Buitenfestivals en beestjes zijn van nature geen vrienden. Ze zitten elkaar nogal eens in de weg. Maar beestjes hoeven een goed feestje niet altijd te bederven.
Ja ja, we weten al lang wat ik zie als ik gedronken heb: beestjes, allemaal beestjes om me heen. Maar dat zongen Ronnie en zijn Ronnies al in 1967, de jaren van love, peace and happiness. In de wereld van nu heb je geen druppel of pilletje meer nodig om het tijdens een festival te zien krioelen om je heen. Menig feestje is al bedorven door de onverwachte opkomst van ‘plaagbeestjes’.
Opletten dus voor wie straks op Down The Rabbit Hole (DTRH) in het Beuningse gras zijn matje heeft uitgespreid om zorgeloos de klanken van Eefje de Visser of Michael Kiwanuka over zich heen te laten komen. Het zou de eerste keer niet zijn dat het festival geplaagd werd door de eikenprocessierups. Sinds 2000 een jaarlijkse zomergast, oorspronkelijk afkomstig uit Zuid-Europa. Met dank aan de klimaatverandering profiteert de rups in het hele land van zachte winters en droge hete zomers, waarin hij ook festivalgangers belaagt.
Over de auteur
Jean-Pierre Geelen is wetenschapsredacteur van de Volkskrant. Hij schrijft over natuur en biodiversiteit.
In 2018 werden meerdere DTRH-bezoekers getrakteerd op jeukaanvallen na aanraking met de brandharen van het beestje. Beheerder Leisurelands had weliswaar preventief gespoten tegen de rups, maar dat werkte niet goed. Ondanks roodwitte linten zetten sommige festivalbezoekers hun tent in het dichtere bos precies onder bomen waar de rups zat.
Dan vráág je er ook om, natuurlijk. De Thaumethopea processionea, oftewel de rups van een nachtvlinder, bevindt zich bij voorkeur op eikenbomen. Daar trekken de behaarde beestjes in colonnes (in processie, voor wie er een teken van boven in wil zien) door de nacht. Wie in aanraking komt met de microscopisch kleine, pijlvormige brandharen van de rups staat al snel in vuur en vlam: jeuk, huiduitslag, irritatie aan de ogen of aan de luchtwegen zijn de meest voorkomende klachten.
Om de overlast te beperken werden meerdere eiken op delen van het gebied rond Down The Rabbit Hole uit voorzorg gekapt. O, ironie: vorig jaar was het nieuws dat het gebied – vanwege verwaarlozing van de natuur in de omgeving – moet worden verduurzaamd. Onder meer met ‘verschillende planten en bomen’ om de biodiversiteit te vergroten. Als dat geen plaagdiertjes lokt.
Hoe groot is het gevaar dit seizoen? In mei constateerde het Kenniscentrum Eikenprocessierups (jawel, dat bestaat) dat de rupsen er dit jaar vroeg bij waren met het vormen van brandharen en nesten. Er werd echter een lage ‘plaagdruk’ verwacht, doordat vorig jaar weinig vlinders zijn geteld. Het laatste nieuws (eind juni) is dat het diertje in het zuiden en westen van het land vooralsnog weinig is gesignaleerd. In het noorden daarentegen lijkt hij weer op te duiken. ‘Op diverse locaties is zelfs sprake van zware aantasting’, aldus het centrum.
Alarmfase dus voor Back to Basics (in het Friese Oudeschoot) of het Paradigm Festival in Groningen. Toen in 2019 eikenprocessierupsen gemeld waren op het Vlaamse Rock Werchter, kwam de brandweer eraan te pas om de festivalweide tijdelijk te ontruimen en zo’n vijftien kleine grondnesten van de rupsen te verwijderen. En de organisatie had vooraf nog wel zulke grondige preventieve maatregelen genomen.
De festivalbezoeker hoeft trouwens niet lijdzaam af te wachten. ‘Controleer vooraf of er in de buurt van het terrein eikenbomen met de eikenprocessierups staan. De omgeving van deze bomen (50-100 meter) kan besmet zijn met brandharen die uit de bomen zijn verwaaid’, schrijft het Kennisplatform Eikenprocessierups (opgericht in opdracht van het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit).
De eigenaar van het terrein is volgens het centrum verantwoordelijk voor goede informatie over de rupsen. ‘Hij of zij moet het besmette gedeelte (minimaal 20 meter van de besmette bomen) van het terrein afzetten met rood-wit lint, zodat je als bezoeker het evenement veilig kunt bezoeken. Kan de eigenaar de veiligheid niet garanderen, dan moet het evenement worden afgelast.’
De eikenprocessierups is niet de enige rups om voor om te lopen. Dansen aan zee, op een festival aan de kust? Trap op voet- of fietspaden in de duinen niet op de bastaardsatijnrups, even harig als de eikenprocessierups, met haren die evenzeer jeuk, oogontsteking en andere irritatie kunnen bezorgen.
‘De laatste jaren heeft de rups zich sterk uitgebreid vanuit het zuiden’, meldt het Kennis- en Adviescentrum Dierplagen (KAD – ook dat bestaat).
Leuk, Concert at sea (Brouwersdam) of Live at the Beach (Scheveningen), maar het gevaar ligt altijd op de loer. In de zomer van 2020 vuurde moeder Natuur een drietrapsraket af op bezoekers in Scheveningen: het strand werd geplaagd door invasies van lieveheersbeestjes, bastaardsatijnrupsen en kwallen.
Lowlands ging in 2021 de samenwerking aan met natuurorganisatie Earth Today, omdat, in de woorden van toenmalig festivalbaas Eric van Eerdenburg ‘milieu en klimaat een urgent probleem zijn voor iedereen, maar vooral voor de doelgroep in de leeftijd van de Lowlandsbezoeker’.
Dat laat onverlet dat het festival in Biddinghuizen alle middelen uit de kast haalt om diezelfde natuur te bestrijden waar en wanneer nodig. Zo kijken de organisatoren met angst en beven naar de wespen. Lowlands wordt gehouden van 16 tot 18 augustus, precies in de piektijd voor wespen. En dus wordt onder meer het festivalterrein jaarlijks vooraf grondig geïnspecteerd door mannen in witte pakken en met verdelgingsmiddelen om nesten te verwijderen en de insecten te doden.
Van Eerdenburg schetste in 2019 al de risico’s waarop de organisatie zich moet voorbereiden in de slag tegen de natuur: ‘We zitten naast Walibi, waar veel suikerwaar is en veel zoet afval in de prullenbak verdwijnt. Dat vinden die wespen lekker.’
Schrale troost: ‘We hebben volgens mij niet zoveel eikenbomen, dus niet zoveel last van eikenprocessierupsen’.
Mogelijk dat na de overvloedige regenbuien dit jaar wel een andere plaaggeest op de loer ligt: de regendaas. De vlieg, 8 tot 12 millimeter groot, is bruingrijs met vlekkerige strepen, de ogen hebben een gevlekt, iriserend patroon met gouden, rode en groene banden. Hij duikt vooral op bij warm weer, tijdens en vlak na een regenbui. ‘Dazen kunnen heftig bijten. Deze beten kunnen voor mensen pijnlijk zijn, waarschuwt het kenniscentrum dierplagen.
Trouwens, voor wie wordt belaagd door een zwerm wespen of andere plaaggeesten: niet zomaar in het water springen om het gevaar te ontlopen. Het is weinig rock-’n-roll, maar de bewuste festivalganger checkt vooraf even op zwemwater.nl de waterkwaliteit van omringende meertjes en plassen.
Met een beetje ’s zomers weer kan daar zomaar de blauwalg opduiken, en dan ben je nog verder van huis. De kleine cyanobacteriën – ze behoren tot de oudste levensvormen op aarde – kunnen huidirritaties en maag- en darmklachten veroorzaken.
Festivals en beestjes zijn van nature geen vrienden. Ze zitten elkaar nogal eens in de weg. Een willekeurig voorbeeld: Zwarte Cross, vanaf 18 juli weer vier dagen feest in Oost-Gelre, bij het Lichtenvoorde. Mooie locatie, met dat typische Achterhoekse glooiende coulissenlandschap. Volgens waarneming.nl zien passanten er onder meer konijnen, steenmarters, eekhoorns en bunzings dartelen. De beestjes wordt weer eens niets gevraagd, maar het antwoord laat zich raden op de vraag hoe blij ze zijn met een vierdaagse ‘mix van muziek, motorcross, stunts, humor, theater en spektakel’.
Niet onbegrijpelijk dat de Raad van State in 2022 het natuurgebied De Groene Ster in Leeuwarden geen geschikte locatie achtte voor festivals als Promised Land, Welcome to the Village, en Psy-Fi en Conference of the Birds. Daar zaten immers de waterspitsmuis, de Noordse woelmuis, de heikikker, en de rugstreeppad. Verschillende vogels broeden er, een kolonie roeken verblijft er in de bomen, er zitten vleermuizen, uilen en andere roofvogels, amfibieën en kleine zoogdieren. Die zouden allemaal verstoord worden. De festivals werden de laatste jaren afgelast.
De uitspraak moet andere organisatoren doen vrezen. Een beroep op de verplichtingen die voortvloeien uit de Wet Natuurbescherming kan voldoende zijn om het hele feestje plat te leggen. Zo plaatste de provincie Utrecht konijnen, hazen en kleine marterachtigen – soorten die in het nauw zitten – tot beschermde dieren, waardoor aannemers, projectontwikkelaars en bouwbedrijven eerst moeten onderzoeken of de dieren werkelijk op de betrokken locatie aanwezig zijn en welke invloed de werkzaamheden op hen zullen hebben. Een slepend bouwproject is geen tweedaags festival, maar de gevolgen kunnen gelijk zijn.
Alle dieren zijn gelijk, maar sommige dieren zijn gelijker dan andere. Waar het dierenleven in Leeuwarden (voorlopig) won van de mensenpret, gaf de Raad van State in april dit jaar toestemming voor het Lentekabinet Festival in het Twiske, een Natura 2000-gebied.
Volgens de Stichting Hart voor het Twiske was het gebied vluchtheuvel voor meer dan 120 vogelsoorten die in de buurt nergens anders terechtkunnen, waaronder de kwetsbare roerdomp. Ook zaten er volgens de natuurclub na een festival aantoonbaar minder vogels in het gebied dan erna, maar volgens de rechter voldoet de organisatie aan alle eisen en voorwaarden om de natuur zo min mogelijk tot last te zijn. Een bodemprocedure is de laatste strohalm waaraan natuurliefhebbers zich nog kunnen vastklampen.
Misschien ook dat daarom de beestjes intussen van zich afbijten. Letterlijk: tijdens een optreden in het Spaanse Sevilla werd de Amerikaanse zangeres Taylor Momsen begin juni op het podium gebeten door een rondvliegende vleermuis. Op internet staan filmbeelden waarop te zien is hoe het beestje zich aan haar ontblote dijbeen hechtte. De zangeres heeft zich twee weken moeten laten inenten tegen hondsdolheid, dat mogelijk wordt overgebracht door de vleermuis.
In eigen land is het eerder de knut die te vrezen valt. Het kleine steekmugje staat de afgelopen jaren bekend als hoofddader in de verspreiding van het blauwtongvirus en andere ziekten bij schapen, die aan de gevolgen van de steek kunnen overlijden. Maar het beestje kan ook de doodsteek zijn voor de festivalpret, aangezien ze ook mensen hinderlijk op de huid kunnen zitten. Zo beklaagde Volkskrant-recensent Vincent Kouters zich twee jaar geleden in zijn bespreking van een uitvoering op het Terschellinger Oerolfestival over de beestjes, die een voorstelling van Theater Oostpool dwarsboomden.
Door een lokale plaag van knutten, die vooral bij zonsondergang actief worden, moesten de avondvoorstellingen worden verplaatst naar de middag. Rokers zijn hier eindelijk eens in het voordeel: rook – ook van houtvuur – verdrijft het plaagbeestje. Wie toch door de knut wordt gestoken, hoeft niet te vrezen voor zijn leven: bij mensen is het gevolg enkel hevige jeuk, die soms uren kan aanhouden.
Vóór de festivalganger begint te schelden op die plaagbeestjes: sommige beestjes kunnen de pret juist redden. Dat bleek in maart van dit jaar, toen in Groningen Koningsdag en een Bevrijdingsfestival vrij letterlijk in het water dreigden te vallen. Er was zoveel regen gevallen, dat het drainagesysteem van het evenemententerrein in het Stadspark het overtollige water niet kreeg weggewerkt.
De gemeente Groningen stapte naar een wormenkweker en zette maar liefst zeshonderdduizend regenwormen uit op het terrein. Door hun graafwerkzaamheden werd de bodem losser en zou die dus beter in staat zijn water af te voeren. Met dank aan de pendelaar, een wormsoort die – in tegenstelling tot bijvoorbeeld de tuinworm – zijn gangen verticaal graaft, tot wel enkele meters diep, net zo lang tot hij het grondwater heeft bereikt. Neveneffect van zijn werkzaamheden is een verbeterde bodemstructuur, die ervoor zorgt dat gras beter kan groeien.
Binnen een maand zagen de uitvoerders van het experiment al resultaat: het terrein was al een stuk droger geworden, terwijl ook de eerste jonge pendelaars al werden gevonden. De wormen hadden het duidelijk naar hun zin.
Het leven zit vol risico, dus ook een festival. Pechvogels worden er getroffen door een Europese of Aziatische hoornaar die gemeen kan steken (maar over het algemeen niet veel interesse heeft in de mens, zolang die hem met rust laat). Een teek laat zich vanuit struiken of bomen met gemak op een aantrekkelijk bloot been vallen; voor wie talent heeft voor ongeluk, dreigt de ziekte van Lyme. Wie zijn billen ongelukkigerwijs op een mierenhoop weet te plaatsen moet op de blaren zitten. Beestjes horen erbij, maar ze hoeven een feestje niet te bederven.
Down The Rabbit Hole, vindt plaats van 5 t/m 7 juli, in de Groene Heuvels in Beuningen (uitverkocht).
Geselecteerd door de redactie