Franse verkiezingen
Dit is het dagelijkse commentaar van NRC. Het bevatmeningen, interpretaties en keuzes. Ze worden geschreven door een groepredacteuren, geselecteerd door de hoofdredacteur. In de commentaren laat NRC zien waar het voor staat. Commentaren bieden de lezer eenhandvat, een invalshoek, het is ‘eerste hulp’ bij het nieuws van de dag.
Als de Franse president Emmanuel Macron erop had gegokt dat hij met tussentijdse parlementsverkiezingen zijn eigen positie zou kunnen verstevigen, dan heeft hij flink verloren. Hij wilde „noodzakelijke opheldering”, zei hij begin juni toen zijn liberale centrum-formatie Renaissance in het Europees Parlement ver achter de radicaal-rechtse Rassemblement National van Marine Le Pen was geëindigd. De uitslag van de tweede stemronde van afgelopen zondag, waarbij het linkse blok verrassend als grootste uit de bus kwam, geeft die duidelijkheid bepaald niet.
Meer dan ooit eerder in de op meerderheden gebouwde Vijfde Franse republiek is het electoraat verdeeld. De Assemblée Nationale is opgesplitst in drie grote politieke blokken: verenigd links (182 zetels), het centrum van Macron (168 zetels) en radicaal-rechts (143 zetels). Alle drie die blokken zijn ver verwijderd van een absolute meerderheid.
Dat maakt het vinden van een stabiele regeringscoalitie een helse opgave. In het beste geval versterkt deze uitslag vooral de positie van het notoir zwakke parlement zelf. Het is daarom verstandig dat Macron bij het aanwijzen van een nieuwe premier de politieke machinaties in de nieuwe Assemblée afwacht. De tijd dat hij als ‘Jupiter’ alle touwtjes in handen had is voorbij.
Terecht overheerst bovenal een gevoel van opluchting. De president mag dan niet gewonnen hebben, Frankrijk heeft dat uiteindelijk wel. Dat de RN geen absolute meerderheid behaalde en, in aantal kiesdistricten, pas op de derde plek eindigde, logenstraft alle sombere prognoses over de onvermijdelijkheid van ‘cohabitation’ met een radicaal-rechtse regering. Dat de zo op Europa georiënteerde Macron niet hoeft samen te werken met een partij die de Europese samenwerking vooral wil ondermijnen, is winst voor de Europese Unie als geheel. Of hij internationaal nog slagkracht heeft, zal de komende tijd moeten blijken.
De partij van Le Pen voerde een solide campagne en volgt al jaren met succes een strategie van normalisering. Een tekortkoming die meer populistische partijen kennen brak haar niettemin op: het gebrek aan geschikte kandidaten. Filmpjes van stuntelende of ronduit racistische aspirant-parlementariërs werden op sociale media de laatste dagen honderdduizenden keren bekeken. Ze bevestigden het negatieve beeld dat een meerderheid van de Fransen nog altijd bij de RN heeft. Mede daardoor bleek het zogenoemde ‘republikeinse front’, waarbij gematigder partijen samenwerken om verkiezing van radicaal-rechts te voorkomen, nog te functioneren. Dat is met het oog op goed bestuur en voortzetting van internationale afspraken geruststellend.
Toch knaagt, ondanks de historisch hoge opkomst, ook enig democratisch ongemak. Veel kiezers stemden niet uit enthousiasme voor een partij of kandidaat; ze kozen voor het minste kwaad, om erger te voorkomen. Dat zit ingebakken in het Franse districtenstelsel met twee rondes, maar niet eerder was het aantal kandidaten dat zich om tactische redenen terugtrok zo groot. Veruit de meeste Fransen, meer dan 10 miljoen, stemden ook in de tweede ronde RN. Bij een systeem van evenredige vertegenwoordiging zou de partij in het parlement de grootste zijn geweest. Die grootste groep kiezers zal zich in een linkse regeringscoalitie of de door vertrekkend premier Attal gewenste brede coalitie zonder RN of uiterst links niet makkelijk herkennen. Dat versterkt het ongenoegen en speelt de flanken bij volgende verkiezingen opnieuw in de kaart.
Het nieuw verkozen parlement zou die kwetsbaarheden van het Franse systeem tegen het licht moeten houden. En zich er rekenschap van moeten geven dat met deze uitslag de diepe tegenstellingen in de Franse samenleving niet zomaar verdwenen zijn.
Source: NRC