Na de levendige en bandeloze tijd onder de Conservatieven, die er in acht jaar tijd vijf premiers doorheen joegen, maakt het Verenigd Koninkrijk zich op voor een serieuze, hardwerkende jurist in 10 Downing Street. Wie is Labour-leider Keir Starmer?
Dit profiel werd twee dagen voor de Britse verkiezingen gepubliceerd. Inmiddels heeft Starmers Labourpartij de verkiezingen met overmacht gewonnen.
Een ding heeft de Britse kiezer in ieder geval geleerd tijdens de verkiezingscampagne: de vader van Keir Starmer was een gereedschapsmaker. De vrijwel zekere nieuwe premier van het Verenigd Koninkrijk liet afgelopen vijf weken geen kans onbenut om aan te geven dat hij uit de arbeidersklasse stamt. Bij een debat begonnen kiezers zelfs te lachen toen Sir Keir de woorden ‘My dad was a toolmaker’ in zijn mond nam. Hij dacht, zei hij later, dat het snobistisch gelach was over de ambachtelijke professie van zijn vader Rodney, maar het gegniffel was gericht aan het adres van de Labour-leider zelf.
Dat Sir Keir Rodney Starmer de nadruk legde op zijn persoonlijke achtergrond was een doelbewuste strategie. De laatste jaren werd Labour steeds meer gezien als de partij van de grootstedelijke elite, van Londen en van steden met veel studenten. Sinds het aftreden van Neil Kinnock na de verloren verkiezingen van 1992 waren alle Labour-leiders afkomstig uit de middenklasse. Dat idee leefde ook met betrekking tot de 61-jarige Starmer, een geridderde oud-advocaat die woont in een twee miljoen euro kostende woning in Kentish Town, een ooglijke wijk in Noord-Londen.
Over de auteur
Patrick van IJzendoorn is correspondent Groot-Brittannië en Ierland voor de Volkskrant. Hij woont in Londen.
Dat is ver verwijderd van de grauwe twee-onder-een-kapwoning nabij Oxted waar Starmer een gelukkige jeugd beleefde, compleet met een ezel in de tuin. Zijn vader maakte gereedschap voor de plaatselijke jachtopzieners, maar op latere leeftijd was hij steeds meer tijd kwijt aan het verzorgen van zijn vrouw Jo, een verpleegkundige die leed aan de ziekte van Still, een aandoening met aanvallen van langdurige gewrichtspijnen. Keir, de oudste van vier kinderen, bewonderde de wilskracht en het ethos van zijn moeder. De jonge Keir voetbalde tussen de koeien. Soms schoot hij een ruit in. Reparatie liet dan op zich wachten, openbaarde hij onlangs, wegens een gebrek aan geld.
Het levensverhaal van Starmer, is het verhaal van de Britse klassenmaatschappij. De Starmers behoorden tot, zoals zijn biograaf Nigel Cawthorne het noemt, tot de ‘rural lower class’. In Oxted, pal gelegen onder de zuidelijke helft van de Londense ringweg, werden ze omringd door de welvarende middenklasse. Winston Churchills familielandgoed Chartwell ligt om de hoek. Kier ontwikkelde zich tot een pientere en hardwerkende jongen die op zijn 11de slaagde voor het toelatingsexamen tot een grammar school. Deze staatsgymnasia staan symbool voor de meritocratie, een academische beitel om de klassensamenleving mee open te breken.
Op Reigate Grammar behoorde hij tot een groep vrienden die door Cawthorne, met een knipoog naar een bekend toneelstuk van Alan Bennett, wordt omschreven als de ‘history boys’. Jongens uit de arbeidersklasse die door goed – en gratis – onderwijs een succesvolle toekomst tegemoet gaan. Er was één probleem. Eind jaren zestig was Labour begonnen met het sluiten van deze scholen, een beleid dat door de Tories werd voortgezet. Reigate Grammar werd een privéschool, maar Keir kon blijven dankzij een beurs die in het leven was geroepen door toenmalig onderwijsminister Margaret Thatcher.
Naast voetbal en muziek was de linkse rebel Keir dol op politieke discussies. Hij wilde politicologie gaan studeren, maar om zijn ouders tevreden te houden koos hij voor rechten. Zijn drang om sociale misstanden te bestrijden, een drang die versterkte tijdens de Thatcher-revolutie, bracht hem ertoe zich te specialiseren in mensenrechten. Na zijn studie in Leeds, gevolgd door een master in Oxford, begaf hij zich in de deftige en door mannen met pruiken gedomineerde advocatenwereld van Londen. Met enkele vrienden woonde bij boven een bordeel. ‘Zulke onderburen klagen in ieder geval niet over lawaai’, keek hij terug.
Hij sloot zich aan bij de Haldane Society, een genootschap van linkse advocaten die recht zien als middel om socialistische ideeën in de praktijk te brengen. Waar Labour-coryfee Tony Benn zijn leermeester was in de politiek, werd de bekende mensenrechtenadvocaat Geoffrey Robertson dat in zijn vakgebied. De hardwerkende Starmer stortte zich op zaken waarbij sociaal onrecht op het spel stond, zoals racisme en homofobie. Als juridisch adviseur van de mensenrechtengroep Liberty verdedigde hij ook mensen die in Caribische landen ter dood waren veroordeeld. Tevens stond Starmer de moslimterrorist Abu Qatada bij.
In 2008 werd hij hoofdaanklager, wat hem een ridderschap opleverde voor ‘bewezen diensten aan het recht’. Zijn ouders, in hun Volvo naar het paleis gekomen, glommen van trots toen prins Charles deze ceremonie verrichtte. De titel Sir, echter, is politiek gezien een handicap, omdat het suggereert dat hij tot de elite behoort. Politiek was altijd zijn roeping en in 2015 werd hij Labour-afgevaardigde voor Holborn and St.Pancras, een kiesdistrict waar het rijke Primrose Hill een contrast vormt met de galerijflats nabij King’s Cross. Een plaatselijke krant omschreef de nieuwe afgevaardigde als een ‘pin-up voor huisvrouwen’.
Na het Brexit-referendum kreeg de eurogezinde Starmer van zijn baas Jeremy Corbyn de Brexit-portefeuille. Starmer streed voor een herkansingsreferendum, maar dat bleek een verloren strijd. Hij bleef bijna vijf jaar in het schaduwkabinet van Corbyn zitten. Deze loyaliteit kwam afgelopen weken ter sprake, daar antisemitisme welig tierde in Corbyns Labour. In een interview met Nick Ferrari zei Starmer dat hij nooit de illusie had gehad dat Corbyn de verkiezingen ging winnen. Na het rapport over antisemitisme in de partij zette Starmer zijn voorganger uit de fractie. Corbyn voert nu campagne als onafhankelijke kandidaat.
Wel heeft Starmer gezegd dat Corbyn nog altijd een betere premier zou zijn geweest dan Boris Johnson. Als oppositieleider, een functie die hij begin 2020 aanvaardde, kreeg hij een ijzige relatie met Johnson. Het contrast tussen de twee politici uit Noord-Londen kon niet groter zijn: de serieuze, hardwerkende jurist Starmer tegen de charismatische, zorgeloze classicus Johnson. Terend op zijn ervaring als strafpleiter verleidde Starmer Johnson ertoe om in het Lagerhuis te beweren dat hij tijdens Partygate geen regels had overtreden, en dat was het begin van Johnsons einde. Starmer wist dat het karakter van Johnson diens teloorgang zou worden.
Starmer is weleens vergeleken met een Ford Cortina, een betrouwbare auto, technisch prima maar een beetje saai. ‘Als ze je saai noemen, dan is dat een teken dat je aan het winnen bent’, zei Starmer onlangs in een podcast. Na een levendige en bandeloze tijd onder de Conservatieven, die in acht jaar tijd zes premiers hebben geleverd, lijkt er behoefte te bestaan aan een fatsoenlijke, Biden-achtige bewoner in 10 Downing Street, een premier die stabiliteit biedt. Een man die na zijn politieke carrière het liefst in een antiquariaat wil werken, en koffie zetten voor klanten. Een lievelingsboek zegt hij overigens niet te hebben.
Labour belooft ‘verandering middels stabiliteit’, een mysterieuze formule die als taoïstisch is omschreven. Om de verwachtingen te temperen heeft Starmer gezegd dat het tijd kost de ‘troep van de Tories’ op te ruimen. Hij heeft beloofd om immigratie te beperken, de economie te doen groeien, de wachtlijsten in de zorg weg te werken maar een concrete uitwerking van zijn plannen ontbreekt vooralsnog. Dat lijkt geen probleem, want de verkiezingen winnen doet hij toch wel. Zijn steun voor Israël in de oorlog tegen Hamas is standvastig. Wel heeft hij, om zijn linkervleugel en moslimstemmers te paaien, gezegd een Palestijnse staat te willen erkennen.
Een probleem dat Starmer blijft achtervolgen is de transgenderdiscussie. Enkele jaren geleden heeft hij gezegd dat zijn partijgenoot Rosie Duffield ongelijk had met de uitspraak dat alleen vrouwen een baarmoeder hebben. Daarmee vervreemde hij zich van een flink deel van de kiezers. De invloedrijke schrijfster J.K. Rowling beweerde dat hij vrouwen in de steek had gelaten. Vorig jaar probeerde Starmer de schade te beperken door op de vraag of vrouwen een penis hebben, te antwoorden dat 99,9 procent van de vrouwen zo’n geslachtsdeel niet bezitten. Zo zocht hij een middenweg in dit giftige debat. Op de vraag ‘Wat is een vrouw?’ zei hij onlangs in een interview dat vrouwen simpelweg een vagina hebben en mannen een penis. Daarmee sloot hij zich aan bij Tony Blair, die kort daarvoor hetzelfde had gezegd.
De geest van het blairisme hangt sowieso over de huidige leider. Zo doet de manier waarop hij de Britse vlag heeft omarmd, denken aan New Labours Cool Britannia. Het is geen toeval dat Sir Keir, ongevraagd, leiderschapsadvies heeft gekregen van Sir Tony Blair. Het gebruik van de Union Jack gaat echter verder terug, en wel naar het stille patriottisme dat altijd een deel van Labours identiteit is geweest.
De kern van Starmer, op wie het gezegde ‘stille wateren hebben diepe gronden’ van toepassing is, zit hem in zijn voornaam. Zijn ouders hebben hem vernoemd naar de vader van de Labour Partij, Keir Hardie. Het is zijn doel deze naamgeving waar te maken.
De hoop van Remainers dat Starmer zal aansturen op een Britse hereniging met de Europese Unie is tevergeefs. Zelfs een lidmaatschap van de Douane-unie of de Gemeenschappelijke Markt heeft de mogelijk nieuwe premier tijdens de verkiezingscampagne uitgesloten. Volgens hem zal het heropenen van het Brexit-debat te veel politieke en maatschappelijke onrust teweegbrengen. Bovendien moet Starmer er rekening mee houden dat ongeveer 30 procent van de Labour-stemmers acht jaar geleden gekozen heeft voor het verlaten van de Europese Unie. Wel zal een Labour-regering aansturen op een beter akkoord met de EU op de gebieden van handel, onderzoek en ontwikkeling, defensie, veiligheid en onderwijs.
Hoewel het verdwijnen van de Conservatieve regering vanuit Brussel met instemming zal worden bekeken, kan Labour geen voorkeursbehandeling verwachten. Een aanpassing van een Brexit-deal zal gepaard moeten gaan met offers van Londen, zoals het instemmen met vrij personenverkeer. Enkele maanden geleden zei Starmer weinig te voelen voor een aanbod van de EU om vrij verkeer van personen onder de 30 te aanvaarden. Binnen Labour heerst nog steeds spijt van de Brexit. Voormalig Labour-Europarlementariër Richard Corbett keek onlangs met lede ogen naar de Europese verkiezingen. Als de Britten hadden meegedaan, stelde hij, dan was Labour de grootste partij geweest in de progressieve fractie.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant