Astronomen hebben een zwart gat ontdekt dat duizenden malen zwaarder is dan de zon. Het is een kosmische primeur: nooit eerder zagen astronomen zulk duidelijk bewijs voor het bestaan van dit soort zwarte gaten.
Lang is er naar gezocht, maar nu hebben sterrenkundigen beet, zo schrijven zij woensdag in vakblad Nature. Ze ontdekten een zwart gat met minstens 8.200 maal de massa van de zon: duizelingwekkend veel zwaarder dan de exemplaren die ontstaan wanneer een ster sterft, maar veel mínder zwaar dan de kosmische monsters die huizen in het centrum van sterrenstelsels, zoals de Melkweg.
‘Bij de lange zoektocht naar dit soort zwarte gaten geldt vooral het Mount Everest-argument’, zegt sterrenkundige Ralph Wijers van de Universiteit van Amsterdam (UvA) over de ontdekking van zijn collega-astronomen. ‘Als iemand vraagt: waarom zou je die berg beklimmen, antwoorden klimmers vaak: because it’s there, omdat-ie bestaat. Net zoiets gaat op voor dit soort zwarte gaten. Ons vakgebied is er een van pure nieuwsgierigheid.’
Maar, voegt Wijers meteen toe: van deze ontdekking leren astronomen wel veel over hoe superzware zwarte gaten ontstaan.
Over de auteur
George van Hal is wetenschapsredacteur van de Volkskrant. Hij schrijft over sterrenkunde, natuurkunde en ruimtevaart.
De meer bescheiden zwarte gaten ontstaan wanneer een zware ster sterft en onder zijn eigen gewicht instort. Op die manier kom je tot zwarte gaten met maximaal zo’n honderd maal de massa van de zon.
‘Maar we weten nog heel veel niet van hoe de zwaarste exemplaren in het midden van sterrenstelsels zich precies vormen’, zegt hij. ‘De enige manier om dat te weten te komen, is door veel zwarte gaten met veel verschillende massa’s in zo veel mogelijk verschillende omgevingen te ontdekken.’ Pas dan kunnen astronomen alle theorieën rond het ontstaan ervan langs de meetlat van het bewijs leggen.
De astronomen ontdekten het exemplaar kosmisch gezien om de hoek: in ons eigen thuissterrenstelsel de Melkweg, zelfs dichterbij dan het superzware zwarte gat in het midden van ons sterrenstelsel, in de bolvormige sterrenhoop Omega Centauri. Die sterrenhoop is vermoedelijk een overblijfsel van een sterrenstelsel dat door de Melkweg in het verleden is opgeslokt.
Dat hij ‘dichtbij’ staat, in astronomische termen, is overigens geen reden tot zorg. ‘Ik zeg tijdens publiekslezingen wel vaker: zelfs als de zon nu in een zwart gat verandert, merken we op aarde alleen dat het licht uit gaat. Verder blijven we keurig onze rondjes draaien’, zegt hij. Zwarte gaten slokken alleen dingen op die te dichtbij komen.
Volgens Wijers is het vinden van dit type zwarte gaten ‘nogal tricky’. ‘Er is wel eerder hard geroepen dat men een zwart gat in zo’n bolhoop had gevonden. De auteurs refereren in hun artikel ook aan die eerdere claims’, zegt hij.
Bij deze vondst noemt Wijers het bewijs echter ‘veel overtuigender’. De astronomen ontdekten in het centrum van de bolhoop sterren die extreem snel bewegen. Zo snel dat ze normaliter de sterrenhoop uit zouden moeten vliegen. ‘Ze zien het zwarte gat nog altijd niet direct, maar laten zien dat deze hoeveelheid zeer snelle sterren eigenlijk alleen kan voorkomen wanneer ze in een baan draaien rond een heel zwaar voorwerp’, zegt hij. ‘Ik kan in elk geval geen andere verklaring bedenken.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant