Is Brussel buiten zijn boekje gegaan met het blokkeren van Russische media? Het Europees Hof van Justitie behandelt woensdag een rechtszaak tegen de Raad van de EU. Pers- en informatievrijheidsorganisaties hebben de raad aangeklaagd vanwege de Europese censuur.
Het klinkt als een goede zaak: het van overheidswege blokkeren van Russische tv-zenders en websites om verdere verspreiding van propaganda en desinformatie te voorkomen. Toch is de censuur volgens betrokkenen een gevaarlijk pad. Ook zou die zelfs tornen aan de beginselen van de democratische rechtsstaat.
Oorspronkelijk bestond de lijst uit vijf Russische titels die in de Europese Unie ontoegankelijk gemaakt moesten worden. "Maar in de afgelopen twee jaar is de lijst van geblokkeerde media gegroeid naar twintig titels", zegt Anco Scholte ter Horst van Freedom Internet tegen NU.nl. Hij is een van de initiatiefnemers van de rechtszaak tegen de Raad van de Europese Unie.
De blokkade van Russische media werd aangekondigd als een noodmaatregel, zegt Thomas Bruning, algemeen secretaris van de Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ). "Een noodmaatregel neem je om snel te kunnen ingrijpen, zoals een burgemeester kan doen met een noodbevel bij ongeregeldheden."
Maar een noodmaatregel geldt normaal voor korte duur, onderstreept Bruning. De maatregelen van de Europese Commissie tegen Russische media duren nu al ruim twee jaar, zonder toetsing door een rechter. Daarom ondersteunt de NVJ de rechtszaak.
Het Hof van Justitie van de Europese Unie in Luxemburg gaat zich buigen over de vraag of Brussel media en websites mag blokkeren. Dat doet het hof op verzoek van de Freedom of Information Coalition (FOIC). Maar naast vrijheid van informatie en pers staat er nog meer op het spel.
Een uitspraak in het voordeel van de EU kan onbedoeld vergaande gevolgen hebben. Daarvoor waarschuwt onafhankelijk expert Hendrik Rood, secretaris van de werkgroep internettransparantie van de Internet Society (ISOC).
De rechtszaak wordt volgens Rood door verschillende lobby- en belangenclubs met veel interesse gevolgd. "De uitspraak kan bijvoorbeeld organisaties met live-uitzendingen van sportwedstrijden en auteursrechtenclubs in de kaart spelen."
"Partijen zoals de UEFA, FIFA en Viaplay pleiten er al lange tijd voor dat internetproviders illegale livestreams van wedstrijden op verzoek onmiddellijk moeten blokkeren", legt Rood uit. "Als het Hof van Justitie meegaat met de Europese Commissie, krijgt iedere website een soort uitknop waarop de overheid zonder toetsing of toezicht kan drukken."
Europese tv- en internetaanbieders moeten op last van de Europese Commissie de uitzendingen en websites van verschillende Russische media blokkeren. Het gaat bijvoorbeeld om Russia Today, Sputnik en Russia 24. Die maatregel is kort na de inval van Rusland in Oekraïne in 2022 genomen. Volgens de Commissie zijn dat staatsmedia die worden gebruikt om Russische propaganda en desinformatie te verspreiden.
"Rusland voert een vreselijke oorlog in Oekraïne, voert online een desinformatiecampagne en drukt ieder kritisch geluid keihard de kop in", zeggen advocaten Jens van den Brink en Joran Spauwen. "Daar moet de EU tegen strijden, en dat juichen de internetbedrijven en ngo's die wij vertegenwoordigen absoluut toe."
Maar deze sancties keren zich volgens de advocaten tegen de mensen die ze behoren te beschermen door een ongekende vorm van censuur op te leggen. "Je bestrijdt Rusland niet door zelf Rusland te worden."
"Deze zaak gaat niet over het verdedigen van de inhoud van de Russische zenders", onderstreept Bruning van de NVJ. "Deze zaak gaat over het waarborgen van fundamentele mensenrechten. Maar ook over het voorkomen van een glijdende schaal van censuur die kan uitmonden in een onvrij persklimaat."
De NVJ is bang dat de maatregelen tegen Russische media de overheid een vrijbrief geeft om informatie ontoegankelijk te maken. Bruning: "Daarmee tornen we aan de beginselen van de democratische rechtsstaat."
Op woensdag 10 juli vindt in het Hof van Justitie van de Europese Unie in Luxemburg een hoorzitting plaats. Het hof doet op een later moment uitspraak in de zaak.
Source: Nu.nl economisch