Het was een natte dweil in het gezicht van de studenten, want het stond in geen enkel verkiezingsprogramma. Maar al formerend en ruziënd vonden de coalitiepartijen toch een puntje waarmee makkelijk bijna 300 miljoen euro per jaar binnengeharkt kan worden. De langstudeerboete komt terug, meldde het hoofdlijnenakkoord triomfantelijk. En zo zal geschieden: met ingang van 2025-2026 betalen studenten die één jaar uitlopen op hun bachelor- of masterstudie een boete van 3.000 euro, boven op het collegegeld van 2.500 euro.
Het is een domme maatregel, die weinig zal opleveren, behalve menselijke schade.
Eerder, in 2012, voerde kabinet-Rutte I de langstudeerboete in, om er later dat jaar, na felle, massale protesten, schielijk op terug te komen; de studenten kregen hun geld terug. In 2015 volgde iets ergers: afschaffing van de basisbeurs, door Rutte II (VVD-PvdA). Ook GroenLinks steunde het ‘sociale’ leenstelsel. In 2023 kwam Rutte IV ook van die dwaling terug.
Uit onderzoek was gebleken dat de hoge leningen die studenten aangingen de sociale ongelijkheid vergrootten en de toegankelijkheid van het hoger onderwijs belemmerden; de mentale druk en angst voor de toekomst namen toe – dezelfde argumenten die klonken tegen de langstudeerboete. Die gelden nog steeds, maar kennelijk is de populistische achterban daarvoor minder gevoelig; zwaarder weegt de vrees dat ‘de elite’ – wie dat dan ook zijn – bevoordeeld zou worden.
Over de auteur
Aleid Truijens is schrijver en recensent en columnist voor de Volkskrant. Ze schreef romans en biografieën over F.B. Hotz en Hella Haase. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit.
Het hoger onderwijs is niet voor de elite. Het zou bereikbaar moeten zijn voor iedereen die er de capaciteiten en ambitie voor heeft, ongeacht het ouderlijk milieu. De hele maatschappij profiteert van hun kennis en vaardigheden.
De protesten komen gelukkig ditmaal niet alleen van studenten maar ook van bestuurders. Het gevaar is wel groot dat de lat in het hoger onderwijs nu verder omlaaggaat, omdat instellingen hun studenten voor een boete willen behoeden.
De langstudeerboete raakt niet iedereen even zwaar. Het frame dat het om luie, verwende zuipende studenten gaat, klopt niet. Dat jongeren langer over hun studie doen, heeft meestal een reden: psychische problemen, mantelzorg, bestuurswerk, of moeten werken voor het levensonderhoud (een studentenkamer kost tussen de 700 en 950 euro per maand). Meisjes studeren sneller af dan jongens. Veel rijke ouders zullen die boete wel voor hun lievelingen betalen, andere ouders kunnen dat niet.
Studenten met ouders die niet gestudeerd hebben, ouders met een laag inkomen of een migratieachtergrond, ondervinden meer hobbels tijdens hun studie en doen er langer over; vaak hebben ze bijbanen. Uit een kleinschalig onderzoek van EenVandaag bleek dat van de studenten die zelf hun studie betalen een kwart overweegt om te stoppen als de langstudeerboete doorgaat.
Ik heb het me hier vaker afgevraagd: waarom zou je een studie in vier jaar erdoorheen moeten jassen, in schoolse jaarlagen? Waarom niet, naast het reguliere programma, ruimere mogelijkheden aanbieden om te studeren in deeltijd, of in zelfgekozen etappes, waarbij de student per studiepunt betaalt? Zolang je geen concessies doet aan het niveau, het aantal herkansingen beperkt en een redelijke afstudeertermijn instelt, hoeft dat niks meer te kosten. Het zou een hoop stress, uitval en boete-bureaucratie schelen. Helaas is een succesvol experiment met flexstuderen vorig jaar door minister Dijkgraaf stopgezet.
Op X circuleren nu cv’s met venijnig commentaar: Mona Keijzer heeft tien jaar over haar studie gedaan en Pieter Omtzigt zeven jaar over zijn promotie. Altijd leuk, zo’n jij-bak. Maar: langstudeerders die actief waren naast hun studie, zijn vaak succesvol. Van (vrijwilligers)werk, extra stages en bijvakken en van rondkijken in de maatschappij steek je veel op. Die inzet en nieuwsgierigheid moet je stimuleren, niet bestraffen. Weg met die boete.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant