Het was voor menigeen een grote verrassing: na een afwezigheid van achttien jaar maakte grootmeester Jan Timman (72) afgelopen weekeinde zijn rentree op het Nederlands kampioenschap schaken. ‘Een opmerkelijk feit’, noemde hij het zelf. Het was van korte duur.
Toernooidirecteur Jan Jaap Janse van het Nederlands kampioenschap schaken valt het meteen op als de met afstand oudste deelnemer (72) zaterdag aan het begin van de middag zijn entree maakt in de Van der Lindenzaal van Stadion Galgenwaard. ‘Hij is naar de kapper geweest.’ Zijn doorgaans weelderige haardos heeft Jan Timman voor de gelegenheid ingeruild voor het model ‘oren vrij’. Nog een notitie, in de marge: de grootmeester, woonachtig in Arnhem, is op de fiets, hij hoeft niet ver, de schoonfamilie woont in Utrecht.
Het meest saillant is toch zijn aanwezigheid. Timmans laatste deelname aan een NK dateert van 2006. Janse: ‘Hij wordt elk jaar uitgenodigd. Hij behoort nog altijd tot de zestien beste spelers van Nederland. Zeventien keer hoorden we niets. Dit keer zagen we op de excelsheet waarmee deelnemers hun komst kunnen bevestigen, ineens dat hij zich had aangemeld. Prachtig om hem er weer bij te hebben. Hij behoorde tot de wereldtop.’ De organisatie afficheert zijn deelname prompt met Best of the West, #the return.
Over de auteur
Rob Gollin is sportverslaggever voor de Volkskrant en schrijft vooral over wielrennen.
Om meteen van een comeback te spreken is misschien wat voorbarig, maar de bijnaam stoelt op wapenfeiten uit het verleden. Timman slaagde er vanaf het derde kwart van de vorige eeuw als een van de weinigen in de grote namen uit de Sovjet-Unie partij te geven, Boris Spasski, Anatoli Karpov en Garri Kasparov. In 1982 stond hij tweede op de wereldranglijst. Tegen Karpov verloor hij in 1993 de strijd om de wereldtitel. Negen keer was hij Nederlands kampioen, voor het laatst in 1996.
Dat hij hier vlak voor de gongslag op een NK toch weer de stukken rangschikt voor zijn eerste partij tegen Erwin l’Ami (39), Nederlands kampioen in 2022, heeft een simpele reden: de vorm is er. ‘Ik heb het afgelopen seizoen met mijn schaakvereniging in Wageningen in de clubcompetitie sterk gespeeld. Dat heeft me wel gestimuleerd.’
Bovendien: veel gelegenheden om deel te nemen aan toernooien zijn er niet. Voor internationale topwedstrijden is zijn rating niet goed genoeg meer. Op open evenementen worden vaak twee confrontaties op één dag gespeeld. Dat is voor hem tegenwoordig net wat te veel van het goede. ‘Het is mooi dat ik hier überhaupt kan spelen.’
Zijn terugkeer leverde veel reacties op. ‘Mensen vinden het interessant, ze zijn enthousiast, ze willen zien wat er gaat gebeuren. Dat is heel aardig.’ Verbaasd is hij niet. ‘Het komt in de sport, ook in de schaaksport, niet vaak voor dat iemand van mijn leeftijd weer gaat meedoen. Het is op zich een opmerkelijk feit.’
Een eenduidige verklaring voor het goede spel van de afgelopen maanden ontbreekt. ‘Wat kan ik erover zeggen? Mijn inzicht is niet verloren gegaan. Op het niveau van de clubcompetitie zijn de partijen niet al te zwaar. Als ik er niet te veel achter elkaar hoef te spelen, is het geen probleem. Maar op deze leeftijd is het niet zo makkelijk langdurige concentratie op te brengen.’ Met enig ontzag kijkt hij alvast vooruit. ‘Als ik kampioen zou worden, moet ik acht dagen achtereen spelen.’ Dit NK verloopt volgens het knock-outsysteem. Wie na twee partijen verliest, moet naar huis.
Timman verlaat zaterdag geregeld zijn plek voor een blik op de andere borden of verpoost enige tijd in de buitenlucht op de trap buiten het stadion. De verwachtingen van de commentator van dienst in Utrecht, schaker Stefan Kuipers, zijn niet hooggespannen. ‘Ik vrees dat zijn aanwezigheid van korte duur zal zijn. Maar ik laat me graag verrassen.’
Tegenstander l’Ami is blij met zijn komst. ‘Het is goed voor het toernooi. Jan is een icoon. Nu hij meedoet, leeft het veel meer.’ Timman laat geen misverstand bestaan over zijn ambitie. ‘Als ik ergens aan begin, speel ik om te winnen. Dat is nooit anders geweest.’ Dat de twee beste spelers van Nederland, Anish Giri en Jorden van Foreest, ontbreken, betreurt hij. Maar l’Ami is zeker een ‘zware kluif.’
De partij loopt na de eerste schermutselingen op het bord toch anders dan de commentator had voorzien. Kuipers: ‘Wit heeft een sterk centrum. Het ziet er goed uit voor Timman. Hij heeft een lekker tempo. Zwart heeft echt een probleem.’
De hoofdrolspeler van het openingsweekeinde volgt ontwikkelingen in het schaken met belangstelling – hij schrijft er boeken over en levert bijdragen aan het tijdschrift New In Chess. De gevoelens zijn gemengd. De toegenomen populariteit van het schaken manifesteert zich vooral online. Het heeft niet zijn interesse. ‘De partijen worden gespeeld in een versneld tempo, het niveau is mede daardoor niet zo hoog.’ Hij ziet dat onder invloed van de computer een zekere eenvormigheid dreigt. ‘Je kunt systemen heel ver uitwerken, de computer reikt veel varianten aan. Die moet je zien te onthouden. Vroeger probeerde je de stellingen te begrijpen. Er wordt nu meer op safe gespeeld; ik merk het zelf ook. Voor de creativiteit is het minder goed.’
Pogingen enig gebrek aan opwinding met bijvoorbeeld schaak 960 te doorbreken, waarbij het lot de beginpositie van de stukken bepaalt, maken evenmin weinig enthousiasme bij hem los. ‘Ik vind het geen prettig gezicht, al die stukken zo door elkaar. Ik heb niet de indruk dat het in trek is. Ik blijf een groot voorstander van het klassieke schaken, zoals het al vanaf de Middeleeuwen wordt gespeeld.’
In die traditionele constellatie blijkt volgens hem nog rek te zitten. Jonge spelers uit India durven onontgonnen terrein te betreden. Timman noemt Dommaraju Gukesh (19), die in november tegen de Chinees Ding Liren om de wereldtitel zal spelen, Arjun Erigaisi (20) en Rameshbabu Praggnanandhaa (18). ‘Dat zijn ambitieuze spelers, die bereid zijn om risico’s te nemen. Ze spelen op het oog inferieure systemen om de gebaande paden te vermijden.’
Ineens is het zaterdagmiddag voorbij: na 28 zetten komen Timman en l’Ami remise overeen. ‘Erwin speelde een paar sterke verdedigende zetten. Ik was niet meer zeker over de voortzetting. Het is beter wat energie te sparen voor morgen.’
Een dag later valt het doek. Na wederom remise volgt zondagavond een tiebreak, twee snelle partijen. Beide keren geeft Timman op. Hij schudt de hand van l’Ami, grijpt zijn colbert en beent de speelzaal uit. Het waren twee mooie dagen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant