Met ‘nieuw optimisme’ probeert Heerlen, dat na de mijnsluiting in zwaar weer terechtkwam, zijn binnenstad weer te laten stralen. Daarbij helpt het Romeinse verleden, en die leegstaande kerk, kan dat geen zwembad worden? ‘De pastoor heeft al beloofd dat hij de eerste duik zal nemen.’
‘We willen de ziel en bezieling terugbrengen in het stadshart van Heerlen’, zegt SP-wethouder Jordy Clemens (38), die naast onderwijs en cultuur ook centrumontwikkeling in zijn portefeuille heeft. ‘We gaan voor kwaliteit, want we hebben hier al genoeg matigheid gehad, en voor identiteit: het moet bij Heerlen passen. En we zijn in voor experimenten: er mag iets misgaan.’
Heerlen kreeg een geweldige sociaal-economische dreun toen op de laatste dag van 1974 de laatste steenkool uit de Oranje-Nassaumijn naar boven werd gehaald. De mijnsluiting veroorzaakte werkloosheid en armoede in de ooit zo rijke Zuid-Limburgse stad en sloeg enorme gaten in het stadshart. Jarenlang werd de binnenstad gekenmerkt door leegstand en verloedering en extreme drugsproblematiek rond het station.
Over de auteur
Peter de Graaf is regioverslaggever van de Volkskrant in Zuid-Nederland.
Maar Clemens, een oud-geschiedenisleraar die al tien jaar wethouder is, proeft ‘een nieuw optimisme’. ‘Het is nog kwetsbaar, maar we komen ook van ver’, zegt hij tijdens een wandeling door het centrum. Met nauwelijks verholen trots laat hij ijkpunten zien van de Heerlense renaissance.
Vorige week gaf de gemeenteraad groen licht voor miljoeneninvesteringen in drie erfgoedprojecten. Het meeste geld (27 miljoen euro) gaat naar een grondige verbouwing van het Thermenmuseum, dat na de renovatie een nieuwe en minder versluierende naam krijgt: het Romeins Museum.
Want Heerlen is een van de oudste steden van Nederland en heette in de Romeinse tijd Coriovallum. Het museum herbergt zelfs (restanten van) het oudste bakstenen gebouw van Nederland, uit de 1ste eeuw. ‘Van buiten ziet het er niet uit als een museum, terwijl er binnen een ongelooflijk monument verscholen ligt’, zegt Clemens.
Heerlen wil zijn Romeinse verleden prominenter op de kaart zetten. Op de radio zijn al reclamespotjes te horen over het nieuwe Romeins Museum, die ook zijn bedoeld om donaties (‘word amicus/vriend’) binnen te halen. ‘Het wordt een museum met uitstraling, waarop we trots mogen zijn’, aldus de wethouder. ‘Waarvoor de schoolbussen die normaal voor studiereizen doorrijden naar Xanten (een Duitse stad met een rijke Romeinse geschiedenis, red.), massaal zullen stoppen in Heerlen.’
Ronduit spectaculair zijn de plannen voor een ander erfgoedproject: een zwembad in de honderd jaar oude Sint-Franciscus van Assisikerk. Het bisdom Roermond onttrekt het geloofshuis bij gebrek aan kerkgangers aan de eredienst. Tegelijkertijd zocht de gemeente een plek voor de bouw van een zwembad in het centrum.
Eén plus één is twee, aldus Clemens: ‘Waarom maken we van de kerk geen zwembad? Het centrum heeft al dertig jaar geen zwembad meer. Hier kun je, in een bijzondere en serene sfeer, baantjes trekken in een 25-meterbad. Daarmee behouden we een rijksmonument en krijgen mensen die in het centrum wonen weer een zwembad op loopafstand.’ Het kerkbestuur is volgens de wethouder enthousiast: ‘De pastoor heeft al beloofd dat hij de eerste duik zal nemen.’
Ook het Royal Theater schuin tegenover het station, een rijksmonument uit 1938, komt in volle glorie terug. ‘Wie heeft er geen herinnering aan Cinema Royal, het Tuschinski van het Zuiden?’, zegt Clemens. ‘We maken er weer een volwaardig filmhuis van, met drie zalen. Ook de verdwenen zalen Maxim en Rivoli worden in oude glorie hersteld.’
Directeur Geert Pizlo van filmhuis De Spiegel, dat nu zetelt in de Royal, kan zijn geluk niet op. ‘De goedkeuring van de gemeenteraad vind ik echt een megamijlpaal’, zegt hij in de historische bioscoopzaal die ooit 1.180 zitplaatsen telde.
Het gemeentebestuur wil ook meer reuring van jongeren in de binnenstad. Daarom koopt het sinds een jaar strategisch vastgoed op voor onderwijsinstellingen. De Promenade, een lelijke winkelboulevard uit de jaren zeventig, moet de nieuwe thuisbasis worden van Zuyd Hogeschool, een hbo met duizenden studenten.
De Akense technische universiteit RWTH heeft onlangs al een filiaal geopend in hartje Heerlen. Ook zijn er plannen voor een middelbare school en andere onderwijsinstellingen. ‘De komst van onderwijs naar het centrum is een gamechanger’, aldus Clemens. ‘Niets doet een stad zo goed als jonge mensen die haar straten, pleinen, horeca, winkels en bedrijven bevolken.’
De wethouder sluit de wandeling af op de imposante hellingbaan die van en naar het station leidt. Dat is wel het grootste experiment van het afgelopen decennium geweest in Heerlen: het Maankwartier, het nieuwe stationsgebied dat ontworpen is door de Heerlense kunstenaar Michel Huisman. Het oogt als een mediterraan vestingstadje op een heuvel.
Deze woon-werkwijk is een architectonisch hoogstandje op een plek die een kwart eeuw geleden vol lag met drugsverslaafden en injectienaalden. Maar er klinkt ook kritiek op het ambitieuze bouwproject, dat vooral aan de andere kant van het centrum nog steeds kampt met leegstand.
Het Maankwartier is daarmee een waterscheiding tussen een binnenstad die steeds meer allure krijgt en Heerlen-Noord, een stadsdeel met armoede, werkloosheid en andere sociaal-economische indicatoren die laag scoren. In het Nationaal Programma Heerlen-Noord probeert de overheid nu verbetering aan te brengen in de leefomstandigheden van de inwoners.
Beide kanten van het spoor moeten worden aangepakt, vindt wethouder Clemens. ‘Cultuurbeleid is ook sociaal beleid. Uiteindelijk komen ook kinderen uit Noord naar de Royal, het nieuwe Mijnmuseum of Romeins Museum.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant