De Conservatieve Partij stevent af op zijn kleinste zetelaandeel in het Britse Lagerhuis ooit. Na veertien jaar bewind van de tory's is de kiezer helemaal klaar met hen. De verkiezingsuitslag is minder een overwinning voor Labour dan een afstraffing voor de Conservatieven.
Het was eigenlijk al meteen duidelijk dat het beeld iets profetisch had. Voor zijn ambtswoning, in de stromende regen, kondigde een steeds nattere premier Rishi Sunak aan dat de Britten op 4 juli naar de stembus zouden gaan.
Sunak was verplicht voor het einde van het jaar verkiezingen uit te schrijven. Maar voor veel van zijn partijgenoten was het een raadsel waarom hij ervoor koos die al in juli te houden, terwijl hun partij in de peilingen al maanden een flinke achterstand op Labour had.
Het antwoord bleek simpel: beter zou het waarschijnlijk niet meer worden voor de Conservatieven. En dat wordt vrijdag bevestigd met de eerste uitslagen. Volgens de BBC heeft Labour al 231 zetels in het Britse Lagerhuis te pakken. De Conservatieven blijven voorlopig steken op 40.
Verder is ook de prestatie van Nigel Farage opvallend. Farage is een van de drijvende krachten achter de Brexit en probeert al jaren in het Lagerhuis te komen. Dat is nu, na zeven mislukte pogingen, met zijn Reform UK alsnog gelukt.
De Conservatieve Partij bracht veertien rommelige jaren door op het pluche. Veel van die chaos was terug te voeren naar een mislukte gok van David Cameron, die in 2010 premier werd. Na een ongemakkelijke coalitieregering met de Liberaal-Democraten mochten de tory's in 2015 weer alleen regeren. De opluchting daarover was van korte duur.
Binnen de partij van Cameron groeide de verdeeldheid over het Britse lidmaatschap van de Europese Unie. Om de eurosceptici het zwijgen op te leggen, hield Cameron in 2016 een Brexit-referendum. Hij ging ervan uit dat de kiezer een Brexit zou verwerpen. Dat gebeurde niet.
Cameron vertrok, en zijn partij raakte tot op het bot verdeeld tussen voor- en tegenstanders van de Brexit. Cameron werd in rap tempo opgevolgd door Theresa May (kreeg haar eigen partij niet mee met haar Brexit-plannen), Boris Johnson (loog over schandalen) en Liz Truss (de kortst zittende premier ooit dankzij desastreuze economische plannen).
Sunak mocht in 2022 aantreden, als de laatst overgebleven kandidaat die genoeg steun onder Conservatieve parlementariërs kon verwerven. Hij wist zich alleen nooit populair te maken bij zijn eigen partijgenoten, en ook niet bij de kiezer. Zijn belangrijkste plannen liepen op niets uit en hij bleef achter met een sullig imago.
Ondertussen werd de Britse kiezer de Conservatieve Partij zat. De schandalen bleven komen: van lozingen van onbewerkt rioolwater in de Britse wateren tot feestjes in de ambtswoning van de premier tijdens de coronalockdown en een Conservatieve parlementariër die werd betrapt terwijl hij porno keek in het Lagerhuis.
De Brexit bleek niet de welvaart te brengen die de kiezers was beloofd. Het terugdringen van migratie was de belangrijkste belofte van de 'Brexiteers', maar die is sinds de Britse uittreding grofweg verdriedubbeld. Het Verenigd Koninkrijk herstelde trager van de economische crisis in 2008 en de coronapandemie dan andere Europese landen. Ook is de groei van de Britse economie gestagneerd.
Kiezers merken steeds meer dat hun eigen levenskwaliteit achteruitgaat. Steden in de periferie verloederen, de gemiddelde prijs van een huis is acht keer hoger dan in 2010 en de stijgende kosten voor levensonderhoud doen steeds meer mensen in armoede belanden. De publieke sector, inclusief het door de Britten op handen gedragen zorgstelsel NHS, is in een neerwaartse spiraal beland.
Nu is het aan het Labour van aankomend premier Keir Starmer. Dat staat geen makkelijke taak te wachten. Het overheidsbudget laat weinig ruimte voor de ingrijpende economische veranderingen die Labour heeft beloofd. Ook voor reparatie van de NHS zijn weinig middelen beschikbaar.
Starmer heeft uitgesloten dat het VK weer toetreedt tot de EU, de douane-unie of de Europese interne markt. Hij zegt wel gunstigere handelsdeals met Brussel te willen sluiten, bijvoorbeeld ten aanzien van agrarische export. Maar de voordelen daarvan voor de hele Britse economie blijven waarschijnlijk beperkt.
Wat betreft het verminderen van migratie zullen Starmer en zijn partij moeten dansen op een slap koord. De kiezer wil minder migranten, maar de zorg en andere sectoren kampen met grote personeelstekorten en schreeuwen om nieuwe krachten uit het buitenland.
De nieuwe regering erft dus een lange en intimiderende takenlijst. Labour krijgt zijn verkiezingszege van kiezers die minder dan vijf jaar geleden nog in overweldigende aantallen op de Conservatieven stemden.
De ongekende nederlaag van die laatste partij is niet te danken aan het enthousiasme dat de plannen van Labour hebben losgemaakt, maar aan het pessimisme van de gewone Britten. Zij zijn helemaal klaar met de huidige staat van het land en willen snel verandering. De grote vraag is hoeveel tijd ze Labour daarvoor gunnen.
Source: Nu.nl algemeen