De stapel rapporten waarin Israël wordt beschuldigd van oorlogsmisdaden groeit. Israël blijft erbij dat zijn strijdkrachten ‘het meest morele leger’ ter wereld vormen. Toch lijkt het erop dat de militaire richtlijnen soepeler zijn dan ooit – als ze al worden nageleefd.
Tientallen Palestijnse gezinnen zitten voor de zoveelste keer klem in een gebied dat zwaar wordt gebombardeerd, terwijl er ook grondtroepen actief zijn. Israël valt het UNRWA-hoofdkwartier in Gaza-Stad al dagenlang aan omdat Hamas het pand zou gebruiken om wapens en gevangenen te verbergen. De handvol burgers die weg wist te komen, vertelt tegen Al Jazeera dat de straten vol met dode lichamen liggen.
Het is het zoveelste incident in Gaza waarbij talloze onschuldige slachtoffers vallen. Nevenschade noemen ze dat, of collateral damage, in het Engels – burgers die nu eenmaal sneuvelen omdat er wordt gevochten in de omgeving waar zij wonen of schuilen.
Soms gaat het om zestien mensen, zoals afgelopen weekeinde bij een luchtaanval op een school van de Verenigde Naties, soms om veel grotere aantallen. Vorige maand bijvoorbeeld, bij de bevrijding van vier Israëlische gijzelaars, zijn er zeker 247 Palestijnen omgekomen, onder wie veel kinderen. Op filmpjes is te zien hoe tanks door de verwoeste straten reden en daarbij burgers verwondden die in het stof lagen te kronkelen van de pijn, sommigen zelfs zonder ledematen.
Over de auteur
Sacha Kester is buitenlandredacteur van de Volkskrant en schrijft over België, Israël en de Palestijnse gebieden, en het Midden-Oosten.
De Israëlische minister van Defensie, Yoav Gallant, prees de missie als ‘een van de meest heroïsche en uitzonderlijke operaties’ die hij ooit had gezien. Op vragen over de Palestijnse slachtoffers werd, zoals altijd, naar de vijand verwezen: Hamas opereert nu eenmaal vaak vanuit dichtbevolkte gebieden.
Sinds Hamas op 7 oktober Israël op gruwelijke wijze aanviel, en de oorlog in Gaza uitbrak, zijn er volgens het ministerie van Volksgezondheid van Hamas meer dan 38 duizend Palestijnen gedood. Ondertussen groeit de stapel rapporten en aanklachten waarin Israël wordt beschuldigd van oorlogsmisdaden.
Zo stelde een onderzoekscommissie van de Verenigde Naties vorige maand dat zowel Hamas als Israël oorlogsmisdaden heeft gepleegd, en dat Israël ook schuldig is aan misdaden tegen de menselijkheid. Israël is bij het hoogste VN-hof aangeklaagd voor genocide en de hoofdaanklager van het Internationaal Strafhof heeft om arrestatiebevelen tegen de Israëlische premier Benjamin Netanyahu en zijn minister van Defensie Gallant gevraagd.
Het roept voor de zoveelste keer vragen op over de richtlijnen die het ‘meest morele leger ter wereld’ hanteert, zoals Israël zijn strijdkrachten altijd noemt. Maar ook over hoe die richtlijnen worden afgedwongen, en wat de bereidheid is om onderzoek te doen naar eventuele schendingen.
Simpel gezegd definiëren die richtlijnen onder welke omstandigheden en op welke manier geweld mag worden gebruikt tijdens een militaire operatie, en welk risico er genomen mag worden ten opzichte van eventuele burgers. Oftewel: hoeveel onschuldige levens een bepaalde operatie maximaal waard is. Een van de zaken die onderzoek lastig maakt, is dat deze richtlijnen geheim zijn, maar volgens zowel Israëlische als internationale mensenrechtenorganisaties worden de regels tijdens deze oorlog constant met voeten getreden door soldaten en hun commandanten.
Schattingen over het aantal vrouwen en kinderen dat in dit conflict om het leven is gekomen, zijn een indicatie. Tijdens eerdere conflicten in Gaza vormden zij grofweg eenderde van de slachtoffers, terwijl dat nu tussen de 60 en de 70 procent lijkt te zijn, schreef Yagil Levy, een Israëlische socioloog die is gespecialiseerd in militaire kwesties, in december in Politico.
Dit wordt bevestigd door Sarit Michaeli van de Israëlische mensenrechtenorganisatie B’Tselem, die het geweld dat tegen Palestijnen wordt gebruikt al jarenlang monitort. ‘Vooropgesteld: er is niemand in Gaza die hiernaar onderzoek kan doen, dus harde cijfers zijn lastig te geven’, vertelt zij over de telefoon. ‘Maar als we naar het gedrag van het leger en zijn doelwitten kijken, is het duidelijk dat de tolerantie voor burgerslachtoffers veel hoger is dan bij eerdere conflicten.’
Wat die tolerantie inhoudt, blijkt uit een verhaal, van de Israëlische journalist Yuval Abraham in het tijdschrift +972. Meerdere bronnen bevestigden hierin dat het leger precies weet hoeveel burgerslachtoffers het tijdens een aanval riskeert. ‘Het zijn geen onverwachte ongelukken’, zegt een van deze bronnen in het stuk. ‘Als een meisje van 3 wordt gedood in haar slaapkamer, gebeurt dat omdat iemand in het Israëlische leger besloot dat zij mocht omkomen – dat haar leven een aanvaardbare prijs was om een bepaald doelwit te raken. Het leger weet precies hoeveel nevenschade er gaat vallen in elke woning die wordt geraakt.’
Een andere bron vertelt Abraham dat de criteria veel soepeler zijn dan bij eerdere oorlogen – dat er soms gekozen wordt voor een groter bombardement om een doelwit te raken, in plaats van de tijd nemen om uit te zoeken waar dat doelwit zich bevindt en een precisiebombardement in te zetten. ‘Dit is allemaal in strijd met het protocol dat in het verleden door het leger werd gebruikt’, aldus de bron tegen Abraham.
Abraham schrijft in een ander uitgebreid en goed gedocumenteerd artikel dat in de eerste zes weken van de oorlog ongeveer 15 duizend Palestijnen zijn omgekomen vanwege de inzet van het AI-programma Lavender, dat grofweg 37 duizend Gazanen heeft geïdentificeerd als verdachte militanten, en hun woning aanwees als doelwit voor luchtaanvallen. Er werd later niet door mensen gecontroleerd op welke ruwe data deze keuzes waren gebaseerd, ook al is bekend dat het systeem fouten maakt en soms mensen aanwijst die niets met Hamas te maken hebben. Het was bovendien ‘gemakkelijker’ om hen ’s nachts in hun huizen te raken, waar ook hun kinderen liggen te slapen, dan overdag, wanneer zij militair actief zijn.
Dan zijn er nog de beschuldigingen dat sommige eenheden en commandanten in het veld gewoon doen wat er in hen opkomt – iets waar anonieme officieren in de Israëlische media van getuigden toen in april zeven medewerkers van de Amerikaanse organisatie World Kitchen bij een aanval waren neergeschoten. ‘Het leger weet precies wat hier is misgegaan: in Gaza doet iedereen gewoon wat hij wil’, zei een medewerker van de inlichtingendienst tegen de Israëlische krant Haaretz. ‘Je kunt twintig extra controlekamers of andere maatregelen optuigen, maar zolang niemand beslist dat er een einde moet komen aan het gedrag van sommige eenheden in Gaza, zullen zich nog veel meer van dit soort incidenten voordoen.’
Maar wat wil je, verzucht Michaeli van B’Tselem, als zelfs de premier en de president hardop zeggen dat er geen onschuldige burgers in Gaza bestaan? ‘Na de aanval van Hamas was er behoefte aan wraak’, zegt ze over de telefoon. ‘Het leger voelde zich door deze aanval bovendien vernederd en wilde laten zien dat er nog steeds niet met Israël kon worden gespot. Er werd direct excessief geweld ingezet.’
Het risico op vervolging is bovendien minimaal, stelt Michaeli. ‘Soldaten zeggen altijd dat het zelfverdediging was en de autoriteiten geloven hun versie van de gebeurtenissen maar wat graag. Een zaak wordt zelden opgepakt, dus soldaten weten heel goed dat ze geen enkele prijs hoeven te betalen voor eventueel wangedrag.’
Ook vanuit de Israëlische bevolking klinkt geen afschuw: mensen worstelen nog met het trauma van de aanval van Hamas en maken zich zorgen over de gijzelaars in Gaza, maar Israëlische media spreken nauwelijks over Palestijnse burgerslachtoffers. Het narratief blijft dat het ‘morele’ leger het land verdedigt tegen de terroristen, en dat Hamas zijn burgers als menselijk schild gebruikt.
De enige keer dat het schietgrage gedrag van soldaten in Gaza wel tot woede leidde, was toen drie Israëlische gijzelaars in december werden neergeschoten. De mannen (24, 26 en 28 jaar oud) hadden hun T-shirts uitgetrokken om te laten zien dat er geen explosieven op hun lichaam gebonden waren en zwaaiden met een witte vlag, toch werden zij direct gedood.
Het is zeker niet alleen het Israëlische leger dat het leven van Palestijnse burgers achteloos lijkt te riskeren: Hamas gebruikt Palestijnse burgers als menselijk schild, geeft geen centimeter toe tijdens de onderhandelingen om een bestand en heeft wel tunnels voor zichzelf gegraven, maar geen schuilkelders voor de bevolking. De Amerikaanse krant The Wall Street Journal publiceerde vorige maand tientallen boodschappen die Yahya Sinwar, de leider van Hamas in Gaza, heeft verstuurd naar collega’s in het buitenland. Hierin noemt hij het grote aantal Palestijnse burgerslachtoffers ‘een noodzakelijk offer’.
‘Maar het feit dat je tegenstander alle internationale wetten en richtlijnen negeert, betekent niet dat je hetzelfde kunt doen’, zegt Michaeli stellig. ‘Ook in een oorlog heb je plichten en de excessen van het eigen leger moeten worden bestraft.’ Ze is even stil, en zucht. ‘Helaas wordt dat gesprek in het huidige klimaat niet gevoerd.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant