marine Le Pen de pas af te snijden. In ijltempo schreven ze een klassiek links programma, met een verhoging van het minimumloon, de bevriezing van prijzen voor voedsel en energie, hogere belastingen voor de ‘rijken’ en bedrijven, en forse investeringen in zorg, onderwijs en infrastructuur. Macrons verhoging van de pensioenleeftijd van 62 naar 64 jaar wordt teruggedraaid, met 60 jaar als uiteindelijk doel.
Dit programma is onaanvaardbaar voor potentiële coalitiepartners in het centrum. Zij vinden dat Frankrijk zich geen fors hogere overheidsuitgaven kan permitteren nu het begrotingstekort is opgelopen tot 5,5 procent en de staatsschuld tot 110 procent van het bruto binnenlands product. Bovendien zien zij hoge belastingen als schadelijk voor het investeringsklimaat en de economische groei.
Maar wil links water bij de wijn doen? Zo ja, hoeveel? Links Frankrijk staat weer voor een klassiek probleem, schrijft columnist Françoise Fressoz in Le Monde: ‘Voor links gaat regeren nooit vanzelf vanwege het verschil tussen de radicale beloften die het formuleert in de oppositie en de uitoefening van de macht die onvermijdelijk op een teleurstelling uitloopt.’ Als de linkse dromen botsen op een weerbarstige werkelijkheid, klinkt steevast het verwijt van verraad.
Op die manier ging François Hollande, de socialistische president van 2013 tot 2017, hopeloos ten onder. Hij probeerde links te verzoenen met het kapitalism, teneinde economische groei naar Duits model op gang te brengen. De ooit zo trotse Parti Socialiste werd weggevaagd.
Daarna werd links Frankrijk gedomineerd door Jean-Luc Mélenchon, die in 2008 de socialistische partij verliet omdat zij zijns inziens te veel naar rechts was opgeschoven. Vanaf 2016 bouwde hij La France Insoumise op, met een radicaal geluid dat populair is onder hoogopgeleide jongeren uit de grote steden, werknemers in de publieke sector en Fransen met een migratie-achtergrond. Mélenchon staat voor het zuivere links, wars van compromissen met het kapitalisme en de rijken.
Na 2017 was hij oppermachtig op links, als enige die een flinke groep kiezers achter zich wist te krijgen. Maar de parlementsverkiezingen hebben de machtsverhoudingen veranderd. De socialisten en de groenen hebben behoorlijk gewonnen, waardoor ze samen groter zijn dan LFI.
Daardoor herleven oude tactische en strategische vragen. De partij van Macron wil geen zaken doen met LFI, en zal proberen de socialisten los te weken uit het NFP, voor een brede coalitie tussen gematigd links, het centrum en gematigd rechts.
De socialisten zijn huiverig voor concessies aan het centrum, uit angst te worden teruggestuurd naar de woestijn waarin zij na Hollande terechtkwamen. Anderzijds wil deze bestuurderspartij niet eeuwig aan de zijlijn blijven staan. ‘Het is zinloos om te herhalen: mijn hele programma, niets dan mijn programma’, zei de socialistische Europarlementariër Raphaël Glucksmann. ‘Je moet praten met de mensen die je verslagen hebt, ze overtuigen zonder jezelf te verloochenen.’
Het NFP werd gevormd om een machtsgreep van Marine Le Pen tegen te houden. Dat is uitstekend gelukt, maar de alliantie vormt allerminst een hecht geheel. Het is de vraag of zij de spanning tussen ideologische zuiverheid en streven naar politieke macht zal overleven.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant