Het kersverse kabinet-Schoof gaat met het rechtse hoofdlijnenakkoord een andere koers varen in Den Haag. Daarom vroegen NU.nl-lezers zich af: welke invloed heeft dat op de ambtenaren op de ministeries? Gaan die nu weg?
Het korte antwoord is: die andere koers heeft niet veel invloed. Een nieuw kabinet betekent niet automatisch dat ambtenaren in- of uitstromen. Dat komt doordat Nederlandse ambtenaren niet afhankelijk zijn van een politieke voorkeur, zegt hoogleraar bestuurskunde Heinrich Winter van de Rijksuniversiteit Groningen tegen NU.nl.
"In de Verenigde Staten worden ambtenaren bijvoorbeeld vervangen wanneer een nieuwe president verkozen is", legt hij uit. "Dan worden er nieuwe medewerkers aangesteld naar de politieke kleur van de president. Maar in Nederland blijven ambtenaren in beginsel gewoon werken wanneer er nieuwe bewindslieden zijn gekozen, ongeacht hun politieke oriëntatie."
De ervaring leert hem dan ook dat het nauwelijks voorkomt dat ambtenaren ontslag nemen omdat ze het oneens zijn met het beleid van een minister. Toch is het in het verleden weleens voorgekomen, zegt Wim Voermans. Hij is hoogleraar staats- en bestuursrecht aan de Universiteit Leiden. "Duidelijke gegevens zijn daar niet over te vinden, omdat het om persoonsgevoelige informatie gaat."
FNV Overheid, de vakbond die opkomt voor rijksambtenaren, is het op dit punt eens met de hoogleraren. Wel zouden ambtenaren zich op dit moment zorgen maken over de veranderingen in het politieke landschap, zegt bestuurder Yntse Koenen.
"Ik heb meerdere telefoontjes gekregen van medewerkers van verschillende ministeries die er moeite mee hebben dat zij voor een andere minister moeten werken. Of van ambtenaren die het lastig vinden dat ze ander beleid moeten uitvoeren."
Dat heeft mede te maken met de aangekondigde bezuinigingen op het ambtenarenapparaat. In het hoofdlijnenakkoord staat dat de coalitie dat met 22 procent wil inkrimpen. Ook moet er in 2026 een nullijn komen voor rijksambtenaren, wat ervoor zorgt dat hun lonen niet verder kunnen stijgen. "Dat vinden we onacceptabel en daar is het laatste woord nog niet over gesproken", zegt Koenen.
Maar het FNV-bestuurslid verwacht nu geen uitstroom van ambtenaren op de ministeries. "We zien dat veel mensen afwachten wat er gaat gebeuren", zegt hij. Daarnaast is er volgens hem voldoende ruimte voor ambtenaren om naar de minister te stappen als zij het ergens niet mee eens zijn.
Zo is het vanuit hun ambtseed zelfs hun plicht op te komen voor de rechtsstaat, benadrukt Koenen. "Opstappen omdat je het ergens niet mee eens bent, gaat heel ver. Een goede werkgever staat open voor dialoog, maar dat moet van twee kanten komen."
Hoogleraar Winter beaamt dat ambtenaren hun mening kunnen ventileren bij de desbetreffende ministers. Zo is het ministerie van Binnenlandse Zaken een inhoudelijk programma gestart waar ambtenaren terechtkunnen als ze twijfelen over het uitvoeren van bepaald beleid. Winter: "Ik vertrouw er daardoor op dat ambtenaren hun vinger durven op te steken als ze het nodig achten."
Source: Nu.nl algemeen