Mijn mensbeeld heeft zich het afgelopen jaar weinig positief geëvolueerd. Dat is een nette manier om te zeggen dat ik alles en iedereen even helemaal ruk vind. Doorgaans beschik ik over gezonde hoeveelheden optimisme en verwondering, maar die zijn bedolven geraakt onder de voortstuwende lawine van nieuwsberichten over de manieren waarop we elkaar bestrijden. Hoe waarderen we een mensenbestaan in een wereld waarin kinderziekenhuizen en vluchtelingenkampen worden gebombardeerd, vreemdelingenhaat een bestendigde succesformule is voor machtsverkrijging en toepassing van het recht een facultatieve kwestie is geworden?
Gelukkig viel er vorige week zomaar een boek op m’n deurmat; lezen is altijd goed voor het gemoed. Het bleek te gaan om het laatste boek van Roek Lips, Dit kan ook een goede tijd zijn. Geheel in de traditie van Lips zet dit boek aan tot nadenken over het leven en hoe wij daar, nietig als we zijn, een goede invulling aan zouden kunnen geven.
Lips laat in zijn boek onder andere psychiater Damiaan Denys aan het woord: ‘Angst is tot op het bot onredelijk en vindt zijn oorsprong in onze eigen voorstelling van de wereld; het heeft nooit iets met de werkelijkheid te maken. In wezen is de wereld om mij heen niet angstwekkend, geen dier is angstwekkend, geen mens is angstwekkend. Het is wat ik zelf van mensen of dieren maak, of wat ik in mijn verbeelding van een vreemde cultuur maak, dat de oorsprong is van mijn angst. Daarom is angst ook fascinerend: in je eigen angst lees je je persoonlijke projectie op de wereld.’
Over de auteur
Ibtihal Jadib is rechter-plaatsvervanger, schrijver en columnist voor de Volkskrant. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Er gaan op dit moment een hoop dingen mis in de wereld. Dat kan angstig en deprimerend zijn, maar als we ons vooral op die emoties richten verliezen we uit het oog wat er werkelijk speelt: we hebben te lang geleefd naar de wil om alles naar onze hand te zetten. Eerder zei Denys in het tv-programma Buitenhof dat wij ons een beetje hebben vergist: bij het losmaken van religies, ideologieën en verzuilde systemen hebben we ons vooral gericht op vrijheid. Maar vrijheid komt niet alleen, zij gaat gepaard met verantwoordelijkheid.
Economische vrijheid zou gepaard moeten gaan met verantwoordelijkheid voor een eerlijke verdeling van welvaart. De vrijheid om naar believen een blik arbeidsmigranten open te trekken zou gepaard moeten gaan met een evenwichtig migratiebeleid. De vrijheid gebruik te maken van de natuur zou gepaard moeten gaan met verantwoordelijkheid voor het behoud daarvan. En als je op het wereldtoneel een grote jongen wil zijn en daarvan de strategische vruchten plukt, moet je er ook staan als de ellende losbarst.
Ik geloof niet dat de dingen die nu misgaan voortkomen uit een kwaadaardige inborst. Vooruit, er zal een overzichtelijke laag schurken af te romen zijn, maar verder denk ik dat de mens vooral onmachtig is. We lijken nog niet goed om te kunnen gaan met onze vergissingen.
Wanneer antwoorden, en daarmee bedoel ik échte oplossingen, moeilijk te vinden zijn, heeft het geen zin in het wilde weg te blijven praten. Dan doe je enkel alsof je je druk bezighoudt met het probleem, terwijl je je in feite slechts druk bezighoudt met jezelf.
Lips beschrijft in zijn boek ook een gesprek met een monnik die hem vertelde hoe stilte een vorm van luisteren is. Volgens die monnik moet de mens luisterend in het leven staan om erachter te kunnen komen wat zijn mogelijkheden zijn en wat zijn taak in dat leven eigenlijk is. Dat lijkt me een mooie wijsheid om de zomer mee in te gaan.