Om na 36 jaar weer een finale van het EK voetbal te bereiken, moet Nederland woensdagavond Engeland verslaan. Die tegenstander krijgt hulp van een voormalig Oranje-international: Jimmy Floyd Hasselbaink.
Als het Nederlands elftal en het Engelse nationale team iets gemeen hebben, is het wel een penaltytrauma. Van de tien penaltyseries op eindtoernooien won Engeland er slechts drie; Nederland won er twee van de acht.
Dit EK hebben de Engelsen echter een geheim wapen. Na de op penalty’s gewonnen kwartfinale tegen Zwitserland klonk vanuit het team lof voor een van de assistenten van bondscoach Gareth Southgate. Een voormalig topspits van Leeds, Atlético Madrid, Chelsea – én Oranje: Jimmy Floyd Hasselbaink.
Over de auteurJoram Bolle is algemeen verslaggever van de Volkskrant.
Sterspeler Jude Bellingham: ‘Ik had veel vertrouwen in de strafschoppen, want ik had alles goed doorgesproken met Hasselbaink.’
Vleugelspeler Phil Foden: ‘Toen ik voor het eerst bij het Engelse team kwam, oefenden we misschien te veel penalty’s. Er was ook niet echt een coach voor. Nu hebben we Jimmy.’
Hij laat de spelers er maar een paar per training nemen: niet te veel nadenken.
Hasselbaink behoort tot een klein clubje Oranjespelers dat nooit een minuut in de eredivisie heeft gevoetbald. Te licht bevonden, te eigenwijs, niet passend in het Nederlandse systeem van 4-3-3, waarbij een spits meer moet zijn dan een doelpuntenmachine. Dat was in Engeland wel anders, aldus Hasselbaink in zijn biografie: ‘Ik kon verschrikkelijk spelen, maar als ik scoorde maakte dat niet uit.’
Pas op zijn 23ste werd Hasselbaink fulltime prof. Daarvoor had hij wel in de eerste divisie gespeeld voor Telstar en AZ. Een deal met FC Zwolle ketste af op 600 gulden onkostenvergoeding per maand, waardoor het amateurcircuit overbleef.
Zijn manager bezorgde hem een transfer van Neerlandia/SLTO in Amsterdam naar het kleine Portugese Campomaiorense. In de Primera Divisão leek Hasselbaink wel een andere speler dan voorheen. Daar ontstond de afmaker. Daar ontstond ‘Jimmy’.
Eigenlijk heet Hasselbaink helemaal geen Jimmy, maar Jerrel. De voorzitter van Campomaiorense wilde geheimhouden dat Hasselbaink was gecontracteerd en zei: ‘Vanaf nu noemen we je ‘Jimmy’ en niets anders’. Die naam bleef hangen.
Hoewel Campomaiorense degradeerde, had ‘Jimmy’ een uitstekend seizoen met twaalf doelpunten. Vanaf dat moment zette hij elk jaar stappen, vertrok steeds naar een grotere club – eerst Boavista, daarna Leeds, Atlético Madrid, en Chelsea – en bleef zich aanpassen aan elk niveau. Hasselbaink toonde zich een klassieke spits: snel, secuur en dodelijk in het strafschopgebied. Hij onderscheidde zich met zijn harde schoten, met rechts en met links.
Telstar (Ned): 4 wedstrijden, 0 goals
AZ (Ned): 46 wedstrijden, 5 goals
Campomaiorense (Por): 34 wedstrijden, 12 goals
Boavista(Por): 38 wedstrijden, 24 goals
Leeds United (Eng): 87 wedstrijden, 42 goals
Atletico Madrid (Spa): 43 wedstrijden, 33 goals
Chelsea (Eng): 177 wedstrijden, 87 goals
Middlesbrough (Eng): 89 wedstrijden, 33 goals)
Charlton Athletic (Eng): 29 wedstrijden, 4 goals
Cardiff City (Eng): 44 wedstrijden, 9 goals
Bron: Wikipedia
Na zijn eerste seizoen bij Leeds (16 goals in 33 wedstrijden) kwam hij in beeld bij Oranje. Dat was vlak voor het WK van 1998 in Frankrijk. Met topspitsen als Patrick Kluivert, Dennis Bergkamp en Pierre van Hooijdonk, leek hij niet op veel speeltijd te hoeven rekenen. Toch stond hij tijdens de openingswedstrijd tegen België (0-0) in de basis; Bergkamp was niet helemaal fit. Op een invalbeurt tegen Mexico na, kwam hij daarna niet meer in actie op een eindtoernooi.
Het tekent zijn moeizame band met Oranje; eerste spits bij zijn club, twee keer topscorer van de Premier League, maar bij het Nederlands elftal op het tweede plan. Altijd was er wel een spits die beter gevonden werd: Kluivert, Bergkamp, Van Nistelrooij, Van Hooijdonk, Makaay. Voor het EK 2000 in eigen land was hij een van de drie laatste afvallers, het WK in 2002 miste Oranje helemaal.
Het was in die mislukte kwalificatieperiode onder Louis van Gaal dat Hasselbaink het meeste vertrouwen kreeg. In de cruciale wedstrijd in en tegen Portugal (2-2) stond hij in de basis. Voorafgaand vroeg Van Gaal wie een eventuele penalty zou nemen. Niemand zei iets en Van Gaal schreef ‘Hasselbaink’ op een whiteboard. ‘Of wil je die niet nemen?’ ‘Jawel, waarom niet?’
In de 18de minuut ging de bal op de stip. ‘Als ik deze mis, is mijn carrière in Oranje voorbij’, dacht Hasselbaink. Terwijl hij ook wist: ‘Hoe minder tijd ik heb om na te denken, hoe beter het voor mij is’, schrijft hij in zijn biografie. ‘Als je de bal gelijk neerlegt, moet je nog even wachten, zeker als de keeper nog niet klaar is.’
Keepers hebben een favoriete kant om naar te duiken. Hij weet waar: ‘Dat is opgeslagen op de harde schijf in mijn hoofd.’ Toch schoot hij met regelmaat in die favoriete hoek, zo ook tegen Portugal. De keeper kon zijn schot niet keren en het belandde via de linkerpaal in het doel. Zijn geheim: ‘Het belangrijkst is dat ik de bal altijd met veel kracht raak.’
Na zijn carrière als voetballer begon Hasselbaink als trainer, vooral bij Engelse clubs op lagere profniveaus. Grote buitenlandse en Nederlandse clubs zien hem vooralsnog niet staan, maar als Hasselbaink een ding heeft bewezen, is het dat hij geleidelijk naar de top kan groeien.
Op het EK vestigt hij in elk geval zijn reputatie als assistent. Als Engeland in de kwartfinales penalty’s moet nemen tegen Zwitserland, kijkt hij toe naar wat hij met de spelers heeft besproken. Ze leggen de bal laat neer, de Zwitserse keeper Yann Sommer moet wachten tot zíj er klaar voor zijn. Een voor een gaan de strafschoppen erin, de meesten helemaal in de hoek. Met veel kracht.
Hasselbaink speelde 23 wedstrijden voor Oranje waarin hij negen keer scoorde. Elke 130 minuten was hij trefzeker: even effectief als Johan Cruijff en Ruud van Nistelrooij. (Bron: Opta)
In de Premier League behoort Hasselbaink tot de beste penaltynemers in de laatste dertig jaar. Van de 16 penalty’s schoot hij er 14 raak, evenveel als Cristiano Ronaldo en Eric Cantona. (Bron: Opta)
In zijn biografie noemt Hasselbaink Gareth Southgate een van de beste verdedigers waar hij ooit tegen speelde. Ze speelden samen bij Middlesbrough. Een toevallige ontmoeting jaren later leidde tot zijn assistentschap bij het Engelse team.
Antwerp (Bel): 2013-2014
Burton Albion (Eng): 2014-2015, kampioen League Two, het vierde profniveau
Queens Park Rangers (Eng): 2015-2016
Northampton Town: 2017-2018
Burton Albion (Eng): 2021-2022
Assistent Engeland: 2023-heden
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant