Premier Dick Schoof kan zich na zijn vuurdoop in de Tweede Kamer nog maar weinig illusies maken. De partijloze voorman van een nu al aangeslagen kabinet ziet zich omringd door instabiliteit.
In het chaotisch verlopen debat over de regeringsverklaring woensdag en donderdag merkte Dick Schoof ergens terloops op dat een partijloze premier ‘weliswaar bijzonder is, maar geen uitzondering’. ‘Ik noem als willekeurig voorbeeld Italië, met Mario Draghi.’
Het willekeurige voorbeeld sloot in elk geval goed aan bij het debat, dat in de Kamer zelf werd omschreven als respectievelijk ‘een schertsvertoning’ (BBB), ‘een shitshow’ (SP), ‘een parlementair dieptepunt’ (Volt) en ‘een beschamend circus’ (VVD). De Nederlandse politiek lijkt definitief in Italiaanse sferen te zijn aanbeland, inclusief hoogoplopende emoties, een onverbiddelijke oppositie, ruziënde coalitiepartners en een schutterende vicepremier.
Over de auteur
Frank Hendrickx is politiek verslaggever en onderzoeksjournalist van de Volkskrant.
Alles over politiek vindt u hier.
Helemaal onverwacht komt dat niet. Italië staat bekend als de politieke proeftuin van West-Europa. Alles gebeurt daar net iets eerder. Met Silvio Berlusconi was het land de bakermat van het populisme, daarna moesten partijloze premiers tussen 2018 en 2022 proberen het land bestuurbaar te houden, en met Giorgia Meloni heeft Italië nu de primeur van een rechts-radicale premier.
Schoof zal het niet zo bedoeld hebben, maar de vergelijking met Draghi belooft weinig goeds voor hemzelf. De Italiaanse premier had anders dan Schoof een enorme status onder de bevolking en hield het desondanks nog geen twee jaar vol, waarna Meloni aan de macht kwam. Draghi’s partijloze voorganger Giuseppe Conte moest na ruim 2,5 jaar de aftocht blazen.
Wacht Schoof een vergelijkbaar lot? Wie het debat over de regeringsverklaring volgde, kan bijna niet tot een andere conclusie komen. In de Haagse wandelgangen was donderdag medelijden te bespeuren met de nieuwbakken premier; de gevaarlijkste emotie in de politiek. Iemand die medelijden oproept, ontbeert gezag.
Zeker is dat het debat van donderdag bol stond van politieke zelfmutilatie. Geert Wilders ging daarin voorop. De PVV-leider ging los toen Schoof naar zijn mening niet boos genoeg reageerde op een uitlating van Partij voor de Dieren-leider Esther Ouwehand, die PVV-ministers ‘racisten’ noemde. Wilders serveerde Schoof af als ‘slappe hap’ en verspreidde die boodschap tijdens het debat ook nog eens op X.
Dat Wilders daarmee ook zijn eigen beoordelingsvermogen bij het selecteren van mensen weer ter discussie stelde, leek de PVV’er niet te deren. Schoof is enkele weken geleden nog door hemzelf benaderd om premier te worden. Blijkbaar heeft Wilders, die zich eerder verkeek op Gom van Strien, Ronald Plasterk en Gidi Markuszower, nu alweer bedenkingen.
VVD-leider Dilan Yesilgöz en NSC-voorman Pieter Omtzigt reageerden onthutst op het onderuithalen van de onervaren Schoof, die toch al voor een loodzware opgave stond. Yesilgöz noemde de aanval van Wilders op X ‘onverantwoord’, iets wat Omtzigt beaamde. Maar ook die kritiek sloeg al snel terug op henzelf. Yesilgöz en Omtzigt zijn tenslotte in zee gegaan met Wilders. ‘Wat hadden jullie dan gedacht?’, was de reactie vanuit de oppositie.
Yesilgöz etaleerde haar wantrouwen toen ze Wilders ervan betichtte ‘ongetwijfeld’ achter een X-bericht van vicepremier Fleur Agema te zitten over uitlatingen van de Amsterdamse burgemeester Femke Halsema over het dragen van hoofddoekjes. De stelligheid waarmee het verwijt werd gebracht, toonde vooral aan dat de VVD er blijkbaar van overtuigd is dat Wilders het kabinet wil ondermijnen. Zelf noemde de PVV-leider de beschuldiging ‘vals en vuil’.
Agema volgde het allemaal beteuterd vanuit vak K. De Telegraaf en RTL konden op basis van anonieme bronnen melden dat ze tijdens een schorsing had gehuild en geschreeuwd tegen Schoof. Met haar X-bericht zette ze niet alleen het debat in vuur en vlam, ze vestigde ook weer de aandacht op de twijfels die al langer over haar bestaan: meerdere ex-PVV’ers zijn ervan overtuigd dat ze ongeschikt is voor de post van vicepremier.
Premier Schoof ziet zich zo omringd door instabiliteit. Hij noemt zichzelf ‘lichtvoetig’, maar zal ook onder ogen zien dat zijn positie uiterst heikel is. De coalitie is doordrenkt van wantrouwen en met Marjolein Faber, Reinette Klever en Fleur Agema beschikt het kabinet over drie nu al aangeschoten PVV-ministers. Tegelijkertijd eist Wilders dat zijn PVV’ers te vuur en te zwaard worden verdedigd tegen de ‘linkse heksenjacht’, ook door Schoof. De linkse oppositie verlangt juist dat hij de PVV meer ‘normeert’.
Zo kan de nieuwe premier het amper goed doen. Veelzeggend was dat tijdens het debat alleen Schoof zelf sprak over ‘het kabinet-Schoof’. Verder deed niemand dat.
De ex-topambtenaar zal als optimist misschien nog enig voordeel zien in de chaos van de Tweede Kamer. Zelf behield hij tenslotte wel zijn zelfbeheersing. ‘Een baken van rust in woelige baren’, noemde SGP-leider Chris Stoffers hem. Als dat beeld postvat, kan Schoof een sterkere positie krijgen bij het grote publiek en daarmee ook in de Kamer, zeker als zijn kabinet erin slaagt om enkele resultaten te boeken.
Maar de door Schoof aangehaalde Draghi kan vertellen dat een partijloze premier uiteindelijk altijd alleen staat: een speelbal in handen van regeringspartijen waarmee hij geen binding heeft. Schoof is afhankelijk van een coalitie die zelfs naar Italiaanse maatstaven weinig tekenen van spankracht vertoont.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant