De Turkse verdediger Merih Demiral speelt niet tegen Oranje in de kwartfinale op het EK. De speler is door de Uefa twee wedstrijden geschorst omdat hij in de vorige wedstrijd tegen Oostenrijk een ‘wolvengroet’ bracht. Wat is dit voor symbool?
De betekenis van de wolvengroet in Turkije varieert, al naar gelang de persoon die zich erover uitspreekt. Daarmee is het handgebaar een perfecte vingerwijzing voor de tweedeling in de Turkse samenleving.
Linkse Turken gruwen ervan. Zij zien de wolvengroet als een extreem nationalistisch, fascistisch symbool. Het roept herinneringen op aan duistere periodes als de jaren zeventig, toen extreemrechts en extreemlinks elkaar naar het leven stonden op Turkse universiteiten en in de straten van Istanbul en andere grote steden. Waarbij aangetekend dat links vooral defensief reageerde op het door fascistisch rechts geïnstigeerde geweld, dat vanuit onderdelen van de staat werd aangemoedigd.
Vooral minderheden als Koerden, alevieten en Armeniërs voelen zich door de wolvengroet direct – en bedreigend – aangesproken. De opgehitste menigte die op 2 juli 1993 een hotel in de stad Sivas in brand stak waar een alevitisch cultureel festival plaatsvond, maakte volop gebruik van de wolvengroet, naast islamistische symboliek en leuzen. Bij het Bloedbad van Sivas kwamen 37 mensen om het leven.
Rechtse Turken daarentegen staan minder afwijzend tegenover de wolvengroet. Hoewel het symbool nogal in onbruik is geraakt, zien zij het als een niet weg te poetsen onderdeel van het Turks-nationalistische gedachtegoed.
Vandaar dat president Erdogan donderdag tegenover verslaggevers liet blijken alle ophef maar overdreven te vinden. ‘Vraagt iemand zich af waarom het Duitse nationale shirt een adelaar heeft, of het Franse shirt een haan?’, zei hij. Voetballer Merih Demiral ‘toonde zijn opwinding met dat gebaar’. Hij zei na het incident besloten te hebben de kwartfinale in Berlijn zaterdag bij te wonen.
De wolvengroet werd vanaf de jaren zeventig bekend als het strijdsymbool van de Grijze Wolven, de bijnaam van de extreem-nationalistische organisatie Ülkü Ocaklari (Idealistische Haarden). De Grijze Wolven fungeerden (en fungeren) als jongerenorganisatie van de rechts-nationalistische Partij van de Nationalistische Beweging (MHP). In Duitsland staan de Grijze Wolven onder toezicht, in Frankrijk zijn ze verboden.
Tot zo’n 25 jaar geleden maakten de MHP en de Grijze Wolven volop gebruik van het wolvengebaar, dat wordt gemaakt door middelvinger en ringvinger op de duim te zetten (samen de snuit van de wolf), terwijl pink en wijsvinger (de oren) gestrekt zijn. Het verschil met het heavy metal-handgebaar is overigens gering. Daarbij ligt de duim óp middel- en ringvinger; de gestrekte vingers zijn de hoorns van de duivel.
Onder MHP-leider Alparslan Türkes kende het Turks nationalisme indertijd zijn meest radicale verschijningsvorm. Türkes zag de Turkse natie als een soort Herrenvolk, superieur aan andere volkeren. Hij bepleitte het samengaan van alle Turkse volken, tot diep in Centraal-Azië, in één grote Turkse natie.
Na de dood van Türkes in 1997 kwam de MHP in iets gematigder vaarwater. Het idee van de ene grote Turkse natie werd verlaten. Sinds 2016 maakt de MHP deel uit van de regeringscoalitie van president Erdogan en zijn AK-partij. Bij verkiezingen schommelt de aanhang van de MHP rond de 10 procent. Zo af en toe worden MHP-politici nog betrapt op het maken van de wolvengroet. Voor MHP-aanhangers geldt dat al helemaal.
Zoals buiten Nederland weinig begrip bestaat voor het racistische Zwarte Piet als ‘Nederlandse traditie’, zo wordt buiten Turkije de opvatting van links Turkije over de wolvengroet gedeeld: als een onwenselijk, fascistoïde symbool. ‘De symbolen van Turkse rechts-extremisten horen niet thuis in onze stadions,’ schreef de Duitse minister van Binnenlandse Zaken op X. ‘Het EK gebruiken als platform voor racisme is volstrekt onaanvaardbaar.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant