Rusland heeft op het slagveld nog geen grote doorbraak kunnen forceren. Maar vanuit Russisch perspectief volstaat westerse zwakte om aan het langste eind te trekken.
Golf na golf na golf van Russische aanvallen, ofwel rennende infanterie, ofwel op motoren, of gepantserde voertuigen – dit is de dagelijkse realiteit voor veel Oekraïense frontsoldaten. ‘De Russen gebruiken deze eenheden in de meeste gevallen puur om te zien waar ons materieel staat opgesteld en om onze eenheden constant uit te putten’, zei overste Anton Bajev erover tegen de BBC. ‘Onze jongens staan in positie en vechten. En als er vier of vijf aanvalsgolven op je afkomen in één dag, die je eindeloos moet vernietigen, dan is dat heel zwaar – niet alleen fysiek, maar ook mentaal.’
Volgens westerse schattingen verloor Rusland de afgelopen twee maanden dagelijks circa 1.200 mensen aan het front, zeer grote verliezen die echter wel worden aangevuld.
Over de auteur
Arnout Brouwers schrijft voor de Volkskrant over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid.
Een grote Russische doorbraak, waarvoor dit voorjaar werd gevreesd, is er nog niet gekomen. De herstart van Amerikaanse wapenleveranties aan Oekraïne is merkbaar. Het Russische offensief ten noorden van Charkiv is gekeerd, ook omdat doelen vlak over de grens geraakt mochten worden. Binnenkort worden ook de eerste F-16-gevechtsvliegtuigen boven Oekraïne verwacht. En over een paar dagen begint in Washington een Navo-top waarop volgens de bondgenoten de westerse steun aan Oekraïne zal worden ‘verankerd’.
Maar de retorische kracht van zulke steunbetuigingen is allang uitgewerkt, niet alleen aan het front, ook in Moskou. De Russische president Vladimir Poetin zegt dat hij een wapenstilstand wil, mits wordt voldaan aan een paar eisen: erkenning van alle veroverde gebieden (die grotendeels in Oekraïense handen zijn), demilitarisering, neutraliteit, regimeverandering. Poetin schaart zich ook achter Donald Trumps ‘vredesplan’, al zegt hij erbij niet te weten wat dat inhoudt.
De Russische eisen komen neer op de onttakeling van Oekraïne en het verlies van Oekraïnes recht zijn eigen internationale koers te kiezen – een strijd die Oekraïners al meer dan twintig jaar voeren. Sinds 2022 hebben Russische wreedheden en pogingen tot culturele genocide de onwil voor Moskou te buigen verder versterkt. Dat begrijpen westerse politici tot nu toe ook – behalve de grote Poetinvriend premier Orbán die vrijdag naar Moskou vloog. Maar blijft dat zo, met de opkomst van nationalistische populisten in Frankrijk en elders en met de Amerikaanse verkiezingen in zicht?
President Poetin kan met plezier toekijken hoe zijn de facto bondgenoten sterker worden in onzekere democratieën. Volgens Tatjana Stanovaja van denktank Carnegie Russia volstaan voor hem kleine stapjes vooruit op het slagveld, gekoppeld aan de vernietiging van de energie-infrastructuur, en het vertrouwen dat de westerse steun aan Oekraïne zelfs op zijn best halfzacht is – en verder kan afnemen. ‘Deze strategie kan voortduren zonder beslissend succes.’ Ongeacht wie de Amerikaanse verkiezingen wint, verwacht Rusland niet (meer) dat de westerse steun aan Oekraïne van een omvang wordt die Rusland kan dwingen tot terugtrekking.
Ondertussen boekt Rusland aan het front wel degelijk vooruitgang, zoals rond en in Tsjasiv Jar – een stadje dat militair-operationeel en logistiek van betekenis is. De Oekraïeners erkennen dat ze zich hebben teruggetrokken uit een stadswijk die volledig kapotgeschoten is. Want het zijn niet alleen de aanvalsgolven die het moreel ondermijnen, maar ook de verwoestende ‘zweefbommen’ die Rusland ongehinderd kan afvuren vanaf eigen grondgebied.
Wat westerse landen hiertegenover plaatsen is niet genoeg. In haar laatste week als minister van Defensie sprak Kajsa Ollongren zo veel mogelijk buitenlandse media over het initiatief om, verlaat, met andere landen één Patriot-luchtafweersysteem te leveren. Bedoeld als krachtig signaal, onderstreept het Europa’s militaire zwakte, en de politieke onwil op grote delen van het continent om Oekraïne écht te steunen als het nodig is.
Volodymyr Zelensky pleit nu voor het verruimen van het gebied in Rusland dat bestookt mag worden met Amerikaanse tactische ballistische raketten – de enige manier om de zweefbommen waarmee Oekraïense stellingen worden weggevaagd, af te stoppen. Ondertussen voeren de Russen hun raketaanvallen op Oekraïense vliegvelden op, waarbij deze week een paar Oekraïense toestellen verloren gingen.
Zelensky ontkent dat er sprake is van een ‘patstelling’ en zegt dat het westerse materieel simpelweg niet snel genoeg naar Oekraïne komt om zijn nieuwe brigades uit te rusten. Het Institute for the Study of War ondersteunt deze inmiddels bekende analyse: de steun aan Oekraïne is halfhartig, komt steeds te laat en is gekoppeld aan beperkingen die militair succes onmogelijk lijken te maken. De angst voor Poetin wint van de wil hem terug te dringen.
Wat grote westerse landen niet hardop zeggen, lijken ze te doen met hun materiële steun: Oekraïne dwingen tot pijnlijke keuzen. Dat denkt ook Ivan Stoepak, een oud-inlichtingenofficier in Oekraïne. ‘We koersen af op een patstelling’, vertelt hij de BBC, en dit kan uiteindelijk leiden tot de ‘bittere pil’ van onderhandelingen.
Terwijl dit proces zich voltrekt, blijft de enige oplossing die het vrije deel van Oekraïne écht veiligheid en ruimte voor wederopbouw biedt – Navo-lidmaatschap – ver buiten bereik van Kyiv. In de VS klinkt steeds luider dat in de Navo nu al te grote veiligheidsbeloften zijn gedaan aan de Europeanen. Oekraïne wil ontsnappen uit de ‘grijze zone’ tussen de Navo en Rusland, maar het begint er steeds meer op te lijken, naarmate de oorlog voortduurt, dat het land er van beide kanten terug in wordt geduwd.
Geselecteerd door de redactie
Live Oekraïne: Slowaakse premier Fico spreekt bewondering uit voor bezoek Orbán aan Rusland
Orbán blijft de Europese Unie provoceren met bezoek aan Poetin en gooit imago te grabbel
Hoe verloopt de strijd in Oekraïne? Een actueel overzicht met kaarten en grafieken
Source: Volkskrant